Τρίτη, 12 Δεκεμβρίου 2017

Why is Herodotus called “The Father of History”? - Mark Robinson



2,500 years ago, the writing of history as we know it didn’t exist. The past was recorded as a list of events, with little explanation for their causes beyond accepting things as the will of the gods. Herodotus wanted a deeper understanding, so he took a new approach: looking at events from both sides to understand the reasons for them. Mark Robinson explains how “history” came into being.

Lesson by Mark Robinson, directed by Remus and Kiki



Δευτέρα, 11 Δεκεμβρίου 2017

Γλώσσα Α' Λυκείου - επισημαίνω τα στοιχεία της ομιλίας




The music in the finale of the 1993 film 'Trois Couleurs Bleu' directed by Krzysztof Kieślowski is the 'Song for the Unification of Europe' from the film's soundtrack, composed by Zbigniew Preisner.
The song is sung in greek and it is an adaptation and an abridged version of St. Paul's Corinthians 1,13 of the Christian Scriptures.



Νεοελληνική απόδοσηΑν ξέρω να μιλώ όλες τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, τότε έγινα σαν ένας άψυχος χαλκός που βουίζει ή σαν κύμβαλο που ξεκουφαίνει με τους κρότους του. Και αν έχω το χάρισμα να προφητεύω και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και αν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ με τη δύναμη της ακόμη και τα βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, τότε δεν είμαι τίποτε απολύτως.

Και αν πουλήσω όλη την περιουσία μου για να χορτάσω με ψωμί όλους τους φτωχούς, και αv παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά αγάπη δεν έχω, τότε σε τίποτε δεν ωφελούμαι.

Η αγάπη είναι μακρόθυμη, είναι ευεργετική και ωφέλιμη, η αγάπη δε ζηλεύει, η αγάπη δεν ξιπάζεται (= δεν καυχιέται), δεν είναι περήφανη, δεν κάνει ασχήμιες, δε ζητεί το συμφέρον της, δεν ερεθίζεται, δε σκέφτεται το κακό για τους άλλους, δε χαίρει, όταν βλέπει την αδικία, αλλά συγχαίρει, όταν επικρατεί η αλήθεια. Όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει.Η αγάπη ποτέ δεν ξεπέφτει

Αν υπάρχουν ακόμα προφητείες, θα έλθει μέρα που και αυτές θα καταργηθούν αν υπάρχουν χαρίσματα γλωσσών και αυτά θα σταματήσουν αν υπάρχει γνώση και αυτή θα καταργηθεί. Γιατί τώρα έχουμε μερική και όχι τέλεια γνώση και προφητεία· όταν όμως έλθει το τέλειο, τότε το μερικό θα καταργηθεί. Όταν ήμουν νήπιο, μιλούσα ως νήπιο, σκεφτόμουν ως νήπιο, έκρινα ως νήπιο. Όταν έγινα άνδρας, κατάργησα τη συμπεριφορά του νηπίου. Τώρα βλέπουμε σαν σε καθρέπτη και μάλιστα θαμπά, τότε όμως θα βλέπουμε το ένα πρόσωπο το άλλο πρόσωπο. Τώρα γνωρίζω μόνο ένα μέρος από την αλήθεια, αλλά τότε θα έχω πλήρη γνώση, όπως ακριβώς γνωρίζει και εμένα ο Θεός. Ώστε τώρα μας απομένουν τρία πράγματα: η πίστη, η ελπίδα και η αγάπη. Πιο μεγάλη όμως από αυτά είναι η αγάπη.


Προς Κορινθίους 1,13 πρωτότυπο κείμενο:Εάν ταις γλώσσαις των ανθρώπων λαλώ και των αγγέλων, αγάπην δε μη έχω, γέγονα χαλκός ηχών ή κύμβαλον αλαλάζον. Και εάν έχω προφητείαν και ειδώ τα μυστήρια πάντα και πάσαν την γνώσιν, και εάν έχω πάσαν την πίστιν, ώστε όρη μεθιστάνειν, αγάπην δε μη έχω, ουδέν ειμί.

Και εάν ψωμίσω πάντα τα υπάρχοντα μου, και εάν παραδώ το σώμα μου ίνα καυθήσομαι, αγάπην δε μη έχω, ουδέν ωφελούμαι.

Η αγάπη μακροθυμεί, χρηστεύεται, η αγάπη ου ζηλοί, η αγάπη ου περπερεύεται, ου φυσιούται, ουκ ασχημονεί, ου ζητεί τα εαυτής, ου παροξύνεται, ου λογίζεται το κακόν, ου χαίρει επί τη αδικία, συγχαίρει δε τη αληθεία, πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ελπίζει, πάντα υπομένει. Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει.

Είτε δε προφητείαι, καταργηθήσονται, είτε γλώσσαι παύσονται, είτε γνώσις καταργηθήσεται. Εκ μέρους δε γινώσκομεν και εκ μέρους προφητεύομεν όταν δε έλθη το τέλειον, τότε το εκ μέρους καταργηθήσεται. Ότε ήμην νήπιος, ως νήπιος έλάλουν, ως νήπιος εφρόνουν, ως νήπιος ελογιζόμην ότε δε γέγονα ανήρ, κατήργηκα τα του νηπίου. Βλέπομεν γαρ άρτι δι' εσόπτρου εν αινίγματι, τότε δε πρόσωπον προς πρόσωπον άρτι γινώσκω εκ μέρους, τότε δε επιγνώσομαι καθώς και επεγνώσθην. Νυνί δε μένει πίστις, έλπίς, αγάπη, τα τρία ταύτα μείζων δε τούτων η αγάπη.

πηγή: wikipedia

Τρίτη, 5 Δεκεμβρίου 2017

tovima.gr - Ο Χάρι Πότερ διδάσκει Αρχαία Ελληνικά

tovima.gr - Ο Χάρι Πότερ διδάσκει Αρχαία Ελληνικά: Αν υπήρξαν έλληνες αναγνώστες, γνώστες της αγγλικής γλώσσας, που προτίμησαν να διαβάσουν τον «Χάρι Πότερ» στο πρωτότυπο και όχι στην ελληνική μετάφρασή του, για μια πιο... πλήρη απόλαυση, στη Βρετανία υπήρξαν αναγνώστες που τον διάβασαν (και) στα αρχαία ελληνικά! «Αρειος Ποτήρ και η του Φιλοσόφου Λίθος»: αυτός είναι ο τίτλος του μεταφρασμένου στην τιμημένη γλώσσα των προγόνων μας πρώτου βιβλίου της κοσμαγάπητης σειράς της Τζ. Κ. Ρόουλινγκ , το οποίο διαθέτει στη διεθνή αγορά ο εκδοτικός οίκος Βloomsbury. Τα περιορισμένου αριθμού αντίτυπα που έφθασαν στα ελληνικά βιβλιοπωλεία εξαντλήθηκαν γρήγορα.

Την ίδια στιγμή, ενώ η εγχώρια εκπαιδευτική κοινότητα μάλλον αδιαφόρησε απέναντι σε μια έκδοση που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ακόμη για τη διδασκαλία σε σχολεία και πανεπιστήμια, τα πανεπιστήμια του εξωτερικού έσπευσαν να εξασφαλίσουν τα δικά τους αντίτυπα. Και να συστήσουν, μέσω του «Αρείου Ποτήρος», τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό στους σπουδαστές τους. Σαν να τους προσκαλούσαν σε παιχνίδι...

Ο «άθλος» της μετάφρασης
Τρεις ώρες χρειάστηκε για να μεταφράσει την πρώτη παράγραφο του βιβλίου και συνολικά έναν χρόνο για να ολοκληρώσει το έργο του ο άγγλος καθηγητής κ. Αντριου Γουίλσον, ο οποίος έχει σπουδάσει Αρχαία Ελληνικά στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και σήμερα διδάσκει στο Μοντέρνο Σχολείο του Μπέντφορντ. Η... περιπέτειά του ξεκίνησε όταν διάβασε μια αγγελία στην εφημερίδα «Daily Τelegraph» με την οποία ο εκδοτικός οίκος των περιπετειών του μικρού μάγου ζητούσε μεταφραστή του βιβλίου «Ο Χάρι Πότερ και η Φιλοσοφική Λίθος» στα αρχαία ελληνικά. Αυθόρμητα έγραψε στον εκδοτικό οίκο ότι μπορούσε να αναλάβει τη μετάφραση. Οπως ο ίδιος λέει, «το σκεπτικό ήταν να χρησιμοποιηθεί στα σχολεία για να ενθαρρύνει τους μαθητές να μάθουν αρχαία ελληνικά». Μοντέλο του για τη μετάφραση, είπε, ήταν «ο Λουκιανός,ένας συγγραφέας του 3ου αι. μ.Χ. ».

