Χαλκιδική: Ο Αριστοτέλης «φιλοξένησε» τον Κομφούκιο στα Στάγειρα.

Ο δήμος Αριστοτέλη και η γενέτειρα του Κινέζου φιλοσόφου ανοίγουν δρόμους συνεργασίας .

Γεννήθηκαν στη γη που έβγαλε από τα σπλάχνα της τον μεγάλο Κινέζο διανοητή και φιλόσοφο Κομφούκιο και ταξίδεψαν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά για να βρεθούν στη γη του Αριστοτέλη, του φιλοσόφου που κυριάρχησε για δυόμισι χιλιετίες στην παγκόσμια σκέψη και εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς της. Αντιπροσωπεία από την ιστορική πόλη Qufu της περιφέρειας Shandong της Κίνας βρέθηκε χθες στη Χαλκιδική ύστερα από πρόσκληση του Δήμου Αριστοτέλη, με τις δύο πλευρές να σχεδιάζουν κοινές πολιτιστικές και εκπαιδευτικές δράσεις, μέσα από τις οποίες θα αναδειχθεί το μεγαλείο της σκέψης των δύο σπουδαίων αυτών προσωπικοτήτων. Η συνάντηση, απότοκο του πρόσφατου διεθνούς επιστημονικού διεπιστημονικού συνεδρίου με θέμα «Η ηθική φιλοσοφία του Αριστοτέλη και του Κομφούκιου για τον 21ο αιώνα», οι εργασίες του οποίου έγιναν στη Θεσσαλονίκη και στα Στάγειρα Χαλκιδικής, γενέτειρα του Αριστοτέλη, πραγματοποιήθηκε στην Ουρανούπολη. Εκεί, ο δήμαρχος Αριστοτέλη Στέλιος Βαλιάνος και οι συνεργάτες του υποδέχθηκαν την κινεζική αντιπροσωπεία (τέσσερις άνδρες και δύο γυναίκες) και η συζήτηση εξελίχθηκε σε ένα παζλ προτάσεων για εκδηλώσεις τέχνης και εκπαίδευσης που αναμένεται να υλοποιηθούν το τρέχον και το επόμενο έτος.

Διαβάστε περισσότερα εδώ: https://parallaximag.gr/epikairotita/greece/chalkidiki-o-aristotelis-filoxenise-ton-komfoykio-sta-stageira

Ep.8 Αριστοτέλης - "Animated...Φιλόσοφοι" Official / Aristotle - "Animat...

Τα ίχνη του Αριστοτέλη στη νεότερη θεολογία

Ancient Greeks - Real Faces

Είναι γνωστό πως η εικόνα που έχουμε από τους μεγάλους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, μαθηματικούς και γενικότερα επιφανείς άνδρες της ελληνικής αρχαιότητας, προέρχεται κυρίως από τις προτομές και τα αγάλματα των μουσείων. Χάρη στην τεχνολογία ωστόσο, πλέον έχουμε μια καλύτερη άποψη για την εικόνα και τα χαρακτηριστικά τους!
Συγκεκριμένα μέσω 3D modelling software, ο Κύπριος Παναγιώτης Κωνσταντίνου φέρνει “στη ζωή” τα πρόσωπα πολλών επιφανών αρχαίων Ελλήνων μέσα από δύο νέα του βίντεο. Η απεικόνισή τους με χρώμα, σε τρισδιάστατο περιβάλλον, και με τα χαρακτηριστικά του προσώπου του μάλιστα σε κίνηση, μας φέρνει λίγο πιο κοντά τους.

Αρχαία Ιστορία Α Λυκείου - μια ποιητική αποτίμηση

Από τους Σουμέριους στους Πέρσες

και από την Ασία πίσω εδώ

Με τον Αλέξανδρο παρέα

τον κόσμο εγώ θα εξερευνώ

Με Πλάτωνα και Αριστοτέλη

φιλοσοφία και γνώση 

Για την ιστορία, δασκάλα μου, 

αγάπη έχω τόση

Νικολέτα Κ. - Χριστίνα Κ. 

Μουσικό Σχολείο Βέροιας, Ιούνιος 2020 

Παιδιά του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη- Greece 1993 - Eurovision

Μουσική/στίχοι: Δημοσθένης Στριγκλής

Ελλάδα χώρα του φωτός

του κόσμου αρχή και γυρισμός

τόπος που διάλεξε ο θεός

κάτι τρέχει, πέρα βρέχει

έρχεται δύσκολος καιρός

και σου φωνάζει ο ουρανός

κάτσε σκέψου, λογικέψου.

Τη μια μας παίζουν ροκ, την άλλη τσιφτετέλι

παιδιά του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη

μας ξεγελάνε με σεκλέτι και μεράκι

πνεύμα αθάνατο, σε τρώει το σαράκι.

Ελλάδα, χώρα του φωτός

πολεμιστής ειρηνικός

κάνε άλλο ένα βήμα μπρος

για προχώρα, ήρθε η ώρα

είσαι του κόσμου το κρασί

κι ας μην το ξέρεις ούτε εσύ

κάτσε βρες τα, και έβγα πες τα.

Τη μια μας παίζουν ροκ, την άλλη τσιφτετέλι

παιδιά του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη

μας ξεγελάνε με σεκλέτι και μεράκι

πνεύμα αθάνατο, σε τρώει το σαράκι.

Ελλάδα, χώρα του φωτός.....

Τη μια μας παίζουν ροκ, την άλλη τσιφτετέλι

παιδιά του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη.

Άνθρωπος και πολιτισμός

Χωρίς αρετή και δικαιοσύνη ο άνθρωπος είναι
το αγριότερο ζώο

Είναι φυσική λοιπόν η τάση του ανθρώπου να συνυπάρχει μαζί με άλλους σε μια τέτοια κοινωνία. Κι εκείνος όμως που πρώτος τη συγκρότησε, υπήρξε ένας από τους πιο μεγάλους ευεργέτες του ανθρώπου. Γιατί όπως ο άνθρωπος είναι το ανώτερο από όλα τα όντα όταν φτάνει στην τελειότητά του, έτσι όταν σπάζει τη σχέση του με τον νόμο και τη δικαιοσύνη γίνεται το χειρότερο από όλα. Δεν υπάρχει πιο ανυπόφορο και πιο ολέθριο πράγμα από την αδικία που διαθέτει όπλα. Ο άνθρωπος, από την άλλη, γεννιέται εφοδιασμένος από τη φύση με όπλα για να υπηρετήσει τη φρόνηση και την αρετή, που όμως μπορεί να τα χρησιμοποιήσει εξ ολοκλήρου και για αντίθετους σκοπούς. Γι' αυτό ο δίχως αρετή άνθρωπος είναι από όλα τα όντα το πιο ανόσιο και το πιο άγριο, το χειρότερο από όλα στις ερωτικές απολαύσεις και στις απολαύσεις του φαγητού. Η δικαιοσύνη είναι στοιχείο συστατικό της πόλης· είναι αυτό που συγκρατεί την τάξη στην πολιτική κοινωνία.

Ο άνθρωπος είναι ζῷον πολιτικὸν

Η κοινωνική οντότητα που προήλθε από τη συνένωση περισσότερων χωριών είναι η πόλη, μια κοινωνική οντότητα τέλεια, που μπορούμε να πούμε ότι πέτυχε τελικά την ύψιστη αυτάρκεια· συγκροτήθηκε για να διασφαλίζει τη ζωή, στην πραγματικότητα όμως υπάρχει για να εξασφαλίζει την καλή ζωή. [....] Όλα αυτά κάνουν φανερό ότι η πόλη ανήκει στην κατηγορία των πραγμάτων που υπάρχουν εκ φύσεως και ότι ο άνθρωπος είναι ένα ον προορισμένο από τη φύση να ζει σε πόλη (πολιτικὸν ζῷον)· ο δίχως πόλη άνθρωπος (θέλω να πω: ο εκ φύσεως δίχως πόλη άνθρωπος, όχι ο δίχως πόλη από κάποια τυχαία συγκυρία) ή είναι άνθρωπος κατώτερης ποιότητας ή είναι ένα ον ανώτερο από τον άνθρωπο· είναι σαν εκείνον που ο Όμηρος τον στόλισε με τους χαρακτηρισμούς «άνθρωπος δίχως σόι, δίχως νόμους, δίχως σπιτικό»· αυτός ο άνθρωπος, ο δίχως πόλη από τη φύση του, είναι —την ίδια στιγμή— και άνθρωπος που παθιάζεται με τον πόλεμο: είναι σαν ένα απομονωμένο πιόνι στο παιχνίδι των πεσσών.

Ο ανθρώπινος λόγος η πιο μεγάλη απόδειξη ότι ο άνθρωπος

είναι από τη φύση του ζῷον πολιτικὸν

Είναι, νομίζω, φανερό γιατί ο άνθρωπος είναι πολιτικὸν ζῷον περισσότερο απ' ό,τι οι μέλισσες ή τα άλλα αγελαία ζώα: Όπως έχουμε ήδη πει πολλές φορές, η φύση δεν κάνει τίποτε δίχως λόγο και χωρίς αιτία. Ας προσέξουμε ύστερ' απ' αυτό ότι ο άνθρωπος είναι το μόνο ζώο που είναι εφοδιασμένο με την ικανότητα του λόγου. Η απλή φωνή δεν εκφράζει, ως γνωστόν, παρά μόνο τη λύπη και την ευχαρίστηση· γι' αυτό και υπάρχει σε όλα τα ζώα· η φύση τους έδωσε, πράγματι, όλη κι όλη αυτή την ικανότητα, να αντιλαμβάνονται το δυσάρεστο και το ευχάριστο και αυτά να τα κάνουν φανερά το ένα στο άλλο· του λόγου όμως ο προορισμός είναι να κάνει φανερό τι είναι ωφέλιμο και τι βλαβερό και, άρα, τι είναι δίκαιο και τι άδικο· αυτό είναι, πράγματι, που ξεχωρίζει τον άνθρωπο από τα άλλα ζώα: μονάχα αυτός αντιλαμβάνεται το καλό και το κακό, το δίκαιο και το άδικο και όλα τα άλλα παρόμοια πράγματα —και, φυσικά, η συμμετοχή σε όλα αυτά είναι που κάνει την οικογένεια και την πόλη. Ώρα όμως να προσθέσουμε και κάτι άλλο στον λόγο μας: Στην τάξη της φύσης η πόλη προηγείται από την οικογένεια κι απ' τον καθένα μας ως άτομο· ο λόγος είναι ότι το όλον αναγκαστικά προηγείται του μέρους· πραγματικά, αν πάψει να υπάρχει το σώμα ως σύνολο, δεν θα υπάρχει πια ούτε πόδι ούτε χέρι παρά μόνο ως (ίδια) λέξη, όπως, ας πούμε, αν μιλούμε για πέτρινο χέρι (θα είναι, πράγματι, κάτι σαν αυτό, αν μια φορά πεθάνει): όλα τα πράγματα είναι αυτό που λέμε ότι είναι, αν τα κρίνουμε με κριτήριο τη λειτουργία και τις ιδιότητές τους· από τη στιγμή, επομένως, που θα πάψουν να έχουν αυτά τα χαρακτηριστικά, δεν θα πρέπει πια να λέμε ότι είναι ό,τι ήταν πριν, αλλ' ότι απλώς εξακολουθούν να λέγονται ακόμη με την ίδια λέξη. Είναι φανερό λοιπόν α) ότι η πόλη ήρθε στην ύπαρξη εκ φύσεως, β) ότι προηγείται από το κάθε επιμέρους άτομο. Γιατί αν είναι αλήθεια ότι ο καθένας μας χωριστά δεν είναι αυτάρκης, γίνεται λογικά φανερό ότι το κάθε μεμονωμένο άτομο θα βρεθεί στην ίδια ακριβώς κατάσταση που βρίσκονται, γενικά, τα μέρη προς το όλον· από την άλλη μεριά, ο άνθρωπος που δεν μπορεί να ζει μαζί με άλλους σε κοινότητα, ο άνθρωπος που λόγω αυτάρκειας αισθάνεται πως δεν του λείπει τίποτε, αυτός ο άνθρωπος δεν αποτελεί με κανέναν τρόπο μέρος της πόλης —ένας τέτοιος όμως άνθρωπος είναι, τότε, ή ζώο ή θεός.

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ, ΚΕΦ. 9, ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ
http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-B102/132/964,3475/

Η ιδιαιτερότητα του ανθρώπου 

Ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά του (1253a3) ισχυρίζεται ότι ο άνθρωπος είναι από τη φύση του ζώο πολιτικό, εννοώντας ότι είναι από τη φύση του προορισμένος να ζει σε κοινωνία με άλλους ανθρώπους. Τη θέση του αυτή την αιτιολογεί με το επιχείρημα ότι ο άνθρωπος είναι ζώο έλλογο, δηλαδή ότι διαθέτει από τη φύση του λόγο (ομιλία) και λογική. Φαίνεται ότι ο συλλογισμός του Αριστοτέλη είναι ο εξής: επειδή ο άνθρωπος έχει από τη φύση του το χάρισμα του λόγου και επειδή ο λόγος είναι κατά βάση ένα εργαλείο επικοινωνίας, άρα ο άνθρωπος είναι από τη φύση του κοινωνικός, γι’ αυτό και ζει με άλλους ανθρώπους σε κοινωνίες.

Τι είναι ο πολιτισμός;

Αυτά ακριβώς τα χαρακτηριστικά του ανθρώπου, τα οποία αναφέραμε προηγουμένως, είναι που τον κάνουν να δημιουργεί κώδικες επικοινωνίας και ηθικής, να ζει σε κάποια κοινωνία υπακούοντας στους νόμους της, να φτιάχνει πόλεις, να δημιουργεί τέχνη, επιστήμη, φιλοσοφία, τεχνολογία. Με άλλα λόγια, ο άνθρωπος είναι το μοναδικό ον που παράγει πολιτισμό.

Το δεύτερο βιβλίο των Ηθικών Νικομαχείων | Από την έρευνα στη διδασκαλία

Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια, Β3, 1-2

Ο Αριστοτέλης δεν υποστηρίζει ότι η αρετή είναι αποχή από την "ηδονήν" ή απαλλαγή από την "λύπην". Οι τάσεις προς την ηδονή και τη λύπη δεν πρέπει να καταπνίγονται, αλλά αντίθετα να ρυθμίζονται έτσι ώστε να εκπληρώνουν τον κανονικό τους προορισμό. Πρέπει να μάθουμε να αισθανόμαστε ηδονή με το σωστό τρόπο και στο σωστό χρόνο. Ο φιλόσοφος ούτε εκθειάζει ούτε καταδικάζει τις τάσεις που είναι εγγενείς στον άνθρωπο. Αυτές είναι οι τάσεις είναι αδιάφορες καθαυτές. Γίνονται αγαθές ή κακές όταν, αντίστοιχα, υποτάσσονται ή αφήνονται να κυριαρχήσουν πάνω στο "δίκαιο κανόνα", τον οποίο η έλλογη φύση μας βρίσκει άξιο για τον εαυτό της και προσπαθεί να επιβάλει σε αυτές.

Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια, Β1, 5-7

Ερωτήσεις για εξάσκηση
1. Μαρτυρω: να γραφούν στη νεοελληνική τρεις σημασίες του ρήματος και στη συνέχεια να σχηματιστεί μια πρόταση για καθεμία από αυτές.
2. Να δώσετε στη νέα ελληνική ένα παράγωγο ουσιαστικό και ένα παράγωγο επίθετο για τα ακόλουθα ρήματα: ποιώ, αμαρτάνω, διαφέρω, φθείρομαι.
3. Ποια είναι η επιδίωξη του νομοθέτη, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη;
4. Ποιο άτομο μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του καλού ή του κακού οικοδόμου ή κιθαριστή; Ποια είναι η δική σας άποψη;

Κριτήρια αξιολόγησης Α' Λυκείου στο μάθημα της Ιστορίας

ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΤΑ Α’ ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ

Ι. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑΣ Α’

1.    Ποια πορεία ακολούθησε η εξέλιξη των πολιτευμάτων μέσα στις περισσότερες πόλεις κράτη;

2.      Ποια είναι τα συστατικά στοιχεία της πόλης κράτους;

3.      Ποια ήταν  η σημασία των περσικών πολέμων;

4.      Ποια τμήματα του ελληνικού κόσμου δεν δημιούργησαν πόλεις κράτη και γιατί;

5.       ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΥΠΟΥ ΣΩΣΤΟΥ-ΛΑΘΟΥΣ

1.      Οι κάτοικοι της πόλης-κράτους συμμετείχαν στη διαχείριση των κοινών.   Σ  ή Λ

2.      Ο θεσμός της πόλης-κράτους δεν είναι καινοτομία, αφού παρόμοια οργάνωση έχουμε και στις πόλεις των Σουμερίων.    Σ ή   Λ

3.      Τα μεγάλα επιτεύγματα του ελληνικού πολιτισμού γεννήθηκαν μέσα από τη λειτουργία του θεσμού της πόλης – κράτους.    Σ ή  Λ

4.      Το ελληνικό αλφάβητο αποτέλεσε το πρότυπο του λατινικού αλφαβήτου.  Σ ή  Λ

5.       Οι εσθλοί αμφισβήτησαν και περιόρισαν την εξουσία του βασιλιά.   Σ  ή   Λ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΤΑ Α’ ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ

Ι. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑΣ Α’

1.      Ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της ποιητικής τέχνης στην αρχαϊκή εποχή;

2.       Πώς δημιουργήθηκε η τυραννίδα; 

3.      Με ποια αντίληψη συνδέεται η αντίληψη του θεσμού της δουλείας;

4.      Ποιες προσπάθειες έγιναν για την επίλυση των διαφορών ανάμεσα στους πολίτες στη διάρκεια κοινωνικών συγκρούσεων; 

5.      Ερωτήσεις τύπου σωστό-λάθος

1.      Οι Έλληνες στο β’ αποικισμό εξαπλώθηκαν μέχρι τον Ινδό ποταμό.   Σ  ή Λ

2.      Ο θεσμός της πόλης-κράτους δεν είναι καινοτομία, αφού παρόμοια οργάνωση έχουμε και στις πόλεις των Σουμερίων.    Σ ή   Λ

3.      Στο β’ αποικισμό οι αποικίες δεν αποτελούσαν αυτόνομες πόλεις-κράτη.    Σ ή  Λ

4.      Το ελληνικό αλφάβητο αποτέλεσε το πρότυπο του λατινικού αλφαβήτου.  Σ ή  Λ

5.      Οι εσθλοί αμφισβήτησαν και περιόρισαν την εξουσία του βασιλιά.   Σ  ή   Λ

  

ΙΙ. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑΣ Β’

Α. Αφού μελετήσετε το απόσπασμα που ακολουθεί, να αναφέρετε γιατί η πόλη αποτελεί την ανώτερη μορφή κοινωνικής οργάνωσης σύμφωνα με τον Αριστοτέλη. Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με τον Αριστοτέλη; Να αιτιολογήσετε την άποψή σας.

Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη αποτελεί μια μορφή κοινωνίας και ότι κάθε κοινωνία έχει συσταθεί αποσκοπώντας σε κάποιο αγαθό (διότι όλοι οι άνθρωποι ό,τι κάνουν το κάνουν για να κατακτήσουν αυτό που τους φαίνεται αγαθό), είναι φανερό ότι όλες οι κοινωνίες αποσκοπούν βεβαίως σε κάποιο αγαθό, η κοινωνία όμως που είναι η πιο σημαντική απ’ όλες και που εμπεριέχει όλες τις άλλες είναι αυτή που κατεξοχήν επιδιώκει το αγαθό, και μάλιστα το πιο σημαντικό. Και αυτή είναι η καλούμενη πόλη και πολιτική κοινωνία. [...] Η πόλη δεν είναι λοιπόν τίποτε άλλο παρά η τέλεια κοινωνία που αποτελείται από περισσότερες κώμες και διαθέτει, μπορούμε να πούμε, τη μέγιστη  δυνατή αυτάρκεια, συγκροτήθηκε βεβαίως για την  εξασφάλιση των αναγκαίων για τη ζωή προϋποθέσεων, όμως υπάρχει χάριν της ευδαιμονίας. Γι  αυτό κάθε πόλη είναι μια φυσική πραγματικότητα, εφόσον αυτό ισχύει και για τις πρώ τες μορφές κοινωνίας (ενν. την οικία και την κώμη). Διότι αυτή συνιστά γι’ αυτές τον σκοπό τους και η φύση είναι σκοπός.

Αριστοτέλης, Πολιτικά

2. Ποια είναι η συνεισφορά των προσωκρατικών φιλοσόφων στην ανθρώπινη σκέψη; Ποιες είναι οι απόψεις του Ηράκλειτου σχετικά με τη δημιουργία του κόσμου σύμφωνα με το παράθεμα που ακολουθεί;

 “H αρχή του κόσμου σύμφωνα με τον Εφέσιο φιλόσοφο Ηράκλειτο βρίσκεται στο πύρ, από το οποίο προέρχονται όλα τα όντα και σε αυτό καταλήγουν μετά τον θάνατό τους25 .  Επιπλέον τον κόσμο αυτόν, τον οποίο κανένας δεν δημιούργησε, αλλά υπήρχε ανέκαθεν και θα είναι πύρ αείζωον, το οποίο ανάβει και σβήνει σε τακτά χρονικά διαστήματα  (ἀπτόμενον μέτρα και ἀποσβεννύμενον μέτρα).  

Θεωρεί λοιπόν ο Ηράκλειτος, ότι ο κόσμος δεν έχει αρχή, ενώ χαρακτηρίζεται ως  φωτιά η οποία ανάβει και σβήνει σε τακτά χρονικά διαστήματα, άποψη η οποία δεν απέχει από την πραγματικότητα, καθώς  από την προσωπική μας εμπειρία βλέπουμε ότι ακόμα και στον πλανήτη μας η θερμοκρασία ανεβαίνει και κατεβαίνει σε τακτά χρονικά διαστήματα. π.χ. έχουμε αύξησή της το καλοκαίρι και μείωση τον χειμώνα. Ενδεχομένως μάλιστα η αναφορά του Ηρακλείτου στην φωτιά να οφείλεται στο ότι είναι ένα στοιχείο το οποίο δεν δύναται να χαρακτηριστεί  «ήρεμο» όπως το νερό, αλλά ως ανήσυχο και επαναστατικό».