Αυτά το 2004. Εναν χρόνο αργότερα κυκλοφόρησε το βιβλίο και πριν από μερικούς μήνες επανακυκλοφόρησε στη Βρετανία η νέα αναθεωρημένη έκδοσή του. Σύμφωνα με τον ίδιο, το εγχείρημα ήταν πολύ δύσκολο, το δυσκολότερο κομμάτι ωστόσο ήταν η μετάφραση της λέξης «κουίντιτς»- η οποία αναφέρεται στο σπορ που έπαιζε ο Χάρι με τους φίλους του.«Μετέφρασα το κουίντιτς ως ικαροσφαιρική, από το σφαίρα- σφαιρική και τον Ικαρο» δήλωσε και εξήγησε: «Αναζητούσα κάτι παρόμοιο με μια λέξη που έχετε εσείς,το “ποδοσφαιρική”, που όμως ήθελα την ίδια στιγμή να παραπέμπει στο πέταγμα της μπάλας».

Και στα ζητήματα κουλτούρας ωστόσο αντιμετώπισε προβλήματα. Ενας από τους άθλους που είχε να ξεπεράσει ήταν η «πατριαρχική» οργάνωση της οικογένειας στην Αρχαία Ελλάδα. Πώς να αναφερθεί σε στενές σχέσεις, όπως στην αδελφή της μητέρας του Χάρι Πότερ, η οποία είχε αναλάβει να τον μεγαλώσει και ήταν ένας πολύ σημαντικός παράγοντας στη ζωή του; «Στην Αρχαία Ελλάδα οι γυναίκες είχαν ελάχιστη επαφή με την οικογένειά τους μετά τον γάμο. Δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί η λέξη “θεία”» (οι Ελληνες, λέει ο Αντριου Γουίλσον, είχαν μόνο τη λέξη «εινάτερες» για τις γυναίκες που ήταν αδελφές των ανδρών τους). Επίσης πώς να χειριστεί το θέμα των «σκλάβων»; Περιέργως πάντως η κουκουβάγια αποτελούσε ένα «ταχυδρομικό σύστημα» πολύ... πιο κοντά στην αρχαία ελληνική πρακτική.

Οι Ελληνες τού γύρισαν την πλάτη
Ετσι ο Χάρι Πότερ, αφού έγινε Αρειος Ποτήρ, μπήκε στα βρετανικά σχολεία και πανεπιστήμια, και όχι μόνο εκεί: και το Πανεπιστήμιο της Κύπρου τον έχει ήδη συμπεριλάβει στη δική του βιβλιοθήκη, επιδεικνύοντας πιο γρήγορα αντανακλαστικά από τα δικά μας. Και επιβεβαιώνοντας με την επιλογή του ότι η διδασκαλία (και) των αρχαίων ελληνικών μπορεί να γίνεται με πολύ πιο ευχάριστο και ευφάνταστο τρόπο από εκείνον με τον οποίο γίνεται σήμερα.

Την ίδια στιγμή την αδιαφορία μας «καταγγέλλει» ο εν Ελλάδι εκδότης των βιβλίων της Ρόουλινγκ κ. Θανάσης Ψυχογιός: «Παρ΄ ότι είχαμε και εμείς ανακοινώσει ότι ο “Χάρι Πότερ” μεταφράστηκε στα αρχαία ελληνικά, κανείς δεν συγκινήθηκε στην ελληνική αγορά.Αυτό τη στιγμή που στην Αγγλίαχρησιμοποιείται με επιτυχία για εκπαιδευτικούς σκοπούς,από τους σπουδαστές των Αρχαίων Ελληνικών στις τέσσερις έδρες που λειτουργούν σε πανεπιστήμια της Αγγλίας.Εδώ δεν εκδηλώθηκε ενδιαφέρον».

Πληροφοριακά ο εκδοτικός οίκος Βloomsbury δεν έχει εκδώσει τις περιπέτειες του νεαρού μάγου μόνο στα αρχαία ελληνικά αλλά και στα λατινικά. Οπως και σε γλώσσες που ομιλούνται από τοπικούς πληθυσμούς, όπως τα κελτικά και τα ουαλλικά. Εκεί άραγε βγήκε μεγαλύτερη ανταπόκριση απ΄ ό,τι στην Ελλάδα;

«ΑΣΤΕΡΙΞ» Ο... ΕΛΛΗΝΑΣ!Παρόμοιο με το εγχείρημα της μετάφρασης του «Χάρι Πότερ» στα αρχαία ελληνικά και εκείνο με τον Αστερίξ να...πολιτογραφείται (τουλάχιστον ως προς την εκφορά της γλώσσας) Ελληνας. Στα τεύχη «Αστερίκιος εν Ολυμπία», «Μεταξύ ρόδου και ξίφους»,«Αστερίκιος και Κλεοπάτρα» και «Αστερίκιος παρά Σακχαραζάδι»,ο δημοφιλής Γαλάτης και η παρέα του ομιλούν την αττική διάλεκτο της κλασικής εποχής,εμπλουτισμένη με ομηρικές λέξεις.

Τις μεταφράσεις υπογράφει ο καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας κ. Φάνης Ι.Κακριδής («Υδέρζιος έγραψεν, Γοσκίνιος συνέγραψεν, Φάνης μετέγραψεν»),ο οποίος στον πρόλογό του σημειώνει: «Απροσδόκητο εγχείρημα η μετάφραση του “Αστερίξ” στα αρχαία ελληνικά,αλλάθελκτικό! Οχι,όχι- μην περιοριστείτε,όταν διαβάζετε,στο να φρεσκάρετε και να επαληθεύσετε τις γνώσεις που αποκομίσατε μελετώντας κάποτε Ξενοφώντα και Πλάτωνα.Τα Αρχαία είναι φυσικά σωστά- και αν βρείτε κάποιο λάθος να μας ενημερώσετε.(...) Ωστόσο το σημαντικό,και ιδιαίτερα διασκεδαστικό,είναι ότι η σεβάσμια γλώσσα του Αισχύλου και του Αριστοτέλη χρησιμοποιείται σε καθημερινές κουβέντες, λογοπαίγνια, καυχησιές, μικροκαβγάδες και πειράγματα.Παιχνίδι ανάρμοστο με την αρχαία κληρονομιά; Οχι βέβαια! Το ίδιο συμβαίνει και με τις κωμωδίες του Αριστοφάνη,που περισσότερο από κάθε άλλον συγγραφέα πλησιάζει τη ζωντανή γλώσσα της αρχαίας αγοράς.΄Η μήπως νομίζετε ότι οι Αρχαίοι άλλο δεν έκαναν παρά να διερευνούν ολημερίς τα θεμέλια της πολιτικής και της φιλοσοφίας;».

Εκτός από αρχαία ελληνικά,ο μικροσκοπικός Γαλάτης στη δική μας εκδοτική αγορά έχει μιλήσει ποντιακά,σε απόδοση από τον καθηγητή Λατινικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων κ. Γιώργο Σαββαντίδη, κρητικά,σε απόδοση του καθηγητή- φιλολόγου κ. Μιχάλη Πατεράκη και επιμέλεια του καθηγητή Γλωσσολογίας κ. Χριστόφορου Χαραλαμπάκη, και κυπριακά,σε απόδοση της κυρίας Λουκίας Ταξιτάρη.

ΥΓ. Ολόκληρο το βιβλίο "Άρειος Ποτήρ και η του φιλοσόφου λίθος" είναι αναρτημένο στο διαδίκτυο εδώ. Η πρώτη έκδοσή του από ελληνικούς και αγγλικούς ξένους οίκους έχει εξαντληθεί. 

Τετάρτη, 22 Νοεμβρίου 2017

How many ways are there to prove the Pythagorean theorem? - Betty Fei





What do Euclid, 12-year-old Einstein, and American President James Garfield have in common? They all came up with elegant proofs for the famous Pythagorean theorem, one of the most fundamental rules of geometry and the basis for practical applications like constructing stable buildings and triangulating GPS coordinates. Betty Fei details these three famous proofs.

Lesson by Betty Fei, directed by Nick Hilditch.