Άννα Λάζου, Η φύση στην Προσωκρατική Φιλοσοφία

Γιατί ο Αριστοτέλης είναι τόσο σημαντικός;

Tο φάσμα τώρα των ενδιαφερόντων του είναι πραγματικά εντυπωσιακό. Aν εξαιρέσει κανείς τα καθαρά μαθηματικά και την τέχνη της ιατρικής, σε όλους τους άλλους γνωστικούς τομείς ο Aριστοτέλης έχει καθοριστική συμβολή. Με σημερινούς όρους, θα λέγαμε ότι ασχολήθηκε με όλους τους κλάδους της φιλοσοφίας και τη λογική, με όλες τις φυσικές επιστήμες, με τη φυσιολογία, τη γεωγραφία και τη μετεωρολογία. Ακόμη με τη ρητορική, τη θεωρία του επιχειρήματος, τη γλώσσα και τη θεωρία της λογοτεχνίας, την ιστορία των θεσμών και των ιδεών, την πολιτική επιστήμη.

Στη φιλοσοφία, ο Αριστοτέλης επιχειρεί τον επιτυχή συνδυασμό της πλατωνικής ηθικής και πολιτικής φιλοσοφίας με τη φυσική φιλοσοφία των προσωκρατικών και εγκαινιάζει τον κλάδο της λογικής. Στις επιστήμες, θέτει τις βάσεις για τη φυσική, τη χημεία και τη μετεωρολογία, και αναδεικνύει τη σημασία και την κεντρική θέση της βιολογίας. Συστηματοποιεί την πρακτική της ρητορικής, θεμελιώνει τη θεωρία της λογοτεχνίας (την «ποιητική») και ξεκινάει ένα πρόγραμμα συστηματικής καταγραφής των πολιτευμάτων και των θεσμών των ελληνικών πόλεων. Mε δύο λόγια, τα αριστοτελικό έργο αντιπροσωπεύει την εγκυκλοπαίδεια των γνώσεων του 4ου αιώνα π.X.

Πρώτον, ο Αριστοτέλης αποτελεί το θεμέλιο όλης της μεταγενέστερης φιλοσοφίας. Σύμφωνα με τη διατύπωση του Barnes (Αριστοτέλης, σ. 1), «κανένας πριν από αυτόν δεν είχε συνεισφέρει τόσο πολύ στη γνώση και κανένας ύστερα από αυτόν δεν μπορεί να φιλοδοξεί να συναγωνιστεί τα επιτεύγματά του». Μέχρι τον 17ο αιώνα η ιστορία της φιλοσοφίας ταυτίζεται ουσιαστικά με τη διάδοση, την ερμηνεία και την κριτική του αριστοτελισμού. Η εμβέλεια και η συστηματικότητα της αριστοτελικής σκέψης την έκαναν να λειτουργεί ως πρότυπο για τη φιλοσοφία της ύστερης ελληνικής αρχαιό- τητας, του Βυζαντίου, των Αράβων, και του δυτικού Μεσαίωνα. Θαυμαστή είναι επομένως η προσαρμοστικότητα της αριστοτελικής σκέψης σε κάθε εποχή και σε κάθε πολιτισμό. Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι αναγνώριζαν πάντοτε θεμελιώδεις αλήθειες στο αριστοτελικό σύστημα σκέψης.

Δεύτερον, ο Αριστοτέλης είναι ο πρώτος που σχεδίασε, ιεράρχησε και υλοποίησε μια πλήρη εγκυκλοπαίδεια της γνώσης. Καθιέρωσε τη διαίρεση της φιλοσοφίας και της επιστήμης στους κλάδους που και σήμερα μελετούμε. Είχε σημαντική συμβολή σε όλα τα γνωστικά πεδία, δεν περιφρόνησε καμία γνώση ή δεξιότητα, ενώ είναι ο ιδρυτής πολλών νέων επιστημονικών αντικειμένων: η λογική, η φυσική, η μετεωρολογία, η βιολογία και η ποιητική είναι δικά του δημιουργήματα. Επιπλέον, αντιλήφθηκε την ανάγκη να καταγραφούν σημαντικές κατακτήσεις του παρελθόντος με συστηματικό τρόπο: τα ποικίλα πολιτεύματα και οι νόμοι των ελληνικών πόλεων, η ιστορία των επιστημονικών κλάδων, οι νικητές των Ολυμπιακών Αγώνων (που για τους αρχαίους προσέφεραν και ένα μέτρο της χρονικής διαδοχής). Χάρη στην εργασία αυτή του Αριστοτέλη και της σχολής του, διασώθηκαν οι περισσότερες πληροφορίες που σήμερα διαθέτουμε για την πρώιμη αρχαιοελληνική σκέψη.

Τρίτον, ο Αριστοτέλης εγκαινίασε τον σύγχρονο τρόπο γραφής της φιλοσοφίας και εμπλούτισε όσο κανείς άλλος το λεξιλόγιό της. Οι αριστοτελικές πραγματείες ως προς την οργάνωση και τη λογική τους θυμίζουν σύγχρονα επιστημονικά συγγράμματα. Είναι οργανωμένες κατά θέμα, αξιοποιούν τις κατακτήσεις των προγενεστέρων, εντοπίζουν σε κάθε τομέα φαινομένων τα σημαντικά προβλήματα, ενσωματώνουν τη διαλεκτική αντιπαράθεση. Και διέπονται από αντικειμενικότητα και νηφάλιο πνεύμα. Η πλειονότητα άλλωστε των σύγχρονων φιλοσοφικών, λογικών και επιστημονικών όρων έλκει την καταγωγή της από τον Αριστοτέλη: ύλη, δύναμη, αρχή, τέλος, ουσία, κατηγορία, υποκείμενο, θεωρία, πράξη, επαγωγή, συλλογισμός, ορισμός, γένος, είδος, φυσική, ποιητική, εντελέχεια, μεσότητα είναι μερικοί από τους όρους που έπλασε ή μεταποίησε ο Αριστοτέλης για να αποκτήσει η επιστημονική γνώση το όργανό της.

Τέταρτον, ολόκληρα τμήματα της φιλοσοφίας του Αριστοτέλη ισχύουν ακόμη και σήμερα. Η τυπική λογική είναι πλήρως αριστοτελική, η φιλοσοφία της επιστήμης και του δικαίου στηρίζονται στις δικές του βασικές διακρίσεις, ενώ η αριστοτελική ηθική έχει αναβιώσει στην εποχή μας και διατηρεί σημαντικούς υποστηρικτές. Διαβάζοντας σήμερα τον Αριστοτέλη, δυσκολεύεται κανείς να συνειδητοποιήσει ότι τα κείμενά του γράφτηκαν πριν από 2.500 χρόνια. Δεν είναι λοιπόν παράλογο ότι σε όποια χώρα του κόσμου υπάρχει γραπτή παράδοση, θα βρει κανείς ακόμη και σήμερα διακριτά ίχνη της επίδρασης του Αριστοτέλη.Πέμπτον, η επίδραση της αριστοτελικής σκέψης είναι οικουμενική – υπερβαίνει εμφανώς τα όρια της καταγωγής της, τόσο ως προς τον τόπο όσο και ως προς τον χρόνο. Ίσως μάλιστα ο Αριστοτέλης να είναι το καλύτερο παράδειγμα για να αντιληφθεί κανείς τι πραγματικά σημαίνει οικουμενικός στοχαστής. Δεν νομίζω ότι υπάρχει στην ιστορία των ιδεών άλλη περίπτωση όπου ένα σύστημα σκέψης υιοθετήθηκε από τόσο πολλούς και τόσο διαφο- ρετικούς λαούς και πολιτισμούς ή που άντεξε τόσο πολύ στο πέρασμα των αιώνων. Και είναι σημαντικό ότι αυτό συνέβη χωρίς η αριστοτελική σκέψη να απολέσει τα σημάδια της ελληνικς της προέλευσης.

πηγή: εφ. Καθημερινή

Το MIT ανέδειξε τον Αριστοτέλη ως την πιο διάσημη προσωπικότητα στην ιστορία της ανθρωπότητας

Έντονο ελληνικό χρώμα έχει η λίστα που έφτιαξε το MIT και περιλαμβάνει τις πιο διάσημες προσωπικότητες στον κόσμο. Σε αυτή υπάρχουν άνθρωποι που έζησαν από το 4.000 π.Χ μέχρι και το 2010 μ.Χ.

Στην κορυφή είναι ο Αριστοτέλης. Ο οποίος ακολουθείται από τον δάσκαλό του Πλάτωνα. Στη δεκάδα υπάρχουν ακόμα ο Σωκράτης, ο Μέγας Αλέξανδρος ο Όμηρος και ο Πυθαγόρας.

Η ιστοσελίδα συγκέντρωσε στοιχεία και ηλεκτρονικά δεδομένα από 100 χώρες του κόσμου και συνέταξε την λίστα υπολογίζοντας το πόσο διάσημος θεωρείται κάποιος από τον αριθμό των γλωσσών στις οποίες έχουν μεταφραστεί τα στοιχεία του στη Wikipedia, και το πόσες φορές έχουν ανοιχτεί συνολικά οι σελίδες αυτές (pageviews).

Source: viralman

Δημιουργική Εργασία "Σωκράτης-Πλάτων-Αριστοτέλης-Αλέξανδρος: διακριτικές σχέσεις διεθνούς ρεπερτορίου"

Η δημιουργική εργασία «Σωκράτης-Πλάτωνας-Αριστοτέλης-Αλέξανδρος: διακριτικές σχέσεις διεθνούς ρεπερτορίου» εκπονήθηκε από το σύνολο των μαθητών της Β’ Λυκείου (16 μαθητές) του Μουσικού Σχολείου Βέροιας και παρουσιάστηκε στο συνέδριο για τον Αριστοτέλη στη Νάουσα την Τετάρτη 17 Απριλίου. Η ιδέα προέκυψε μέσα από συζητήσεις για τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους που έγιναν στο πλαίσιο του μαθήματος της Φιλοσοφίας Β’ Λυκείου και με αφορμή τις μουσικές αναζητήσεις και τα μουσικά ερεθίσματα των μαθητών σε συνεργασία με την καθηγήτρια Μουσικής κα Έλσα Ιωαννίδου. Οι μαθητές διερεύνησαν την παιδαγωγική σχέση που αναπτύχθηκε διαδοχικά ανάμεση στους Σωκράτη-Πλάτωνα-Αριστοτέλη-Αλεξάνδρου και την επίδραση που άσκησε κάθε δάσκαλος στο μαθητή του. Η έρευνα αξιοποιήθηκε στη συγγραφή τριών θεατρικών σκηνών. Στην πρώτη ο γέρος Σωκράτης συνομιλεί με τρεις Αθηναίους νέους ανάμεσα στους οποίους βρίσκεται και ο Πλάτωνας. Στη δεύτερη σκηνή ο γέρο Πλάτωνας συνομιλεί με τον νεαρό Αριστοτέλη και στην τρίτη σκηνή ο νεαρός Αλέξανδρος με τον γέρο Αριστοτέλη.

Παράλληλα, οι μαθητές εξερεύνησαν πώς παρουσιάζονται και επιβιώνουν οι μορφές των παραπάνω ανδρών στο νεοελληνικό τραγούδι και μελέτησαν και ανέλυσαν φιλολογικά και μουσικά: μελοποιημένα αποφθέγματα του Αριστοτέλη, το τραγούδι «Σωκράτη εσύ σούπερ σταρ» που εκπροσώπησε την Ελλάδα στη Eurovision , το τραγούδι “Η μάνα του Αλάξανδρου” του Γιάννη Μαρκόπουλου και το τραγούδι “Alexander the Great” των Iron Maiden.

Οι μαθητές χωρίστηκαν στις εξής ομάδες:

ΟΜΑΔΑ ΜΟΥΣΙΚΩΝ : Κετίκογλου Αναστάσιος, Μαντρατζής Γιάννης, Ιωαννίδης Νίκος, Καλαντζόπουλος Σπύρος, Τσιρώνη Αγνή, Σαρήογλου Αναστάσιος Λιολιόπουλος Βασίλης

ΟΜΑΔΑ ΧΟΡΩΔΩΝ : Χατζίδου Εύα, Αβραάμ Δήμητρα, Μπλατσιώτη Ευαγγελία, Γκέγκα Ραφαέλα

ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ: Καλαντζόπουλος Σπύρος, Πελεκίδου Αγνή

ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΧΟΡΟΓΡΑΦΙΑΣ: Μποσμαλή Ιωάννα

ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΒΙΝΤΕΟΣΚΟΠΗΣΗΣ : Τσάνι Αλέξανδρος

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΣΗ: Πελεκίδου Αγνή

ΜΟΝΤΑΖ: Κετίκογλου Αναστάσιος 

ΟΜΑΔΑ ΚΟΣΤΟΥΜΙΩΝ ΚΑΙ ΣΚΗΝΙΚΩΝ : Μακρίδου Ευδοκία, Γαλανίδου Ράνια, Γκέγκα Ραφαέλα, Μπλατσιώτη Ευαγγελία

ΟΜΑΔΑ ΗΘΟΠΟΙΩΝ: Μακρίδου Ευδοκία, Γαλανίδου Ράνια, Λιολιόπουλος Βασίλης, Καλαντζόπουλος Σπύρος, Ιωαννίδης Νίκος, Σαρήογλου Αναστάσιος, Κετίκογλου Αναστάσιος, Πελεκίδου Αγνή

Στο βίντεο που προηγήθηκε παρακολουθούμε στιγμές από την ηχογράφηση και την παρουσίαση του τραγουδιού “Σωκράτη Εσύ Σούπερ Σταρ”.

https://youtu.be/NeJpDu2Bxrk



ΑΡΝΗΤΙΚΑ

Η Φιλοσοφία ως μάθημα στη Β’ Λυκείου στα Μουσικά Σχολεία είναι μονόωρο. Αφιερώσαμε τις 4 ώρες που προβλέπονταν από την Εγκύκλιο για την προετοιμασία στην τάξη και επειδή δεν έφταναν, «έκλεψα» άλλες 4 ώρες από το μάθημα της Λογοτεχνίας προκειμένου να προετοιμαστούμε επαρκώς για τη συμμετοχή μας στο μαθητικό συνέδριο για τον Αριστοτέλη. Ευτυχώς, από μουσική άποψη οι μαθητές είχαν τη δυνανατότητα να επεξεργάζονται τα κομμάτια τους στο μάθημα των Μουσικών Συνόλων μαζί με την καθηγήτρια Μουσικής Έλσα Ιωαννίδου.

Δεν μάς δόθηκε η ευκαιρία να παρουσιάσουμε την εργασία στο σύνολο των μαθητών του Μουσικού Σχολείου λόγω του όγκου των προγραμματισμένων συναυλιών του σχολείου στο τέλος της χρονιάς και της εξεταστικής των μουσικών μαθημάτων.

Οι μαθητές επίσης δεν μπόρεσαν να παρουσιάσουν το χορευτικό κομμάτι που είχαν προετοιμάσει, γιατί δεν υπήρχαν τα κατάλληλα μικρόφωνα και η κατάλληλος ηχητικός εξοπλισμός στην αίθουσα του συνεδρίου.

ΘΕΤΙΚΑ

Οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να παρουσιάσουν τη δουλειά τους σε άλλα σχολεία με τη συμμετοχή τους στο συνέδριο.

Είχαν την ευκαιρία να ακούσουν διαφορετικές απόψεις, παρουσιάσεις και πληροφορίες σχετικά με τον Αριστοτέλη.

Δούλεψαν για πρώτη φορά ομαδικά και αρμονικά ως τάξη.

Συνέγραψαν μόνοι τους τα κείμενα παρουσίασης και τους θεατρικούς διαλόγους.

Προσέγγισαν με βιωματικό τρόπο την αρχαία ελληνική φιλοσοφία.

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Σπύρος Καλαντζόπουλος


Αγνή: Χαιρετισμός εισαγωγή πληροφορίες για Σωκράτη.

Σκηνή 1
Ήρωες: Σωκράτης, Πλάτωνας, Μαθητής 1, Μαθητής 2.

Σωκράτης: (Πλησιάζει την παρέα των νεαρών) Καλησπέρα νεαροί μου. Μήπως θα θέλατε να προσφέρετε την παρέα σας σ’ έναν γέρο;

Μ1: Φυσικά κύριε. Ελάτε.

Σ: Σας ευχαριστώ πολύ. Μα νιώθω πως διέκοψα την συζήτησή σας.

Μ2: Μην ανησυχείτε κύριε. Δεν μιλούσαμε για κάτι σημαντικό. Να, από εδώ κληρώθηκε βουλευτής και τα έχει παραλύσει από το άγχος του.

Σ: Εσύ κληρώθηκες κορίτσι μου. Κοίτα να δεις. Θα σε περνούσα για κανένα παιδί.

Μ1: Έχω συμπληρώσει τα 24 κύριε.

Σ: Τότε μάλλον εγώ παραμεγάλωσα και όλοι εσείς μου φαίνεστε μικροί. Και για πες κορίτσι μου. Πώς βλέπεις τα πράγματα;

Μ1: Μπερδεμένα κύριε. Δεν βγάζεις άκρη. Τί είναι σωστό και τί δεν είναι; Τί πρέπει να κάνεις και τί όχι; Όλο κανόνες, νόμοι, συστήματα. Ποια είναι η ουσία; Κι είναι κι αυτοί οι ρήτορες, αυτοί οι σοφιστές που βγάζουν το άσπρο μαύρο. Ποια είναι η αλήθεια;

Σ: Κι εγώ αυτήν αναζητώ παιδί μου. 60 χρόνια και το μόνο πράγμα για το οποίο είμαι σίγουρος είναι πως πραγματικά δεν ξέρω τίποτα. Είμαι βαθιά νυχτωμένος. Πες μου όμως. Ποιός πιστεύεις πως είναι ο ιδανικός τρόπος διακυβέρνησης;

Μ1: Μα φυσικά η δημοκρατία κύριε. Το πολίτευμα που όλοι έχουν ίσο λόγο.

Σ: Ακόμα κι εκείνος ο φτωχός ψαράς που πουλάει την πραμάτεια του εδώ πιο κάτω; Ίσα δικαιώματα αυτός κι οι πιο φωτισμένοι άρχοντες της πόλης;

Μ2: Μα φυσικά κύριε. Έτσι είναι το σωστό.

Σ: Και πιστεύετε πως μπορεί να λειτουργήσει; Πιστεύετε πως ο ψαράς θα ήταν το ίδιο ικανός στην διακυβέρνηση με έναν μορφωμένο άρχοντα.

Μ2: (το σκέφτεται) Ίσως να έχετε δίκιο.

Σ: Μα δεν είπα τίποτα. Απλώς εξέθεσα μία απορία. Εγώ δεν ξέρω τίποτα το είπαμε αυτό. Απλώς αναρωτιέμαι.

Π: Ίσως σε μία κοινωνία απόλυτης ισότητας να μην υπήρχε διαφορά ανάμεσα στον ψαρά και τον άρχοντα.

Σ: Και ποιος είσαι εσύ παιδί μου;

Π: Με λένε Πλάτωνα κύριε.

Σ: Πλάτωνα, και τι όνομα είναι αυτό;

Π: Με λένε έτσι επειδή έχω φαρδύ μέτωπο.

Σ: Μάλιστα. Ένας άντρας που περηφανεύεται επειδή έχει μεγάλο μέτωπο μάλλον δεν έχει τίποτα άλλο μεγάλο. Μιλάς λοιπόν για μία κοινωνία απόλυτης ισότητας. Και τι αξία θα είχε λοιπόν η ατομική ιδιοκτησία σε μία τέτοια κοινωνία;

Π: Δεν ξέρω, ίσως και να μην υπήρχε.

Σ: Και η οικογένεια; Τα ανδρόγυνα θα υπήρχαν; Πιστεύεις στον έρωτα;

Π: Φυσικά κύριε. Πιστεύω πως οι άνθρωποι είναι πλασμένοι για να αναζητούν το άλλο τους μισό. Και πως μόνο όταν το βρουν είναι ευτυχισμένοι

Σ: (γελάει) Αυτή είναι η πιο τρελή θεωρία που έχω ακούσει ποτέ. (φεύγει)

Μ1: Και άραγε ποιος την διατύπωσε; Εσύ ή ο γέρος;

Π: Δεν ξέρω. Αυτός ο άνθρωπος με οδήγησε να σκεφτώ πράγματα που μέχρι τώρα δεν είχα καν φανταστεί. Ξέρετε πώς μπορώ να τον ξαναβρώ;

Μ2: Λένε πως έρχεται κάθε μέρα στην αγορά και πιάνει κουβέντα με τους νέους

Π: Τότε θα έρχομαι εδώ κάθε μέρα. Θα τον ακούω να μιλάει και θα καταγράφω τις συζητήσεις του. Δεν θα αφήσω το πνεύμα αυτού του ανθρώπου να πεθάνει.



Αγνή: Και όντως δεν το άφησε. Ακόμη και σήμερα κανείς δεν μπορεί να ξέρει με σιγουριά αν στα έργα του Πλάτωνα δια στόματος Σωκράτη γράφονται πράγματα που όντως έχει διατυπώσει ο Σωκράτης ή αν είναι αυτούσιες ιδέες του Πλάτωνα. ( Και συνεχίζει για Πλάτωνα και Αριστοτέλη)



Σκηνή 2
Ήρωες: Πλάτωνας, Αριστοτέλης

Πλάτωνας: Αριστοτέλη παιδί μου τα πάντα είναι εδώ (δείχνει το κεφάλι του)

Αριστοτέλης: Διαφωνώ δάσκαλε. Όλα είναι εδώ (δείχνει το περιβάλλον). Εδώ γύρω μας.

Π: Όχι παιδί μου. Τα πάντα ξεκινούν από μέσα μας. Η συνείδησή μας προϋπάρχει.

Α: Η συνείδηση δεν είναι τίποτε άλλο από ένα σύνολο εμπειριών. Ζούμε σε αυτόν τον κόσμο, παρατηρούμε, συγκρίνουμε και βγάζουμε συμπεράσματα. Οτιδήποτε επινοούμε υπάρχει ήδη στη φύση και το μιμούμαστε. Χτίζουμε σπίτια μιμούμενοι τις φωλιές των ζώων. Ο τροχός μιμείται το σχήμα του φεγγαριού και των φρούτων. Το τόξο λυγίζει και τινάζεται όπως τα κλαδιά των δέντρων.