Τρίτη, 21 Νοεμβρίου 2017

Έκθεση: Πολύτιμες Οδηγίες για Ασκήσεις σε Τρόπους και Μέσα Πειθούς

Πηγή: filologika.gr

Ι. Οι ασκήσεις στους τρόπους και τα μέσα πειθούς

Η επικοινωνία αποτελεί μια διαλογική διαδικασία. H πειθώ είναι μόνο μία περίσταση επικοινωνίας με στόχο τη μεταβολή της σκέψης ή και της συμπεριφοράς ενός δέκτη. Άλλες περιστάσεις θα μπορούσαν να θεωρηθούν η ενημέρωση, η διδασκαλία, η πληροφόρηση. Σε μία ευρύτερη όμως θεώρηση της έννοιας της πειθούς αντιλαμβανόμαστε ότι οποιαδήποτε επικοινωνιακή περίσταση ενέχει στοιχεία πειθούς διότι εκφράζει την πρόθεση ενός πομπού να ασκήσει επίδραση σε έναν δέκτη.
Στη «Ρητορική» του Αριστοτέλη ο ρητορικός λόγος λειτουργεί πειστικά με τρεις τρόπους: μέσω του “ήθους” του πομπού, του “πάθους” του δέκτη και του λογικού επιχειρήματος. Οι σύγχρονες επικοινωνιακές συνθήκες οδήγησαν σε δημιουργία δύο ακόμα τρόπων πειθούς που απορρέουν μέσα από αυτές. Οι επιπλέον αυτοί τρόποι είναι απαραίτητο να διδαχθούν στους μαθητές αν αναλογιστούμε τις σύγχρονες επικοινωνιακές συνθήκες: την επίθεση στο ήθος του αντιπάλου ομιλητή που απορρέει από την επίκληση στο ήθος του πομπού, εφόσον βασίζεται στην εξέταση του ήθους ενός πομπού καθώς και την επίκληση στην αυθεντία που σε μεγάλο βαθμό εντάσσεται στο πλαίσιο της επίκλησης στη λογική.
Η κατηγορία του αντιπάλου ομιλητή είναι ισχυρός τρόπος πειθούς, μια και η διάδοση αρνητικής φήμης πάντα προκαλεί βλάβη για κάποιο χρονικό διάστημα, αφήνει ερωτηματικά ή και πλήττει την αξιοπιστία του αντιπάλου πομπού, μέχρι να διαψευσθεί. Άρα, ο τρόπος της επίθεσης στο ήθος του αντιπάλου ομιλητή χρησιμοποιείται συχνά εξαιτίας του ανταγωνιστικού κλίματος της σύγχρονης εποχής που επικρατεί σε όλα τα επίπεδα όπως η πολιτική αντιπαράθεση, η καθημερινότητα, οι επιχειρήσεις. Να σημειωθεί ότι η επίθεση στο ήθος του αντιπάλου ομιλητή ενέχει συχνά και την πρόθεση να επηρεαστεί συναισθηματικάο δέκτης εναντίον ενός αντιπάλου πομπού.
Η επίκληση στην αυθεντία απορρέει περισσότερο από την επίκληση στη λογική.Στην προσπάθειά του ο πομπός να γίνει πειστικός, ταυτίζει τη θέση του με μία αυθεντία ώστε να αποκτήσει το ανάλογο κύρος. Πρόκειται για έναν λογικό τρόπο άσκησης πειθούς, ο οποίος καταγράφεται ξεχωριστά πιθανόν εξαιτίας του τεράστιου πλήθους απόψεων προσώπων που μπορούν να λειτουργήσουν ως αυθεντίες. Αποτέλεσμα στη σύγχρονη εποχή είναι συχνά να μη διαχωρίζεται με σαφήνεια η πρόθεση του δέκτη από την ίδια την αυθεντία, αλλά η αναφορά στην αυθεντία αποκτά ξεχωριστή δυναμική που εμπεριέχει αυτονόητα την πρόθεση του πομπού που τη χρησιμοποιεί. Να σημειωθεί πως η επίκληση στην αυθεντίασε κάποιο βαθμό επικοινωνεί και με την επίκληση στο ήθος του πομπούσύμφωνα και με το σχολικό βιβλίο (σελ. 7) εφόσον με τη χρήση της ενισχύεται η αξιοπιστία ενός πομπού.
Το κεφάλαιο της θεωρίας της πειθούς, αν και εντάσσεται στη Γ΄ Λυκείου, στην πραγματικότητα παρουσιάζεται έμμεσα και σταδιακά στην ύλη από τις προηγούμενες τάξεις. Οι λειτουργίες της γλώσσας, τα σημεία στίξεως, τα ρηματικά πρόσωπα, τα παραδείγματα, η συλλογιστική πορεία, η περιγραφή και η αφήγηση, όλα αυτά τα παραπάνω στοιχεία υφολογικών επιλογών αξιοποιούνται στο Λύκειο ώστε ο μαθητής να εξοικειωθεί με τα εκφραστικά μέσα που θα του δώσουν τη δυνατότητα να εκφράσει πειστικό λόγο.
Οι μαθητές καλούνται να διακρίνουν τρόπους και μέσα πειθούς μέσα σε κείμενο. Στην εισαγωγή του σχολικού βιβλίου υπάρχουν τρεις τρόποι πειθούς με το ήθοςτου πομπού να εμπεριέχει την επίκληση στην αυθεντία και την επίθεση στο ήθοςτου αντιπάλου πομπού. Ωστόσο, στις εξετάσεις έχει παγιωθεί να υπάρχουν πέντε τρόποι πειθούς:
α) Επίκληση στη λογική, οπότε ως μέσα χρησιμοποιούνται επιχειρήματα και τεκμήρια.
β) Επίκληση στο συναίσθημα, οπότε ως μέσα αξιοποιούνται η περιγραφή, η αφήγηση, το χιούμορ, η ειρωνεία και ο συναισθηματικά φορτισμένος λόγος.
γ) Επίκληση στην αυθεντία, με βασικό μέσο τα ίδια τα λόγια μιας αυθεντίας, τα οποία συνήθως μεταφέρονται είτε άμεσα σε ευθύ λόγο, είτε έμμεσα σε πλάγιο.
δ) Επίκληση στο ήθος του πομπού, με μέσα συνήθως περιγραφικά και αφηγηματικά που αναδεικνύουν την αξιοπιστία του πομπού.
ε) Επίθεση στο ήθος του αντιπάλου ομιλητή με μέσα πειθούς τα ίδια με αυτά που χρησιμοποιούνται στην επίκληση στο συναίσθημα. Η διαφορά πλέον είναι ότι δε χρησιμοποιούνται απλά για να συγκινήσουν τον δέκτη, αλλά για να διαβάλουν έναν αντίπαλο πομπό, δηλαδή να υποβαθμίσουν το ήθος του ώστε να καταστήσουν αρνητικά διακείμενο τον δέκτη προς αυτόν.
Στα Ημερήσια Λύκεια η άσκηση αυτή τέθηκε πέντε φορές:

Πανελλήνιες 2003

Β3. Ποιους τρόπους και ποια μέσα πειθούς χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στην τέταρτη και πέμπτη παράγραφο του κειμένου; Να δώσετε ένα παράδειγμα για κάθε περίπτωση. Μονάδες 5
Ενδεικτική απάντηση: Ο συγγραφέας κάνει επίκληση στη λογική, με την παράθεση επιχειρημάτων και τεκμηρίων στατιστικών στοιχείων, αλλά και επίκληση στην αυθεντία.

Παραδείγματα

α) Επίκληση στη λογική με τεκμήρια: «και να παραιτηθούν…3% το χρόνο».
β) Επίκληση στη λογική με επιχείρημα: «Η ανάπτυξη βέβαια…Αριστοτέλη».
1η προκείμενη: «Η ανάπτυξη βέβαια…του ανθρώπου»,
2η προκείμενη: «μιαν αληθινή δημοκρατία…των αποφάσεων»,
3η προκείμενη: «μιαν άλλη οργάνωση παιδείας»
Συμπέρασμα: «ώστε να διαπλάθονται…νόμων».
γ) Επίκληση στην αυθεντία: «ώστε να διαπλάθονται … τον Αριστοτέλη».
Σχόλιο: Τα τεκμήρια αποτελούν ευδιάκριτα στατιστικά στοιχεία και τo επιχείρημα είναι σαφές με συγκεκριμένες προκείμενες και συμπέρασμα. Σε ό,τι αφορά στην επίκληση στην αυθεντία, αυτή ενσωματώνεται στην πραγματικότητα στο συμπέρασμα του επιχειρήματος και θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι ταυτίζεται με αυτό. Σε αυτό το σημείο είναι δυνατόν δικαιολογημένα να προκληθεί σύγχυση σε έναν μαθητή.

Πανελλήνιες 2006

Β2. «Η μεγάλη αντοχή […] στη χαρά της νίκης». Στη συγκεκριμένη παράγραφο να διερευνήσετε:
α. Ποιον τρόπο πειθούς επιστρατεύει ο συγγραφέας; (Μονάδες 2)
β. Ποια μέσα πειθούς χρησιμοποιεί; Να αναφέρετε ένα παράδειγμα για κάθε περίπτωση. (Μονάδες 3) Μονάδες 5
Ενδεικτική απάντηση:
α. Ο τρόπος πειθούς που χρησιμοποιείται στο απόσπασμα είναι η επίκληση στη λογική με επιχείρημα και τεκμήριο. Ο συγγραφέας στο επιχείρημά του αναφέρεται στους τρόπους με τους οποίους ο πνευματικός άνθρωπος εξασφαλίζει την αντοχή του, θεωρώντας πως η δύναμή του απορρέει από την θέληση που έχει για να επιτύχει το σκοπό του.
β. Τα μέσα πειθούς που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας είναι τα επιχειρήματα και τα τεκμήρια. Συγκεκριμένα χρησιμοποιεί επιχείρημα στα εξής χωρία:
Πρώτη προκείμενη: «Η φλογερή αγάπη…δροσερό»
Δεύτερη προκείμενη: «Και επειδή την αγάπη…ηθικό πόνο»
Συμπέρασμα: «H μεγάλη αντοχή….από την ψυχή του». Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί και τεκμήρια. Ως τεκμήρια φέρει παραδείγματα της κοινωνικής πραγματικότητας («ο κοινός…υγεία του») που φανερώνουν πως η ποιότητα του ήθους του πνευματικού ανθρώπου είναι ανώτερη του απλού ανθρώπου, καθώς ο πνευματικός άνθρωπος έχει μεγαλύτερες ηθικές αντιστάσεις.

Σχόλιο:

Υπήρξε αρχικά σύγχυση, καθώς αρκετοί πίστευαν ότι πρόκειται για επίκληση στο συναίσθημα εξαιτίας του συναισθηματικά φορτισμένου σε ορισμένα σημεία λόγου. Παρά το συναισθηματικά φορτισμένο λόγο, επειδή υπάρχει σαφής και δομημένη συλλογιστική πορεία, πρόκειται για επίκληση στη λογική. Τελικά, όμως, είχαν αποδεχθεί και τους δύο τρόπους πειθούς.

Πανελλήνιες 2007

Β2. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ως τρόπο πειθούς, εκτός των άλλων, και την επίκληση στην αυθεντία. Να εντοπίσετε δύο περιπτώσεις επίκλησης στην αυθεντία. Μονάδες 5
Ενδεικτική απάντηση: Μία περίπτωση επίκλησης στην αυθεντία είναι η άποψη του Ντοστογιέφσκι «Όλοι στον αιώνα μας….απ’ αυτούς», όπου σχολιάζεται η κρίση των ανθρωπίνων σχέσεων και η απομόνωση των ανθρώπων.
Μια δεύτερη περίπτωση επίκλησης στην αυθεντία είναι η θέση του Οδυσσέα Ελύτη «Το καίριο στη ζωή…υπερβεί», στην οποία επισημαίνεται η αδυναμία του σύγχρονου ανθρώπου να οδηγηθεί στην ολοκλήρωση. Εξαιρετικά απλοποιημένο λοιπόν το ζητούμενο της άσκησης πιθανόν κάτω από την πίεση της ασάφειας και της σύγχυσης που προκλήθηκε την προηγούμενη χρονιά.


Σχόλιο: Η ερώτηση είναι αρκετά συγκεκριμένη και απλοποιημένη καθώς δε ζητείται από το μαθητή να «ανιχνεύσει» και να κατανοήσει την πρόθεση του γράφοντος ως προς τον τρόπο πειθούς, αλλά του ξεκαθαρίζεται ότι πρόκειται για έναν συγκεκριμένο, την επίκληση στην αυθεντία. Τα ονόματα των αυθεντιών ήταν μάλιστα σε παρενθέσεις μέσα στο κείμενο, γεγονός που απλοποιεί εξαιρετικά την άσκηση.

Πανελλήνιες 2009

Β2. α) Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ως τρόπο πειθούς και την επίκληση στην αυθεντία. Να εντοπίσετε το συγκεκριμένο τρόπο πειθούς στο κείμενο και να αιτιολογήσετε τη χρήση του. Μονάδες 4
Ενδεικτική απάντηση: Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί την αυθεντία στο χωρίο: «Ο Βολταίρος…τα βιβλία». Η άποψη του συγγραφέα για την αξία του βιβλίου στην άνοδο του πνευματικού επιπέδου της κοινωνίας αποκτά κύρος και αντικειμενικότητα μέσα από την άποψη του Βολταίρου. Πρόκειται για ιστορικό πρόσωπο, πρωτοστάτη του Διαφωτισμού που προσδίδει βαρύτητα και δεν επιδέχεται αμφισβήτηση.

Πανελλήνιες 2012

Β2. α) Να βρείτε τους δύο τρόπους πειθούς που χρησιμοποιεί η συγγραφέας στην τελευταία παράγραφο και να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με μία αναφορά για κάθε τρόπο. Μονάδες 6
Ενδεικτική απάντηση: Η συγγραφέας χρησιμοποιεί ως τρόπο πειθούς την επίκληση στο συναίσθημα («Ιδού η απαρχή…αέναο γίγνεσθαι») ενεργοποιώντας το συναίσθημα του αναγνώστη με τη χρήση συγκινησιακά φορτισμένου (το συντροφικό συναπάντημα») και μεταφορικού λόγου («πλάστης αθάνατου έργου», «δάμασε η ελληνική τέχνη το ζώο», «η αυγή του μυστηρίου», «να αιχμαλωτίσει την τέλεια μορφή»). Ακόμη, αξιοποιείται χρήση ασύνδετου σχήματος, επανάληψη («ιδού η απαρχή…ιδού το πρώτο ερωτηματικό…ιδού η αυγή του μυστηρίου») και υπερβολή («δημιουργός θεών»). Συναισθηματικό ύφος διαμορφώνεται και μέσα από τη χρήση επιθέτων («συντροφικό, τέλεια, μετέωρη, τεταμένη, ιδεατή, αέναο»).
Η συγγραφέας χρησιμοποιεί και τη μέθοδο της επίκλησης στη λογική. Στο χωρίο: «Να γιατί η αρχαία τέχνη…τη δημιουργία ελευθερίας» διακρίνεται επιχείρημα με στόχο την ανάδειξη τη διαχρονική αξία της κλασσικής τέχνης.
Σχόλιο: Οι δύο τρόποι είναι εμφανείς και ο εντοπισμός τους δε δημιουργεί σύγχυση σε καλά προετοιμασμένους μαθητές.

Το κεφάλαιο της Πειθούς έχει αρκετά σημεία που χρειάζονται διευκρίνιση και δημιουργούν απορίες στους μαθητές:

1) Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην επίκληση στη λογική με τεκμήριο –αυθεντία και στην επίκληση στην αυθεντία;

Στην πραγματικότητα η επίκληση στην αυθεντία εντάσσεται σε μια λογικήπροσπάθεια να πείσουμε το δέκτη. Στις εξετάσεις ο μαθητής διευκολύνεται αν αρχικά εντοπίσει την αυθεντία μέσα στο κείμενο και έπειτα αναρωτηθεί πώς χρησιμοποιείται η αυθεντία μέσα σε αυτό. Αν είναι εμφανές ότι η αυθεντίαχρησιμοποιείται για να τεκμηριώσει μια άλλη άποψη – συνήθως του συγγραφέα – τότε κάνουμε λόγο για επίκληση στη λογική με τεκμήριο-αυθεντία. Αν όμως η αυθεντία αναφέρεται δίχως να εντοπίζουμε μέσα στο κείμενο κάποια άλλη άποψη, τότε ο συγγραφέας έχει επιλέξει να εκφράσει ουσιαστικά τη δική του άποψή μέσα από τα λόγια της αυθεντίας. Άρα, παραλείπει τη δική του άποψη που συμπίπτει βέβαια με αυτήν της αυθεντίας. Σε αυτή την περίπτωση που τα λόγιατης αυθεντίας δεν τεκμηριώνουν εμφανώς την άποψη του συγγραφέα κάνουμε λόγο για επίκληση στην αυθεντία.

2) Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε τρόπους και μέσα πειθούς; Είναι δυνατόν να έχουμε τα μέσα πειθούς δίχως τους τρόπους πειθούς;

Οι τρόποι πειθούς εκφράζουν την πρόθεση του πομπού-ομιλητή-συγγραφέα να επηρεάσει με κάποια συγκεκριμένη μέθοδο το δέκτη. Τα μέσα πειθούς είναι οι εκφραστικές επιλογές με τις οποίες αυτή η πρόθεση λαμβάνει «σάρκα και οστά» μέσα στο λόγο. Τα μέσα πειθούς είναι αυτά που τελικά διαμορφώνουν και το ύφος ενός συγγραφέα. Ο εντοπισμός ενός μέσου πειθούς σημαίνει αυτομάτως ότι εξυπηρετεί και μια ανάλογη πρόθεση, δηλαδή αρκεί και μία παρομοίωση, μια μεταφορά ή ακόμα και ένα σημείο στίξεως για να πούμε ότι γίνεται επίκληση στο συναίσθημα. Ο κυρίαρχος τρόπος πειθούς εντοπίζεται εφόσον ο μαθητής αναζητήσει πρώτα όλα τα μέσα και τους τρόπους που υπάρχουν και στη συνέχεια κρίνει ποιος είναι ο πιο σημαντικός τρόπος πειθούς. Στην περίπτωση που εντοπίσουμε, για παράδειγμα, ένα σχήμα λόγου εντός των προκειμένων ή του συμπεράσματος ενός επιχειρήματος, αυτό δε συνιστά ολοκληρωμένα επίκληση στο συναίσθημα, αλλά προσδίδει μια συναισθηματική χροιά στο επιχείρημα.

3) Πώς απαντάμε για να μη «χάσουμε» μονάδες σε αυτές τις ασκήσεις; Να γράψουμε και τα μέσα πειθούς παρόλο που η άσκηση μας ζητάει να γράψουμε μόνο τους τρόπους;

Όπως και στις περισσότερες ασκήσεις θεωρίας, έτσι και στις ασκήσεις εντοπισμού τρόπων και μέσων πειθούς ακολουθούμε το τρίπτυχο: άμεση επιγραμματική απάντηση – επαναδιατύπωση του κειμένου με τρόπο που να αποδίδουμε το νόημά του ώστε να καταδείξουμε την απάντησή μας – τεκμηρίωσημε παράθεση χωρίων κειμένου. Στην περίπτωση βέβαια που το ζητούμενο είναι απλός εντοπισμός περιπτώσεων, όπως για παράδειγμα το 2007, τότε αρκεί απλή παράθεση χωρίων.
Σε περίπτωση που ζητούνται μόνο οι τρόποι πειθούς είναι καλό να αναφέρονται και τα μέσα πειθούς για να είναι πιο ολοκληρωμένη η απάντησή μας. Προσοχή όμως χρειάζεται στη διατύπωση της απάντησης, ώστε να μη φανεί ότι υπάρχει σύγχυση ανάμεσα σε τρόπους και μέσα πειθούς. Πρέπει με σαφήνεια πρώτα να δίνεται απάντηση σε αυτό που μας ζητείται και έπειτα να εμπλουτίζεται και να ολοκληρώνεται η απάντηση με τα απαραίτητα στοιχεία, τα οποία φανερώνουν πλήρη γνώση της θεωρίας.

4) Είναι δυνατόν στην επίκληση στο ήθος του πομπού, ο πομπός να αναφέρει μειονεκτήματα του χαρακτήρα του;

Ναι είναι δυνατόν κάποιος να επικαλείται αρνητικά στοιχεία του χαρακτήρα του για να αιτιολογήσει αντίστοιχα την αδυναμία του να εκπληρώσει έναν στόχο. Για παράδειγμα η Ισμήνη επικαλείται την αδυναμία της ως γυναίκα στην Αντιγόνη για να τη βοηθήσει να θάψουν τα δύο τους αδέλφια παρακούοντας την εντολή του Κρέοντα.

5) Είναι δυνατόν η αυθεντία να μην είναι πρόσωπο;

Συχνά στα κείμενα έννοιες όπως η Ιστορία, η Επιστήμη, το Σύνταγμα, η Φύση, αλλά και οργανισμοί όπως για παράδειγμα το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο λαμβάνουν το ρόλο μιας αυθεντίας.

6) Σε τι διαφέρουν τα επιχειρήματα από τα τεκμήρια; Είναι τα τεκμήρια μέρος ενός επιχειρήματος;

Το επιχείρημα αποτελείται από προκείμενες και συμπέρασμα. Τα τεκμήριαχρησιμοποιούνται για να επαληθεύσουν ένα επιχείρημα και δεν αποτελούν τμήματου επιχειρήματος. Δεν είναι όμως απόλυτο ότι γράφονται μετά το επιχείρημα, αλλά είναι δυνατόν να βρίσκονται πριν τις προκείμενες, μετά το συμπέρασμα ή και στο ενδιάμεσο αυτών. Ο ρόλος τους και σε αυτή την περίπτωση δε μεταβάλλεται, καθώς, όπου και να εντοπίζονται, λειτουργούν ως αποδεικτικά στοιχεία άποψης ή επιχειρήματος.

7) Σε πόσες μορφές είναι δυνατόν να συναντήσουμε την επίκληση στη λογική;

Σε τρεις: α) επιχείρημα, β) επιχείρημα και τεκμήριο, γ) άποψη και τεκμήριο.

ΙΙ. Η άσκηση αναζήτησης της συλλογιστικής πορείας

Από την Α’ Λυκείου οι μαθητές εξοικειώνονται με την έννοια της συλλογιστικής πορείας καθώς κρίνεται απαραίτητο οι σκέψεις τους να τεθούν σε μια πιο «αυστηρή», λογική σειρά που θα οδηγεί σε βέβαιο συμπέρασμα κατά την αποδεικτική πορεία του λόγου τους. Αυτή η οργάνωση της σκέψης χρησιμεύει στις ασκήσεις παραγωγής λόγου (περίληψη, ανάπτυξη παραγράφου και έκθεση). Η θεωρία της συλλογιστικής πορείας κειμένου και των συλλογισμών διδάσκεται βέβαια αναλυτικότερα στη Γ’ Λυκείου.