Π: Και η δικαιοσύνη; Η θρησκεία; Ο έρωτας; Τα βλέπεις πουθενά αυτά στη φύση; Ακόμα και η εκδίκηση, η ζήλεια και η τρέλα τα πιο αισχρά πάθη του ανθρώπου. Δεν τα συναντάς στα ζώα ούτε πουθενά αλλού στη φύση.

Α: Ναι, γιατί ο άνθρωπος έχει την ικανότητα να αντιλαμβάνεται, να σκέφτεται. Έχει συνείδηση.

Π: Προφανώς και έχει συνείδηση. Αλλά η συνείδηση δεν είναι κάτι που του δίνεται από τη φύση. Προϋπάρχει της γέννησής του και θα συνεχίσει να υπάρχει μετά το θάνατό του. Αυτή του υπαγορεύει τι να κάνει και τι να μην κάνει. Ο άνθρωπος επιθυμεί τη δικαιοσύνη γιατί στο μυαλό του προϋπάρχει η ιδέα της δικαιοσύνης. Επιθυμεί την αρμονία και το μέτρο γιατί ξέρει πως μόνο έτσι μπορεί να είναι ευτυχισμένος.

Α: Μα η αρμονία και το μέτρο υπάρχουν στη φύση δάσκαλε.

Π: Αλήθεια; Και τι είναι για σένα αρμονία;

Α: Αρμονία είναι όταν όλα έχουν τι θέση τους. Όταν όλα λειτουργούν όπως πρέπει και κανείς δεν παραβιάζει την ισορροπία των πραγμάτων. Όταν όλα βρίσκονται σε μία μέση κατάσταση ανάμεσα στην έλλειψη και την υπερβολή. Αλλά πάνω από όλα όταν όλοι ξέρουν τι θέση τους. Οι γυναίκες, οι δούλοι, όλοι.

Π: (Γελάει) Πρόσεξε Αριστοτέλη μην σε πιάσουν στο στόμα τους αυτές απ’ το #metoo. Άκου μία συμβουλή. Απόλυτη αρμονία υπάρχει μόνο στον κόσμο των Ιδεών. Εκεί όπου ενσαρκώνονται όλες οι ιδέες των ανθρώπων. Και ανώτερη Ιδέα είναι αυτή του αγαθού. Του καλού. Όταν όλοι γνωρίζουν τί είναι το καλό, τότε βρίσκουν και τη θέση που τους ταιριάζει. Αν προσπαθείς συνέχεια να βάλεις τα πράγματα σε τάξη με το ζόρι, δεν θα πετύχεις ποτέ τίποτα.

Α: Είσαι πολύ ονειροπόλος. Εγώ δεν πιστεύω σε παράλληλα σύμπαντα και βλακείες. Εγώ πιστεύω μόνο ότι μπορώ να εξηγήσω. Και μ’ αυτές τις θεωρίες που έχεις δεν πρόκειται να σε θυμάται κανείς σε λίγα χρόνια.

Αγνή: (Πληροφορίες για Αλέξανδρο)



Σκηνή 3
Ήρωες: Αριστοτέλης, Αλέξανδρος.

Αλ: Δάσκαλε, ήρθα να σε χαιρετήσω. Φεύγω, πάω να πολεμήσω τους Πέρσες.

Αρ: (είναι σκυμμένος και κάτι κάνει) Παιδί μου συγχώρησέ με. Τα χέρια μου είναι γεμάτα χώματα.

Αλ: Μα τι κάνεις εκεί πέρα;

Αρ: Μελετώ φυτά αγόρι μου. Τα μελετώ και τα καταγράφω.

Αλ: Και γιατί το κάνεις αυτό;

Αρ: Μόνο έτσι μπορώ να τα κατανοήσω.

Αλ: Μ’ αφού τα βλέπεις, τα αγγίζεις, τα μυρίζεις.

Αρ: Ναι αλλά οι αισθήσεις δεν έχουν κανένα νόημα αν δεν τις χρησιμοποιείς για να βγάζεις λογικά συμπεράσματα. Δες, άγγιξε, μύρισε και μετά σκέψου, σύγκρινε και ταξινόμησε. Όταν αφήνεις τη μαγεία των αισθήσεων να σε μεθάει δεν καταλήγεις πουθενά. Όταν όμως τις τιθασεύεις και τις θέτεις στην υπηρεσία της λογικής σου, τότε είναι πραγματικά σαν να βλέπεις για πρώτη φορά τον κόσμο νηφάλιος. Κι εσύ καλό θα ήταν να ξεμεθύσεις καμιά φορά έτσι δεν είναι;

Αλ: Μα δάσκαλε δεν είναι τα πάντα λογική. Δεν είναι τα πάντα μέτρο.

Αρ: Ολόκληρος ο πολιτισμός μας βασίζεται στο μέτρο και την αρμονία αγόρι μου. Δες την αρχιτεκτονική μας, τη μουσική, το θέατρο. Όλα έτσι τα έπλασε ο Απόλλωνας, ο θεός της λογικής και της ορθής σκέψης.

Αλ: Μα δεν υπάρχει μόνο ο Απόλλωνας δάσκαλε. Υπάρχει και ο Διόνυσος. Εκτός από τη λογική υπάρχει και το παραλήρημα, ο παροξυσμός, η τρέλα. Ο πατέρας μου δεν θα κατάφερνε ποτέ να ενώσει όλους τους Έλληνες αν δεν ξεπερνούσε το μέτρο. Ούτε εγώ ποτέ δεν θα καταφέρω να νικήσω τους Πέρσες αν δεν ξεπεράσω το μέτρο, αν δεν ξεπεράσω τα όριά μου.

Αρ: Πολύ φοβάμαι πως δε θα μπορέσω να σου αλλάξω γνώμη ό,τι κι αν πω. Η ψυχή σου δεν κρατιέται σε αυτόν τον κόσμο. Πέταξε σαν πουλί. Φτάσε μέχρι τα πέρατα του κόσμου αλλά μην ξεχάσεις ποτέ όσα σου δίδαξα. Κουβαλάς βαριά κληρονομιά. Του Πλάτωνα και του Σωκράτη. Μην την εγκαταλείψεις. Και ποτέ μην ξεχάσεις τη γλώσσα σου, ούτε τον πολιτισμό μας. Όσο μακριά κι αν φτάσεις. Διέδωσε αυτήν τη γλώσσα, διέδωσε αυτόν τον πολιτισμό και κάνε τον αθάνατο. Ώστε όσα χρόνια κι αν περάσουν κανείς να μην ξεχάσει ούτε εσένα, ούτε τον δάσκαλό σου, ούτε τους δικούς μου.



Αγνή: ( Ακούγεται από πίσω playback το Alexander the Great των Iron Maiden). Ο πολιτισμός και η γνώση των αρχαίων Ελλήνων χάρη στον Αλέξανδρο διαδόθηκαν παντού, ενέπνευσαν εκατοντάδες μεταγενέστερους φιλοσόφους και όχι μόνο και συνεχίζουν να εμπνέουν μέχρι και σήμερα. Ακούμε το metal τραγούδι Alexander the Great από τους Iron Maiden. (τραγούδια. Στο κλείσιμο αναφέρει τους ηθοποιούς και τους μουσικούς)

Ο Αριστοτέλης και η αθανασία της ψυχής....

του Κώστα Βίτκου

Το προηγούμενο άρθρο μάς οδήγησε στο συμπέρασμα του Αριστοτέλη, όσον αφορά στο θέμα της αθανασίας (ή μη) της ψυχής. Χρησιμοποιώντας τα λόγια του Αριστοτέλη, το συμπέρασμα αυτό – που καλό είναι να το γράψουμε με οδοντόπαστα στον καθρέφτη του λουτρού μας – έχει ως εξής:
«Ότι μεν ούν ουκ έστιν η ψυχή χωριστή του σώματος, ή μέρη τινά αυτής – ή μεριστή πέφυκεν – ουκ άδηλον» (Περί ψυχής, 413a4-6). Επαναλαμβάνω την ελεύθερη απόδοση στη νεοελληνική γλώσσα: «Είναι λοιπόν φανερό ότι η ψυχή δεν υπάρχει χωριστά από το σώμα ούτε και κανένα από τα μέρη της, αν από τη φύση της αποτελείται από μέρη».

ΠΟΛΥ ΞΕΚΑΘΑΡΟΣ

Εδώ βλέπουμε τον Αριστοτέλη να κατεδαφίζει την αντίληψη του Πλάτωνα, ο οποίος ήθελε την ψυχή να είναι όχι μόνο χωριστή από το σώμα, αλλά και αθάνατη. Όμως ανακύπτει το εύλογο ερώτημα: «Ποια είναι η δραστηριότητα της ψυχής έξω από το φυσικό σώμα;» Απάντηση: Να χαϊδεύει τη μαϊμού, που ο Πλάτωνας την ονομάζει «Αγαθό»! Όμως μέσα στο σώμα η ψυχή έχει πολλές δουλειές να κάνει: έχει να θρέψει το σώμα, να το αυξήσει, να το μπλέξει σ’ ερωτοσμίξιμο, να το φθείρει και να τελικά το στείλει στα σκουλήκια! Έξω από το φυσικό σώμα η ψυχή είναι αναγκασμένη να περάσει στην αιώνια ανεργία – και η άνεργη ψυχή είναι άχρηστη ψυχή.
Η σκέψη του Αριστοτέλη, που την έχω υιοθετήσει από τη μέρα που γνώρισα τον Σταγιρίτη σοφό, είναι πολύ απλή. Αν το τσεκούρι ήταν άνθρωπος, τότε η ψυχή του τσεκουριού θα ήταν η κόψη, και το σώμα του θα ήταν το μέταλλό του. Η κόψη του τσεκουριού είναι αυτή που κάνει το τσεκούρι να είναι πραγματικό τσεκούρι, και το πραγματικό τσεκούρι είναι αυτό που μπορεί να κόβει. Κόψη και μέταλλο είναι άρρηκτα δεμένα, αλλά είναι η κόψη που δίνει στο μέταλλο τον χαρακτήρα (το είδος, τη μορφή) του τσεκουριού. Χωρίς την κόψη, δεν υπάρχει τσεκούρι: υπάρχει μόνο μέταλλο.

Φανταστείτε τώρα το μέταλλο του τσεκουριού (το «σώμα» του) να έχει σκουριάσει, να έχει λιώσει, να έχει γίνει χώμα. Άραγε υπάρχει περίπτωση να έχει σωθεί η κόψη του διαλυμένου τσεκουριού; Ασφαλώς όχι. Με τη διάλυση του μετάλλου του τσεκουριού, διαλύεται και η κόψη του. Πολύ ευνόητο.

Ερχόμαστε τώρα στον άνθρωπο. Η ανθρώπινη ψυχή είναι αυτή που κάνει τον άνθρωπο να είναι πραγματικός άνθρωπος, και ο πραγματικός άνθρωπος είναι αυτός που μπορεί να θρέφεται, να μεγαλώνει, ν’ αφήνει απογόνους και να πεθαίνει. Χωρίς την ψυχή το ανθρώπινο σώμα είναι ένα άγαλμα ή μια μούμια. Ψυχή και σώμα είναι άρρηκτα δεμένα, αλλά είναι η ψυχή που δίνει στο φυσικό σώμα τη μορφή και ιδιαιτερότητα του ζωντανού ανθρώπου.

Έρχεται όμως η αναπόδραστη στιγμή που ο άνθρωπος πεθαίνει και το φυσικό του σώμα διαλύεται. Ε, λοιπόν, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, δεν υπάρχει καμία απολύτως λογική αναγκαιότητα που να μας σπρώχνει στο συμπέρασμα ότι η ψυχή εξακολουθεί να υπάρχει έξω από το διαλυμένο σώμα. Σώμα και ψυχή διαλύονται την ίδια στιγμή, όπως διαλύονται μαζί η κόψη και το μέταλλο του τσεκουριού.

ΑΠΟΡΡΕΟΝΤΑ

Στο σημείο αυτό, ακούμε κάποιους ν’ αντιλέγουν: «Μα, άλλο πράγμα το τσεκούρι, άλλο ο άνθρωπος. Η ψυχή του ανθρώπου είναι κάτι το ζωντανό, κάτι που χαίρεται και που λυπάται, κάτι που ερωτεύεται και που ονειρεύεται, κάτι που μισεί κι εχθρεύεται…».

Λάθος. Δεν είναι έτσι. Δεν είναι η ψυχή που χαίρεται και που λυπάται, αλλά ο ζωντανός οργανισμός, που τον ονομάζουμε «άνθρωπο». Ο άνθρωπος χαίρεται και λυπάται. Ούτε η ψυχή ούτε το σώμα από μόνα τους έχουν αίσθηση. «Αισθάνομαι» σημαίνει «ζω», και «ζω» σημαίνει «αποτελούμαι από ψυχή και σώμα». Ένας λόγος που οι άγγελοι είναι καταδικασμένοι να μην ερωτεύονται, είναι ακριβώς επειδή δεν έχουν φυσικά σώματα. Με σκέτες φτερούγες δεν χορταίνεις την Αφροδίτη (ένας λόγος που αρνήθηκα να γίνω άγγελος!).

Ωστόσο, έχουμε σοβαρά ερωτήματα, όπως: α) «Από πού ήρθε η ψυχή στον κόσμο;», β) «Πώς ανακατεύτηκε με το φυσικό σώμα;», γ) «Πώς η ψυχή αναπαράγει και πολλαπλασιάζει τον εαυτό της;»

Σχετικά με τα ερωτήματα (α) και (β), υπάρχει η θρησκευτική αντίληψη ότι ο Θεός έφτιαξε τις ανθρώπινες ψυχές την έκτη μέρα της δημιουργίας του κόσμου και τις έβαλε όλες σε μια ουράνια «αποθήκη». Έτσι, όταν σήμερα μια γυναίκα γκαστρωθεί (ή λίγο μετά), ο Θεός ξεκλειδώνει την αποθήκη, παίρνει μια ψυχή και την ρίχνει στην κοιλιά της γυναίκας. Το έμβρυο, αν και δεν αναπνέει ακόμη (γιατί είναι μια χούφτα κύτταρα), ξαφνικά αποκτά ψυχή!

Σχετικά με το ερώτημα (γ), έχει προταθεί η εξής ενδιαφέρουσα αναλογία: Όπως μια φλόγα αναπαράγει μιαν άλλη φλόγα, χωρίς η πρώτη φλόγα να έχει χάσει κάτι από τα χαρακτηριστικά της, έτσι και η ψυχή του σπέρματος του πατέρα αναπαράγει μιαν άλλη ψυχή στην κοιλιά της γυναίκας, χωρίς η ψυχή του πατέρα να έχει χάσει μέρος της ενέργειάς της. Η κοιλιά της γυναίκας δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα καλά εξοπλισμένο εργαστήριο παραγωγής εμβρύων και, συνεπώς, δεν συμβάλλει στην αναπαραγωγή ψυχών. Εξάλλου από την Ιουδαϊκή Βίβλο μαθαίνουμε ότι η ψυχή της Εύας προήλθε όχι από το φύσημα του Θεού στο πρόσωπό της, αλλά από το παϊδάκι του Αδάμ: «και ωκοδόμησεν κύριος ο θεός την πλευράν, ήν έλαβεν από του Αδάμ, εις γυναίκα» (Γένεση, 2:22).

Επιστρέφοντας και καταλήγοντας με τον Αριστοτέλη, πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι ο Σταγιρίτης σοφός δεν είναι πέρα για πέρα υλιστής: υπάρχει κάτι στον άνθρωπο που είναι αθάνατο. Αυτό το «κάτι» δεν είναι η ψυχή, αλλά ο «ποιητικός νους». Λέει χαρακτηριστικά: «τούτο μόνον αθάνατον και αΐδιον» (ό.π. 430a 25-6). Αλλά ο «ποιητικός νους» είναι μια άλλη ιστορία…

πηγή: Κώστας Βίτκος

Πολιτισμός και φιλοσοφία

Επαναληπτικές ερωτήσεις
Α. ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ - Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
1. Ποια είναι η ιδιαιτερότητα του ανθρώπου σύμφωνα με τον Αριστοτέλη.
2. Ποια είναι η ιδιαιτερότητα του ανθρώπου σύμφωνα με τον Πλάτωνα και τον Τζον Λοκ.
3. Σε ποια άποψη απηχεί ο τύπος του Homo Faber.
4. Ποια είναι η δική σας άποψη.

Β. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
1. Τι είναι ο πολιτισμός.
2. Ποια είναι η ιδεατή φιλοσοφική άποψη για τον πολιτισμό.

ΠΡΩΤΟΓΟΝΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ
Με τον γενικό όρο Σαμανισμός εννοείται ένα πολύπλοκο λατρευτικό και μαγικο-θρησκευτικό κίνημα που διαμορφώνεται γύρω από την τεχνική της έκστασης[1]. Θεωρείται μυστικιστική εμπειρία και δεν είναι θρησκεία ή φιλοσοφία καθώς εμφανίζεται πριν από αυτές[2]. Εξ αιτίας της ευρείας γεωγραφικής του εξάπλωσης -Βόρεια Αμερική, Νότια Αμερική, Σιβηρία, Ινδονησία, Ωκεανία κ.λπ.- ο Σαμανισμός δεν παρουσιάζει ομοιομορφία ως προς τη λατρευτική πρακτική του. Κεντρικό πρόσωπο στον Σαμανισμό είναι ο σαμάνος (šamán) ως ιερέας, μάγος-γιατρός και αρχηγός ενίοτε της οικογενειακής θρησκείας[3]. Επιχειρώντας ψυχολογική προσέγγιση του όρου ο Τζόζεφ Κάμπελ ορίζει τον σαμάνο ως άτομο αρσενικού ή θηλυκού φύλου που έχει στραφεί στον κόσμο του ασυνείδητου, εξαιτίας έντονης ψυχολογικής εμπειρίας.[4] Η βάση της σαμανικής πρακτικής είναι αρχέγονα ανιμιστική, αν και διακρίνεται για τις κοσμολογικές της θεωρήσεις σε διαφορετικές τοπικές σαμανικές παραδόσεις.

Η σαμανική έκσταση επιτυγχάνεται από δύο κύριους δρόμους:
α. Ιδεοληψία: ο σαμάνος κυριαρχείται από ένα πνεύμα ή ένα ζώο.
β. Πέταγμα της ψυχής: ο σαμάνος αφήνει το σώμα του και περιφέρεται στον κόσμο των πνευμάτων.

πηγή: wikipedia

Δάσκαλος-μαθητής: Σωκράτης - Πλάτων - Αριστοτέλης - Αλέξανδρος

ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΙ ΠΛΑΤΩΝ
Βικιπαίδεια: O Σωκράτης (470 π.Χ./469[1] – 399 π.Χ.) ήταν Έλληνας Αθηναίος φιλόσοφος, μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του ελληνικού και παγκόσμιου πνεύματος και πολιτισμού και ένας από τους ιδρυτές της Δυτικής φιλοσοφίας.

Ενδεικτικό της σημασίας του για την Αρχαία ελληνική φιλοσοφία είναι ότι όλοι οι Έλληνες φιλόσοφοι πριν από αυτόν ονομάστηκαν Προσωκρατικοί. Αναρίθμητοι είναι οι μελετητές που έχουν ασχοληθεί με τον Σωκράτη, στους αιώνες που ακολούθησαν το θάνατό του, πολλοί από τους οποίους είναι ιδιαίτερα φημισμένοι, έτσι ώστε ο W.K.C. Guthrie να γράψει πως «στο τέλος ο καθένας έχει το δικό του, ως ένα βαθμό Σωκράτη, που δεν είναι ίδιος ακριβώς με τον Σωκράτη κανενός άλλου».[2] Είχε έναν πολυάριθμο κύκλο πιστών φίλων, κυρίως νέων από αριστοκρατικές οικογένειες, απ' όλη την Ελλάδα. Ορισμένοι από αυτούς έγιναν γνωστοί ως ιδρυτές φιλοσοφικών σχολών διαφόρων κατευθύνσεων. Οι γνωστότεροι ήταν ο Πλάτων και ο Αντισθένης στην Αθήνα, ο Ευκλείδης στα Μέγαρα, ο Φαίδων στην Ηλεία και ο Αρίστιππος στην Κυρήνη.[3]Οι κυριότερες πηγές για τη ζωή του είναι κατ' αρχάς ο μαθητής του Πλάτων, ο ιστορικός Ξενοφών, ο φιλόσοφος Αριστοτέλης και ο συγγραφέας κωμωδιών Αριστοφάνης.

To σύνολο της επιρροής του, συχνά τον κατατάσσει μεταξύ των κορυφαίων παγκοσμίων προσωπικοτήτων όλων των εποχών με τη μεγαλύτερη επιρροή. μαζί με τον μαθητή του, τον Πλάτωνα.

Βικιπαίδεια: Ο Πλάτων (427 π.Χ. – 347 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτηκαι δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει σωθεί ολόκληρο (του αποδίδονται ακόμα και μερικά νόθα έργα)· άσκησε τεράστια επιρροή στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και γενικότερα στη δυτική φιλοσοφική παράδοση μέχρι και σήμερα. Κύριος οικοδόμος της φιλοσοφίας, οδηγητής είτε προάγγελος μεταγενεστέρων προβάσεών της, εμπνευστής άμεσα ή έμμεσα των σπουδαιότερων κοινωνικοπολιτικών οραματισμών.[1] Ο Πλάτων, μεταξύ άλλων, έγραψε την Απολογία του Σωκράτους,[2]α΄[›] η οποία θεωρείται ως μια σχετικά ακριβής καταγραφή της απολογίας του Σωκράτη στη δίκη που τον καταδίκασε σε θάνατο, το Συμπόσιο όπου μιλά για τη φύση του έρωτα,[3] τον «Πρωταγόρα» όπου μεταξύ άλλων θεμελιώνεται θεωρητικά η αρχή της «πρόληψης» που δεν λαμβάνει την ποινή ως απολύτως «ανταποδοτική» 324b,[4] τον Παρμενίδη και τον Θεαίτητο, όπου θεμελιώνει την αντικειμενικότητα του λόγου και της ιδέας, ενώ σε δύο μακρούς διαλόγους, την Πολιτεία και τους Νόμους περιέγραψε την ιδανική πολιτεία.β΄[›]

To σύνολο του έργου του, συχνά τον κατατάσσει μεταξύ των κορυφαίων παγκοσμίων προσωπικοτήτων όλων των εποχών με τη μεγαλύτερη επιρροή, μαζί με τον δάσκαλο του, Σωκράτη, και τον μαθητή του, Αριστοτέλη.[5][6][7]

Ραφαήλ, Η Σχολή των Αθηνών (Πλάτων και Αριστοτέλης στο κέντρο)

Ο Πλάτων και η εποχή του
Γεννημένος στην Αθήνα το 427 π.Χ., ο Πλάτων καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια και έζησε στα παιδικά του χρόνια τις τελευταίες μέρες του μεγαλείου της Αθήνας του Χρυσού αιώνα του Περικλή. Μορφώθηκε με προσοχή και επιμέλεια. Χαρισματική προσωπικότητα, με εξαιρετικά πνευματικά και ψυχικά χαρίσματα, ήταν προικισμένος με ποιητική και καλλιτεχνική διάθεση. Μυήθηκε στη φιλοσοφία στη νεανική του ηλικία και ενηλικιώθηκε με την επιθυμία να δημιουργήσει μια καλύτερη πολιτική οργάνωση από αυτήν που είχε γνωρίσει επί των Τριάκοντα τυράννων αλλά και στην περίοδο της δημοκρατίας. Για τον λόγο αυτόν άρχισε να συναναστρέφεται στην αγορά άλλους νεαρούς αριστοκράτες, που σχετίζονταν με τον Σωκράτη, τον οποίο γνώρισε σε ηλικία 20 ετών και τον θαύμαζε ως δημιουργό ενός είδους φιλοσοφικής αμφιβολίας αλλά και ως πρότυπο φιλοσόφου.