Στα Ημερήσια Λύκεια η άσκηση αυτή τέθηκε δύο φορές:
Πανελλήνιες 2002: Β2. Με ποια συλλογιστική πορεία (επαγωγική-παραγωγική) αναπτύσσει τη σκέψη του ο συγγραφέας στην πρώτη παράγραφο του κειμένου; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.
H άσκηση αυτή, βαθμολογικής αξίας πέντε μονάδων, ζητάει από τον μαθητή να εντοπίσει τη συλλογιστική πορεία σε ένα σχετικά ευρύ κειμενικό πλαίσιο, όπως μια ολοκληρωμένη παράγραφο, χωρίς να απομονώνει προκείμενες και συμπέρασμα.
«O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται ως αιώνας των μεγαλύτερων και σημαντικότερων κοινωνικο-οικονομικών αλλαγών. Με τη ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας, ο μέσος “Δυτικός άνθρωπος” ζει στο κατώφλι του 21ου αιώνα μία πολύ διαφορετική καθημερινή ζωή από τον αντίστοιχο άνθρωπο των αρχών του 20ου αιώνα. Ένα σημαντικό ποσοστό ευθύνης γι’ αυτές τις δραματικές αλλαγές στην καθημερινή ζωή φέρει και η πρόοδος στις λεγόμενες βιοϊατρικές επιστήμες. Η ανακάλυψη της δομής του DNA, πριν από 45 περίπου χρόνια, και η επακόλουθη “έκρηξη γνώσης” στους τομείς της Μοριακής Βιολογίας και της Γενετικής φέρνουν την ανθρωπότητα αντιμέτωπη με μια νέα τάξη πραγμάτων.»
Ενδεικτική απάντηση: Ο συγγραφέας αναπτύσσει τη σκέψη του με παραγωγική συλλογιστική πορεία. Συγκεκριμένα, η σκέψη του πορεύεται από γενικές σκέψεις σε σχέση με τις σημαντικές κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις που συντελέστηκαν κατά τον 20ο αιώνα χάρη στην ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη («Ο εικοστός αιώνας… κοινωνικοοικονομικές αλλαγές.», «Με τη ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας… του 20ου αιώνα…») προς ειδικότερες σκέψεις σε σχέση με την εξέλιξη των βιοϊατρικών επιστημών («…η πρόοδος στις λεγόμενες βιοϊατρικές επιστήμες.») και συγκεκριμένα την εξέλιξη της Γενετικής(«…στους τομείς της Μοριακής Βιολογίας και της Γενετικής…») και τις συνέπειες αυτής για τον άνθρωπο.(«…φέρνουν την ανθρωπότητα… πραγμάτων.»)
Σχόλιο: Να σημειωθεί ότι στη συγκεκριμένη απάντηση προκλήθηκε διχογνωμίαδιότι υπήρξε ισχυρός αντίλογος ως προς την ορθότητά της. Μάλιστα, η άποψη ότι η σκέψη του συγγραφέα αναπτύσσεται με επαγωγική και όχι παραγωγικήσυλλογιστική πορεία τεκμηριώνεται λαμβάνοντας υπόψη ότι η αποδεικτέα θέσητου συλλογισμού αυτού βρίσκεται στην αρχή του ως γενικότερο συμπέρασμα που στηρίζεται σε προκείμενες που έπονται. Στην περίπτωση αυτή λοιπόν, αλλάζει η τυπική και λογική σειρά παρουσίασης προκειμένων-συμπεράσματος, όπου νοηματικά οι προκείμενες προηγούνται του συμπεράσματος. Αυτό βέβαια δεν αναιρεί την πορεία της σκέψης του γράφοντος. Αν και η αποδεικτέα θέση βρίσκεται στην αρχή (“Ο εικοστός αιώνας…κοινωνικοοικονομικές αλλαγές”), εξακολουθεί να νοείται λογικά στο τέλος του συλλογισμού, ως συμπέρασμα αυτού. Η άποψη αυτή στηρίζεται και από την διευκρίνιση που δόθηκε από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (έγγραφο ΥΠ.ΑΙ.Θ.,αρ.πρ.204414/Δ2/16-12-2014) μετά από σχετικό αίτημα των μελών της διαδικτυακής κοινότητας agathi.pbworks.com.
 Ίσως θα έπρεπε να επισημανθεί και η σχετική ασάφεια της συγκεκριμένης συλλογιστικής πορείας. Αποτελεί περισσότερο μία άποψη που τεκμηριώνεται με παραδείγματα παρά μια σαφή συλλογιστική πορεία όπου οι προκείμενες έχουν λογική συνοχή μεταξύ τους ώστε να οδηγούν σε συμπέρασμα.
Πανελλήνιες 2004: B3) Ποια είναι η συλλογιστική πορεία (παραγωγική – επαγωγική) του παρακάτω συλλογισμού; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
– όπου απουσιάζει ο ανταγωνισμός, ο άνθρωπος δεν πλουτίζει τα εφόδιά του.
– σε παλαιές εποχές απουσίαζε ο ανταγωνισμός.
Άρα, ο άνθρωπος σε παλιές εποχές δεν πλούτιζε τα εφόδιά του.
Να αξιολογήσετε τον παραπάνω συλλογισμό ως προς την αλήθεια, την εγκυρότητα και την ορθότητά του. (Να θεωρήσετε ότι οι προκείμενες ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα).
Ενδεικτική απάντηση: Η συλλογιστική πορεία του συλλογισμού είναι παραγωγική. Η πρώτη προκείμενη εκφράζει ένα γενικότερο πλαίσιο σκέψης που συσχετίζει τον ανταγωνισμό με τον πλουτισμό των εφοδίων του ανθρώπου. Η δεύτερη προκείμενη είναι ειδικότερη σκέψη διότι αναφέρεται μόνο σε παλαιότερες εποχές. Το συμπέρασμα απορρέει από τη δεύτερη προκείμενη γιατί αναφέρεται μόνο σε παλαιότερες εποχές, επομένως είναι ειδικότερο σε σχέση με την αρχική προκείμενη.

Οι προκείμενες και το συμπέρασμα έχουν εγκυρότητα διότι υπάρχει λογική αλληλουχία μεταξύ τους. Οι προκείμενες και το συμπέρασμα έχουν αλήθεια διότι ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και δεν αποτελούν υποκειμενικές κρίσεις. Άρα ο συλλογισμός είναι ορθός.
Σχόλιο: Η άσκηση αυτή, βαθμολογικής αξίας 8 μονάδων, έχει αυξημένο βαθμόδυσκολίας γιατί ο μαθητής καλείται όχι μόνο να εντοπίσει τη συλλογιστική πορεία του συλλογισμού, αλλά και να τον αξιολογήσει. Ως προς το κριτήριο αξιολόγησης της αλήθειας, ο μαθητής πρέπει να θεωρήσει ότι οι προκείμενες προτάσεις δεν είναι υποκειμενικές κρίσεις. Να σημειωθεί βέβαια, ότι η εκφώνηση καλεί το μαθητή να θεωρήσει δεδομένο ότι οι προκείμενες ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Άρα ο συλλογισμός είναι αληθής. Ως προς το κριτήριο της εγκυρότητας είναι εμφανές ότι υπάρχει λογική αλληλουχίαμεταξύ προκειμένων και συμπεράσματος εφόσον ο «ανταγωνισμός» λειτουργεί ως κοινός όρος μεταξύ των δύο προκειμένων προτάσεων.
Το κεφάλαιο των συλλογισμών στο Λύκειο δικαιολογημένα ίσως αποτελεί ένα από τα δυσκολότερα, αν όχι το πιο δύσκολο κεφάλαιο θεωρίας, εφόσον δοκιμάζει τη λογική μας σκέψη και τη δυνατότητά της να κατανοήσει τον τρόπο που καταστρώνεται η πορεία μιας σκέψης.

Η εφαρμογή όμως στις εξετάσεις έχει δημιουργήσει μια σειρά από ερωτήματα που προβληματίζουν διδάσκοντες και μαθητές:

  1. Μπορεί μια έννοια να θεωρείται εξ ορισμού «γενική» ή «ειδική»;
Προφανώς όχι. Η καθολικότητα μιας έννοιας είναι μέγεθος σχετικό και προσδιορίζεται κυρίως από τη σύγκριση αυτής με μια άλλη έννοια. Άρα, για να μπορέσει ο μαθητής να το κρίνει αυτό θα πρέπει να συγκρίνει την έννοια που απορρέει από τις προκείμενες με την έννοια του συμπεράσματος.
  1. Πώς απαντάμε στις ασκήσεις που εξετάζουν τους συλλογισμούς για να μη «χάσουμε μονάδες»;
Όπως και στις περισσότερες ασκήσεις θεωρίας, έτσι και στις ασκήσεις των συλλογισμών ακολουθούμε το τρίπτυχο: άμεση επιγραμματική απάντηση-επαναδιατύπωση του κειμένου με τρόπο που να αποδίδουμε το νόημά του ώστε να καταδείξουμε την απάντησή μας – τεκμηρίωση με παράθεση χωρίωνκειμένου. Στην περίπτωση βέβαια που το κειμενικό πλαίσιο που μας δίνεται είναι περιορισμένο (δηλαδή δύο μόνο προκείμενες και συμπέρασμα) όπως το 2004, τότε αρκεί απλή αναφορά στις προκείμενες, όπως απαριθμούνται.
Παράδειγμα: Η συνηθισμένη, ωστόσο, μορφή του φανατισμού είναι αληθινά αποκρουστική. Ο φανατικός, σ’ όλες τις εποχές, είναι στενοκέφαλος και στενόκαρδος. Το οπτικό του πεδίο είναι περιορισμένο και το πείσμα του ακατανίκητο. Αγνοεί τους συμβιβασμούς, αλλ’ αγνοεί και τις καλόπιστες κ’ ευγενικές παραχωρήσεις. Φρουρός συχνά ενός δόγματος που υποστηρίζει τις εξοχότερες αρετές, όσο προχωρεί τις χάνει ο ίδιος. Γίνεται απάνθρωπος, ωμός, σκαιός, αποθηριώνεται, για να εξανθρωπίσει τους ανθρώπους. Ο φανατισμός δημιουργεί καταστάσεις βρασμού. Αλλά βρασμού από εμπάθεια, μίσος, ακόμη κ’ εγκληματική διάθεση. (Επαναληπτικές Πανελλήνιες Εξετάσεις 2006)
Ενδεικτική απάντηση: Ο συλλογισμός είναι επαγωγικός. Οι προκείμενεςπροτάσεις αποτελούν ειδικά χαρακτηριστικά του φανατικού τύπου ανθρώπου που συνδέονται με τον τρόπο σκέψης του («…στενοκέφαλος και στενόκαρδος…»), τη στάση του απέναντι στους συνομιλητές του («…οπτικό πεδίο περιορισμένο…», «…πείσμα ….», «…αγνοεί …παραχωρήσεις», «…φρουρός ενός δόγματος»), τις επιπτώσεις αυτής της συμπεριφοράς στον εαυτό του («…απάνθρωπος , ωμός, σκαιός, αποθηριώνεται…»). Μέσα από τα παραπάνω χαρακτηριστικά συνάγεται το συμπέρασμα σε σχέση με την ευρύτερη κατάσταση που δημιουργεί ο φανατισμός, δηλαδή το μίσος και την ένταση.(« Ο φανατισμός…εγκληματική διάθεση»).

  1. Σε τι διαφέρει ο συλλογισμός από τη συλλογιστική πορεία.
Κατά την αναζήτηση της συλλογιστικής πορείας σε μια παράγραφο, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά, αφού δεν υπάρχει πάντοτε ομοφωνία ούτε μεταξύ φιλολόγων. Έχουμε να κάνουμε με μια σύνθετη θεωρία, η οποία είναι χρήσιμη μεν στους μαθητές, θα έπρεπε όμως να διδάσκεται συστηματικά και με πολλά παραδείγματα, ώστε να γίνει σαφέστερη, από την Α’ τάξη αναλυτικά και με εμπέδωση στη Β’ και τη Γ’.
Αν και ως προς την εκφώνηση των ασκήσεων δίνεται η εντύπωση πως διαφοροποιείται το ζητούμενο της άσκησης, στην πραγματικότητα πρόκειται για την ίδια άσκηση. Καταρχάς, χρειάζεται να καθορίσουμε το κειμενικό πλαίσιο εντός του οποίου αναπτύσσεται η συλλογιστική πορεία. Συγκεκριμένα, στη συλλογιστική πορεία ενός επιχειρήματος ελέγχουμε τη σχέση προκείμενων-συμπεράσματος, στη συλλογιστική πορεία μιας παραγράφου ελέγχουμε τη σχέση θεματικής πρότασης – συμπεράσματος, ενώ στη συλλογιστική πορεία ενός ολόκληρου κειμένου ελέγχουμε τη σχέση θέματος και θέσης του συγγραφέως. Επομένως, η έννοια του συλλογισμού συνδέεται με το πλαίσιο σκέψης(επιχείρημα), ενώ η έννοια της συλλογιστικής πορείας αναφέρεται στην αποδεικτική πορεία της σκέψης του συγγραφέα.
  1. Πόσο είναι πιθανόν να προηγείται το συμπέρασμα των προκειμένων προτάσεων;
Σε αυτό το θέμα οι μαθητές καλύτερα να είναι υποψιασμένοι καθώς είναι αρκετά πιθανόν να προτάσσεται το συμπέρασμα και να ακολουθούν οι προκείμενές του μέσα στο κείμενο (αναστροφή συμπεράσματος και προκειμένων). Αν αναλογιστούμε ότι αρκετές παράγραφοι δεν έχουν κατακλείδα, όπου τυπικά θα διατυπωνόταν η αποδεικτέα θέση, αυτό σημαίνει ότι η αποδεικτέα θέσημετατίθεται στη θεματική περίοδο. Ωστόσο, αυτό δεν είναι κανόνας. Χρειάζεται πάντα προσεκτική ανάγνωση του κειμένου με στόχο τον εντοπισμό προκείμενωνκαι συμπεράσματος.
Παράδειγμα: Ιδού λοιπόν γιατί αμφισβητείται ο «πολιτισμός» μας. Με το κυνηγητό των ανέσεων, τη δίψα της πολυτέλειας, την επιδειξιομανία υποδούλωσε τον δημιουργό στα δημιουργήματά του, το πνεύμα στις επινοήσεις και στις κατασκευές του. Έκανε τον άνθρωπο δυστυχή (σωματικά και ψυχικά τσακισμένο, νευρικά εξαντλημένο, πρόωρα γερασμένο – ή ηθικά ανάπηρο, κοινωνικά απόβλητο, αποθηριωμένο) μ’ εκείνα ακριβώς τα μέσα που περίμενε να του αλαφρώσουν το βάρος της ζωής. (Ομογενείς 2005)
Ενδεικτική απάντηση: Η συλλογιστική πορεία είναι επαγωγική. Συγκεκριμένα, η σκέψη του συγγραφέα πορεύεται από ειδικές προκείμενες σκέψεις σε σχέση με χαρακτηριστικά φαινόμενα σήψης και παρακμής του πολιτισμού μας ( «…το κυνηγητό ανέσεων, τη δίψα της πολυτέλειας….κατασκευές του») και το σημείο παρακμής του σύγχρονου ανθρώπου («…άνθρωπο δυστυχή….αποθηριωμένο»), για να καταλήξει στην αμφισβήτηση του πολιτισμού μας («Ιδού λοιπόν…ο πολιτισμός μας»). Δηλαδή η σκέψη πορεύεται από τα επιμέρους αίτια της αμφισβήτησης του πολιτισμού μας στο συμπέρασμα, όπου διαπιστώνεται η αμφισβήτηση αυτή.
Σχόλιο: είναι εμφανής η αναστροφή συμπεράσματος στην περίπτωση αυτή.
Η Ομάδα του filologika.gr

Κυριακή, 12 Νοεμβρίου 2017

Αξιολόγηση μαθητών Γ' ΓΕΛ - τροποποίηση

Επίκειται η εξής τροποποίηση του τρόπου αξιολόγησης των μαθητών/τριών της Γ΄ τάξης ημερήσιου ΓΕ.Λ. και της Δ΄ τάξης εσπερινού ΓΕ.Λ.:
Στις απολυτήριες εξετάσεις οι μαθητές/τριες εξετάζονται στα εξής μαθήματα:
α) Νεοελληνική Γλώσσα και Νεοελληνική Λογοτεχνία (συνεξετάζονται σε τρίωρη εξέταση ως κλάδοι του μαθήματος Νέα Ελληνικά),
β) Μαθηματικά,
γ) Ιστορία,
δ) Βιολογία.

Στα συγκεκριμένα μαθήματα προβλέπεται υποχρεωτικό ωριαίο διαγώνισμα μόνο στο 1ο τετράμηνο. Ο βαθμός του απολυτηρίου σε αυτά τα μαθήματα αποτελεί τον μέσο όρο τριών βαθμών, αυτών του 1ου τετραμήνου, του 2 ου τετραμήνου και της απολυτήριας εξέτασης.

Στα υπόλοιπα μαθήματα της τελευταίας τάξης του ΓΕ.Λ. πλην της Φυσικής Αγωγής προβλέπεται υποχρεωτικό ωριαίο διαγώνισμα και στο 1ο και στο 2ο τετράμηνο. Ο βαθμός του απολυτηρίου σε αυτά τα μαθήματα αποτελεί τον μέσο όρο δύο βαθμών, αυτών του 1ου και του 2ου τετραμήνου.