Πιστός μαθητής του Σωκράτη πληγώθηκε από τον τραγικό και άδικο θάνατό του (399 π.Χ.). Πικραμένος από το γεγονός αυτό εγκατέλειψε την Αθήνα και έζησε για ένα διάστημα στα Μέγαρα, κοντά στον φιλόσοφο Ευκλείδη τον Mεγαρέα. Επέστρεψε στην Αθήνα, όπου έμεινε μέχρι το 390 π.Χ. Kατόπιν ταξίδεψε για να ικανοποιήσει τις πνευματικές του ανησυχίες στην Αίγυπτο, όπου εντυπωσιάστηκε από το πολίτευμα και τους σταθερούς πολιτικούς και κοινωνικούς θεσμούς της χώρας αυτής, στην Κυρήνη της Λιβύης και στην Κάτω Ιταλία (389 π.Χ.), όπου πλούτισε τις γνώσεις του στη γεωμετρία κοντά στον διάσημο μαθηματικό Θεόδωρο και ήρθε σε επαφή με τους Πυθαγόρειους. Επισκέφτηκε επίσης τη Σικελία, όπου φιλοξενήθηκε στην αυλή του τυράννου των Συρακουσών Διονυσίου A' και απέκτησε την εμπειρία ενός τυραννικού πολιτεύματος. Το 388 π.Χ. επέστρεψε στην Αθήνα.


Η επίδραση και η επικαιρότητα της σωκρατικής – πλατωνικής φιλοσοφίας
Έχει λεχθεί πως όλη η φιλοσοφία μετά τον Πλάτωνα είναι υποσημειώσεις στο έργο του. Η πλατωνική φιλοσοφία επηρέασε τις Σχολές των Νεοπλατωνικών, κατά την ύστερη αρχαιότητα, ενώ με τις συριακές και αραβικές μεταφράσεις άσκησε επίδραση στην αραβική και δυτική φιλοσοφία. Στην εποχή της Αναγέννησης ιδρύθηκε στη Φλωρεντία η Πλατωνική Aκαδημία. Tο ενδιαφέρον για τις πλατωνικές μελέτες αναζωπυρώθηκε τον 18o και τον 20ό αιώνα. Πράγματι, τα πλατωνικά έργα προσελκύουν μέχρι σήμερα το ενδιαφέρον των φιλοσόφων, διατηρούν τη ζωντάνια τους και προβληματίζουν με τις ιδέες και τα φιλοσοφικά μηνύματα που περιέχουν.
πηγή: Ανθολόγιο Φιλοσοφικών Κειμένων Γ' Γυμνασίου

Αριστοτέλης

ΠΛΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ
O Aριστοτέλης είναι ο πρώτος Έλληνας φιλόσοφος με πολυετείς συστηματικές σπουδές. Aπό τα 17 του χρόνια εισάγεται στην πλατωνική Aκαδημία και παραμένει μέλος της για 20 ολόκληρα χρόνια. Θα πρέπει να φανταστούμε ότι πέρασε από όλα τα στάδια της εκπαιδευτικής διαδικασίας· ξεκίνησε από δόκιμο μέλος, στη συνέχεια εντάχθηκε στον στενό κύκλο των μαθητών του Πλάτωνα που διατηρούσαν προσωπική σχέση με τον δάσκαλο, και στα τελευταία χρόνια έγινε κι αυτός μέλος του διδακτικού προσωπικού της Σχολής. H θέση του στον πλατωνικό κύκλο ήταν σίγουρα ηγετική, αφού, μετά τον θάνατο του Πλάτωνα, λέγεται ότι διεκδίκησε τη θέση του σχολάρχη της Aκαδημίας, χωρίς όμως επιτυχία. Eίναι κρίμα ότι, αν εξαιρέσει κανείς τον Aριστοτέλη, γνωρίζουμε λίγα πράγματα για τους άλλους σημαντικούς φιλοσόφους του πλατωνικού κύκλου. Kαι από τα λίγα όμως πράγματα που γνωρίζουμε προκύπτει ότι η πλατωνική σχολή δεν ήταν δογματική ούτε ιδιαίτερα πιστή στο γράμμα της διδασκαλίας του ιδρυτή της. Tο πιο πιθανό είναι ότι και ο ίδιος ο Πλάτων θα πρέπει να ενθάρρυνε τις θεωρητικές διαφωνίες και την ανεξαρτησία της σκέψης των μαθητών του.

Δημιουργήθηκε έτσι μια ζωντανή κοινότητα στοχαστών, που έδινε ερεθίσματα τόσο στον ίδιο τον Πλάτωνα για την ανάπτυξη της τελευταίας φάσης της φιλοσοφίας του όσο και στους μαθητές τους για να ανοίξουν τα δικά τους φτερά. Όλοι λοιπόν ξεκινούσαν από κάποιο κοινό υπόβαθρο, από μια βασική εκδοχή της πλατωνικής φιλοσοφίας, στη συνέχεια όμως ακολουθούσαν αποκλίνουσες διαδρομές. Eίναι χαρακτηριστικό ότι ο Aριστοτέλης στα πρώτα του γραπτά μιλάει για τους Πλατωνικούς χρησιμοποιώντας το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο. Aπό την αρχή ωστόσο κρατά μια κριτική απόσταση από τις θεωρίες του Πλάτωνα, και γρήγορα θα προχωρήσει στην απόρριψη της θεωρίας των Iδεών και στην προβολή της δικής του σύλληψης της πραγματικότητας. Δεν είναι εύκολο να σταθμίσει κανείς τι οφείλει ο Αριστοτέλης στην πλατωνική του εκπαίδευση και τι είναι αποκλειστικά δική του κατάκτηση. Το σίγουρο είναι ο Πλάτων δεν ευνοούσε την πολυμάθεια, η οποία είναι βασικό χαρακτηριστικό της αριστοτελικής σκέψης. Στην πλατωνική ακαδημία η έμφαση δινόταν μόνο στη φιλοσοφία, ενώ από τις επιστήμες διδάσκονταν μόνο τα μαθηματικά, στα οποία εντάσσονταν και η αστρονομία.

Όταν λοιπόν μαθαίνουμε από τη βιογραφική παράδοση ότι ο Πλάτων είχε αποδώσει στον Aριστοτέλη το προσωνύμιο «ο αναγνώστης», μάλλον θα πρέπει να υποθέσουμε ότι ο χαρακτηρισμός αυτός θα είχε ειρωνική χροιά. Για τον Πλάτωνα η εκτεταμένη και συστηματική συλλογή υλικού, πάνω στην οποία στηρίχθηκε η βιολογία του Αριστοτέλη, μάλλον θα φαινόταν χαμένος χρόνος. Και σίγουρα δεν θα καταλάβαινε τι δουλειά είχε ένας φιλόσοφος να καταγράφει και να ταξινομεί τα υπάρχοντα πολιτεύματα ή να συντάσσει καταλόγους με τους νικητές των Ολυμπιακών αγώνων ή των δραματικών διαγωνισμών της Αθηναϊκής δημοκρατίας. Ο Αριστοτέλης ξεκίνησε τη συγγραφική του καριέρα γράφοντας διαλόγους, οι οποίοι δυστυχώς δεν έχουν σωθεί. Το λογοτεχνικό αυτό είδος, που καθιέρωσε με την αξεπέραστη μαεστρία του ο ίδιος ο Πλάτων, θα πρέπει να λειτουργούσε ως πρότυπο γραφής για τους φιλοσοφικούς κύκλους της εποχής. Η θεματολογία των αριστοτελικών διαλόγων, απ' όσο γνωρίζουμε, μαρτυρεί κι αυτή πλατωνικές καταβολές: ηθική, ρητορική, κοσμολογία, θεωρία της ποίησης. Το ύφος του θα πρέπει να ήταν προσεγμένο, με αναφορές και παραθέματα από την ποιητική παράδοση, ιδίως από τον Ευριπίδη. Ο Κικέρων, που είχε άμεση πρόσβαση στα κείμενα αυτά, εξυμνεί το λογοτεχνικό ύφος του Αριστοτέλη, γεγονός που φαίνεται παράδοξο σε όσους γνωρίζουν μόνο τα διδακτικά του συγγράμματα.


Πηγή: Βασίλης Κάλφας, Η Γλώσσα του Αριστοτέλη


ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΚΑΙ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ
«χωρίς την ηθική φιλοσοφία, τη λογική, τις γνώσεις της γεωγραφίας, της γεωμετρίας, αλλά και την ποίηση, τη μουσική, τη λογοτεχνία και όλες τις άλλες επιστημονικές γνώσεις που του μετέδωσε ο σοφός Σταγειρίτης, θα ήταν μάλλον ένας συνήθης κατακτητής, χαρισματικός μεν, αλλά χωρίς το κατάλληλο πνευματικό και επιστημονικό υπόβαθρο, και την καλλιέργεια που διακρίνει μία συγκροτημένη ηγετική προσωπικότητα.» (σσ. 215-216).

Πηγή: Ιωάννης Παρίσης, Αριστοτέλης και Αλέξανδρος

Αρετή και Ευδαιμονία

Διαβάζουμε στο τέλος του Α' βιβλίου των Ηθικών Νιχομαχείων του: «ἡ εὐδαιμονία ἐστὶ ψυχῆς ἐνέργειά τις κατ' ἀρετὴν τελείαν». Ενέργεια λοιπόν, κατά τον Αριστοτέλη, η ευδαιμονία του ανθρώπου, όχι κατάσταση, και πάντως ενέργεια της ψυχής του, με τους κανόνες της τέλειας αρετής.

Το τελευταίο μέρος του ορισμού αυτού δείχνει καθαρά τη βαθιά πίστη του Αριστοτέλη πως την ευδαιμονία τους οι άνθρωποι μόνο με την κατάκτηση της αρετής μπορούν τελικά να την εξασφαλίσουν. Αυτός ήταν και ο λόγος που ο Αριστοτέλης αναζήτησε με πολλή επιμονή, αλλά και με πολύν, όπως θα δούμε, ρεαλισμό τον ορισμό της αρετής· στην πραγματικότητα τα Ηθικά Νικομάχεια είναι, σχεδόν στο σύνολό τους, μια διεξοδικότατη διερεύνηση του ενδιαφέροντος αυτού θέματος.