Όσον αφορά τους δύο κλάδους των Νέων Ελληνικών, προωθείται η εξής νέα διαδικασία εξέτασης: Οι δύο κλάδοι των Νέων Ελληνικών (Νεοελληνική Γλώσσα και Νεοελληνική Λογοτεχνία) εξετάζονται την ίδια μέρα και η συνολική διάρκεια της εξέτασης είναι τρεις ώρες. Τα θέματα δίνονται και οι απαντήσεις αναπτύσσονται σε ξεχωριστό φύλλο για καθέναν από τους δύο κλάδους και αποδίδεται διακριτός βαθμός για καθέναν από αυτούς. Α. Ειδικότερα στον κλάδο της Νεοελληνικής Γλώσσας Δίνεται ένα μη λογοτεχνικό κείμενο, μη διδαγμένο, το οποίο μπορεί να είναι δημοσιογραφικό κείμενο ή επιστημονικό ή πληροφοριακό άρθρο, συνέντευξη, κριτική, ομιλία, επιστολή, επιφυλλίδα ή δοκίμιο. Το κείμενο μπορεί να συνοδεύεται από σύντομο εισαγωγικό σημείωμα χωρίς ερμηνευτικά σχόλια. Οι μαθητές/μαθήτριες καλούνται να απαντήσουν σε τρεις (3) δραστηριότητες από τις οποίες α) μία (1) αφορά στην κατανόηση του κειμένου, μπορεί να διαιρείται σε δύο ερωτήματα (βλ. παρακάτω) και βαθμολογείται με 25 μονάδες (σε περίπτωση δύο ερωτημάτων η βαθμολογία επιμερίζεται ανάλογα με τη βαρύτητά τους) β) μία (1) αφορά στην προσέγγιση της δομής και της γλώσσας του κειμένου, μπορεί να διαιρείται σε έως και τρία (3) ερωτήματα και βαθμολογείται με 25 μονάδες (σε περίπτωση δύο ή τριών ερωτημάτων η βαθμολογία επιμερίζεται ανάλογα με τη βαρύτητά τους) γ) μία (1) αφορά στην ερμηνεία-παραγωγή λόγου και βαθμολογείται με 50 μονάδες. 1. Με την πρώτη δραστηριότητα ελέγχεται η ικανότητα των μαθητών/-τριών i. να εντοπίζουν και να παρουσιάζουν κάποια από τα παρακάτω στοιχεία: τις πληροφορίες που περιέχονται στο κείμενο, τις βασικές ιδέες και τα επιχειρήματα του συγγραφέα, το πρόβλημα που θέτει, τις θέσεις που 10 υποστηρίζει, τη σχέση του βασικού μηνύματος του κειμένου με τις περιστάσεις επικοινωνίας και τον σκοπό για τον οποίο γράφτηκε, καθώς και με τους τρόπους και τα μέσα πειθούς που αξιοποιούνται στο κείμενο (με ποικίλες ερωτήσεις ανοικτού και κλειστού τύπου) ή/και ii. να αποδίδουν περιληπτικά και να πυκνώνουν το νόημα μέρους του κειμένου ή ολόκληρου του κειμένου, λαμβάνοντας υπόψη συγκεκριμένο επικοινωνιακό πλαίσιο. 2. Με τη δεύτερη δραστηριότητα, ελέγχεται η ικανότητα των μαθητών /-τριών i. είτε να αναγνωρίζουν τη βασική δομή του κειμένου ή τη δομή και τον τρόπο ανάπτυξης μιας παραγράφου ii. είτε να εντοπίζουν τις διαρθρωτικές λέξεις /φράσεις που βοηθούν στη συνοχή και νοηματική αλληλουχία του κειμένου iii. είτε να αποδίδουν με πλαγιότιτλους το νόημα των παραγράφων ή ενοτήτων του κειμένου iv. είτε να μετασχηματίζουν λέξεις ή φράσεις αλλάζοντας τη γραμματική μορφή, τη σύνταξη, το λεξιλόγιο (συνώνυμα ή συνώνυμες φράσεις, αντώνυμα, παράγωγα, σύνθετα κ.λπ.), τα σημεία στίξης, σύμφωνα με συγκεκριμένες περιστάσεις επικοινωνίας, και να σχολιάζουν το επικοινωνιακό αποτέλεσμα v. είτε να ερμηνεύουν λέξεις ή φράσεις του κειμένου με βάση τα κειμενικά συμφραζόμενα και το επικοινωνιακό πλαίσιο. 3. Στην τρίτη δραστηριότητα ζητείται από τους/τις μαθητές/-τριες να συντάξουν δικό τους κείμενο, ενταγμένο σε επικοινωνιακό πλαίσιο σε συνάρτηση με το κείμενο αναφοράς, στο οποίο κρίνουν ή σχολιάζουν σημεία του κειμένου, ανασκευάζουν θέσεις του ή αναπτύσσουν τεκμηριωμένα προσωπικές απόψεις. Το κείμενο των μαθητών/-τριών αναπτύσσεται με τη μορφή κειμένου επιχειρηματολογίας (δημόσια ομιλία, επιστολή, άρθρο) και έχει έκταση 300-350 λέξεις. Β. Ειδικότερα στον κλάδο της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Δίνεται λογοτεχνικό κείμενο, διδαγμένο ή αδίδακτο, (ποίημα ή διήγημα ή απόσπασμα από μυθιστόρημα ή θεατρικό έργο), το οποίο συνοδεύεται από τρεις (3) δραστηριότητες, από τις οποίες : α) Η πρώτη αφορά στην ανάγνωση - κατανόηση του κειμένου, μπορεί να αναπτύσσεται σε δύο (2) ερωτήματα ίδιας βαρύτητας περίπου και βαθμολογείται με 30 μονάδες. β) Η δεύτερη αφορά στην προσέγγιση της γλώσσας του κειμένου, μπορεί να αναπτύσσεται σε μέχρι 3 ερωτήματα και βαθμολογείται με 30 μονάδες (σε περίπτωση δύο ή τριών ερωτημάτων, η βαθμολογία επιμερίζεται ανάλογα με τη βαρύτητά τους). 11 γ) Η τρίτη αφορά στην ερμηνεία και στην παραγωγή λόγου σε ένα θέμα αναγνωστικής ανταπόκρισης ή δημιουργικού μετασχηματισμού και βαθμολογείται με 40 μονάδες. 1.Με την πρώτη δραστηριότητα ελέγχεται (με ποικίλες ερωτήσεις ανοικτού και κλειστού τύπου) η ικανότητα των μαθητών/μαθητριών i. είτε να εντοπίζουν στο κείμενο πληροφορίες όπως πρόσωπα, χώρο, χρόνο, κοινωνικό πλαίσιο δράσης των προσώπων, γεγονότα /αίτια που κατευθύνουν τη δράση των αφηγηματικών ηρώων, βασικά θέματα, ιδέες, προβληματισμούς που θέτει το κείμενο, αξίες που προβάλλει, τεκμηριώνοντας την άποψή τους με στοιχεία του κειμένου ii. είτε να αναλύουν κάποιον από τους χαρακτήρες με βάση τα δεδομένα του κειμένου iii. είτε να επισημαίνουν τα σύμβολα, τις φωνές, τις σιωπές σε ένα ποιητικό ή θεατρικό κείμενο και να παρουσιάζουν με δικά τους λόγια το νόημα που τους δίνουν. Από τα δύο ερωτήματα στα οποία μπορεί να αναπτύσσεται η συγκεκριμένη δραστηριότητα (που πρέπει να ελέγχουν διαφορετικές ικανότητες), μόνο το ένα μπορεί να είναι ερώτηση ανοικτού τύπου και η απάντηση στην ερώτηση ανοικτού τύπου μπορεί να κυμαίνεται από 50 έως 60 λέξεις. 2. Με τη δεύτερη δραστηριότητα, ελέγχεται (με ερωτήσεις ποικίλων τύπων) η ικανότητα των μαθητών/μαθητριών i. είτε να αναγνωρίζουν τα βασικά σημεία οργάνωσης της αφηγηματικής πλοκής ή της ποιητικής γραφής ii. είτε να εντοπίζουν μέσα στο κείμενο συγκεκριμένους δείκτες που δίνονται (αφηγηματικούς τρόπους, αφηγηματικές τεχνικές, ρηματικά πρόσωπα κ.ά.) και να ερμηνεύουν τη λειτουργία τους ως προς το νόημα iii. είτε να αναγνωρίζουν εκφραστικά μέσα – τρόπους (μεταφορές, παρομοιώσεις, επαναλήψεις, αντιθέσεις, εικόνες κ.λπ.) και τη λειτουργία τους ως προς το νόημα του κειμένου. 3. Με την τρίτη δραστηριότητα, ζητείται από τους μαθητές /-τριες να αξιολογήσουν ιδέες, αξίες, στάσεις, συμπεριφορές που αναδεικνύονται στο κείμενο με βάση είτε τα κειμενικά συμφραζόμενα είτε τα ιστορικά και ιδεολογικά συμφραζόμενα της εποχής παραγωγής του έργου (εφόσον τους δίνονται σχετικές πληροφορίες), να τις συγκρίνουν με αυτές του σήμερα ή να τις συσχετίσουν με προσωπικές εμπειρίες, βιώματα, συναισθήματα. Η έκταση του κειμένου των μαθητών/-τριών κυμαίνεται από 100 έως 150 λέξεις.

Πηγή: filologika.gr