Τι εστί αρετή;

Ῥητέον οὖν ὅτι πᾶσα ἀρετή, οὗ ἂν ᾖ ἀρετή, αὐτό τε εὖ ἔχον ἀποτελεῖ καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ εὖ ἀποδίδωσιν.



Ενδελέχεια και εντελέχεια (ετυμολογία)
Η εντελέχεια και η ενδελέχεια 
α. εντελέχεια = εν + τέλος + έχω 
β. ενδελέχεια = εν + δόλιχος => ενδελεχής = μακροχρόνιος, διαρκής, διηνεκής ενδελεχώς = συνεχώς, αδιαλείπτως - ενδελέχεια = η διάρκεια, το αδιάλειπτον. 
Δόλιχος = ο μακρός δρόμος, μήκους άνω των 2 σταδίων, εν αντιθέσει προς τον δρόμον του σταδίου. 
Δόλιχος = (επιθ) μακρός, επίπονος Δολιχοδρομώ = τρέχω τον δόλιχον 
Σταδιοδρομώ = τρέχω το στάδιον.

Εντελέχεια (σημασία του όρου, λεξικά)

1. "Λεξικό Κάτοπτρον":
αριστοτελικός όρος με τον οποίο δηλώνεται η πραγμάτωση του όντος, δηλαδή η μετάβασή του από τη δυνάμει στην ενεργεία κατάσταση (από την κατάσταση της δυνατότητας της ύπαρξης σε αυτή της ύπαρξης).


2. Βικιλεξικό: (φιλοσοφία) αριστοτελικός όρος που σχετίζεται με τη φυσική διαδικασία δημιουργίας κι εξέλιξης των όντων: ένα ον αποκτά εντελέχεια, όταν η άμορφη ύλη μεταβαίνει από την περιοχή της δυνατότητας-δυνητικότητας (όταν χαρακτηρίζεται δυνάμει ον, π.χ. ο ογκόλιθος του μαρμάρου που έχει τη δυνατότητα να γίνει άγαλμα, κίονας, πλάκα κ.λπ.) στην περιοχή της πραγματικότητας (οπότε χαρακτηρίζεται ενεργεία όν, π.χ. γίνεται άγαλμα, κίονας, πλάκα κ.λπ.), στην οποία εντάσσεται χάρη στη μορφή που απέκτησε από το δημιουργό της κι ολοκληρώνεται εκπληρώνοντας το τέλος, το σκοπό της ύπαρξής του, επιτυγχάνοντας την αυτοπραγμάτωσή του.

3. Βικιπαίδεια: Το τέλος, η ολοκλήρωση, η τελειοποίηση κάθε όντος είναι η θεμελιακή αρχή της αριστοτελικής φιλοσοφίας.

Τέλειο είναι αυτό που δεν του λείπει τίποτα, το ολοκληρωμένο, που κάνει περιττή την παραπέρα αναζήτηση ενός άλλου σκοπού ή μιας άλλης κατάστασης. Σύμφωνα λοιπόν με τη φιλοσοφική σκέψη του Αριστοτέλη, όλες οι ενέργειες των ανθρώπων αποτελούν ένα σύνολο τελών, που έχουν ως στόχο ένα υψηλότερο τέλος που είναι το « άριστον» και ταυτίζεται με την ευδαιμονία. Η ευδαιμονία συνδέεται με την ευτυχία. Η αρχή αυτή, κατά την οποία η πράξη έχει εκπληρωθεί ονομάζεται από το φιλόσοφο Εντελέχεια. Κάθε ον, κατά τον Αριστοτέλη φτάνει στην τελειότητα που απαιτεί η φύση του και τότε από « εν δυνάμει ον» γίνεται « εν ενεργεία ον».



Τελεολογία και εντελέχεια στον Αριστοτέλη
Η φύση λοιπόν των όντων καθορίζεται από το τέλος κατ' Αριστοτέλη [...] Το τέλος, το "οὗ ἕνεκα" είναι εκείνο που δίδει σε κάθε ον τη μορφή του, το είδος, την πληρότητά του. Για τούτο το τέλος είναι το βέλτιστον. Αυτό σημαίνει ότι, όταν ένα ον φθάσει στην πληρότητά του, τότε πραγματώνει τη φύση του, δεν έχει καμμιά στέρηση, είναι δηλαδή "αὔταρκες". "Ἡ δ' αὐτάρκεια καὶ τέλος καὶ βέλτιστον" ("Πολιτικά" 1253a). Επομένως η φύση των όντων (φυτών, ζώων και ανθρώπου) είναι δυνατόν να κατανοηθεί, όταν προσέξουμε όχι μόνον το τι είναι το κάθε ον (απ' αυτά που αναφέραμε) κατά τη γέννησή του, αλλά, αν θεωρήσουμε αυτό κάτω από την προοπτική των δυνατοτήτων του, οι οποίες, όπως είναι φανερό, είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν μόνον στο μέλλον.
[πηγή: Κ. Βουδούρης, «Η ανθρώπινη φύση και η γένεση της κοινωνίας», στο Αριστοτέλης: Οντολογία, Γνωσιοθεωρία, Ηθική, Πολιτική Φιλοσοφία, έκδ. επιμ. Δ. Ζ. Ανδριόπουλος, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα 1997, σελ. 33]

Ο σκοπός του ανθρώπου σύμφωνα με τον Αριστοτέλη

Η άποψη που είχε ο Αριστοτέλης για τον κόσμο, όπως είδαμε στο πρώτο μέρος, ήταν τελεολογική. Βάσει της αντίληψής του αυτής, ο Αριστοτέλης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ευδαιμονία αποτελεί το ύψιστο αγαθό στη ζωή μας και ότι, ως εκ τούτου, εν ονόματι αυτής οφείλουμε τελικά να ρυθμίζουμε τη συμπεριφορά μας.

Συγκεκριμένα, κατά τον Αριστοτέλη, ο άνθρωπος είναι "δημιουργικό" ον. Οι άνθρωποι δημιουργούν χίλια δυο πράγματα-φτιάχνουν πλοία, κατασκευάζουν πόλεις, κάνουν πολέμους, συνάπτουν φιλίες, καθιερώνουν αθλητικούς και πολιτιστικούς αγώνες κτλ. Και όλα αυτά τα κάνουν πάντοτε για κάποιο "σκοπό". Τίποτε στη ζωή μας δεν είναι άσκοπο. Το καθετί παραπέμπει σε κάτι άλλο, το καθετί γίνεται για κάποιο σκοπό.

Για παράδειγμα, οι άνθρωποι φτιάχνουν σπίτια με σκοπό να προστατευθούν από τις ταλαιπωρίες και τους κινδύνους που θα ήταν υποχρεωμένοι να υποστούν, αν ζούσαν στο ύπαιθρο. Προκειμένου, να φτιάξουν τα σπίτια τους όμως, χρησιμοποιούν ορισμένα υλικά (πέτρες, ασβέστη, ξύλα κ. ά.). Αλλά τα υλικά χρειάζονται-είτε για να παρασκευαστούν είτε για να γίνει η επεξεργασία τους-τα κατάλληλα εργαλεία και μηχανήματα. Για το σκοπό αυτό λοιπόν, προκειμένου να παραγάγουν τα οικοδομικά υλικά οι άνθρωποι, φτιάχνουν εργαλεία και μηχανήματα... κ.ο.κ.

Ενώπιόν μας υπάρχει μια ιεράρχηση σκοπών. Εάν οι άνθρωποι δεν κινδύνευαν ζώντας έξω στο ύπαιθρο, δε θα είχαν κανένα λόγο να κατασκευάζουν σπίτια· και εάν δεν είχαν κανένα λόγο να φτιάχνουν σπίτια, θα ήταν άσκοπη επίσης η επεξεργασία και η παρασκευή οικοδομικών υλικών· και αν δεν είχαν λόγο να χρησιμοποιούν οικοδομικά υλικά, δε θα είχε νόημα η κατασκευή εργαλείων και μηχανημάτων για την παραγωγή των οικοδομικών υλικών.

Κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα αποσκοπεί στη δημιουργία κάποιου αγαθού, που με τη σειρά του εξυπηρετεί κάποιο άλλο αγαθό, κ.ο.κ. Αυτή η αλυσίδα των αγαθών όμως, κατά τον Αριστοτέλη, θα πρέπει να καταλήγει κάπου, να έχει τέλος, ένα έσχατο σκοπό. Ως τέτοιο τελικό σημείο αναφοράς όλων των αγαθών στη ζωή του ανθρώπου ο Αριστοτέλης θεωρεί την "ευδαιμονία". Η κατασκευή των εργαλείων και των μηχανημάτων, με τα οποία θα φτιάξουν και θα επεξεργαστούν τα οικοδομικά υλικά, με τα οποία θα οικοδομήσουν τα σπίτια τους, που θα τους προστατέψουν από τις ταλαιπωρίες και τους κινδύνους που συνεπάγεται η διαβίωσή τους έξω στη φύση, όλα αποσκοπούν στην εξασφάλιση της ευδαιμονίας τους, η οποία δεν εξυπηρετεί κανέναν περαιτέρω σκοπό ή αγαθό.
Λέγοντας βέβαια ότι όλες οι δραστηριότητές μας στοχεύουν στην ευδαιμονία μας, ότι οτιδήποτε κάνουμε το κάνουμε για να γίνουμε ευτυχισμένοι, μας δημιουργείται η εντύπωση ότι η ευδαιμονία τοποθετείται σε κάποιο απώτερο σημείο της ζωής μας. Ένα σημείο όπου, όταν φτάσουμε - και αφού θα έχουμε αποκτήσει όλα τα απαιτούμενα αγαθά- θα γίνουμε ευτυχισμένοι. Μια τέτοια αντίληψη για την ευδαιμονία όμως, για τον Αριστοτέλη, είναι ανακριβής.

Στην πραγματικότητα, κατ' αυτόν, μπορούμε να γίνουμε ευτυχισμένοι οποιαδήποτε στιγμή στη ζωή μας, αρκεί ο τρόπος που θα συμπεριφερθούμε να είναι ο κατάλληλος. Πρέπει να εξασφαλίσουμε το ύψιστο αγαθό της ευδαιμονίας, να εκτελούμε τις εκάστοτε πράξεις μας σωστά.
Ποιος είναι όμως ο ιδιαίτερος τρόπος συμπεριφοράς με τον οποίο οι άνθρωποι θα εξασφαλίσουν την ευδαιμονία τους; Πότε μπορούμε να πούμε ότι οι πράξεις μας έγιναν σωστά, έτσι ώστε να μας κάνουν ευτυχισμένους;

Για να δοθεί απάντηση σε τέτοιου είδους απορίες, λέει ο Αριστοτέλης, είναι αναγκαίο, πρώτα από όλα, να καθοριστεί το έργο του ανθρώπου. Και αυτό γιατί αισθάνεται κανείς ευτυχισμένος, εφόσον κάνει καλά τη δουλειά του. Ένας αμπελουργός νιώθει ευτυχής, εάν η παραγωγή κρασιού, που είναι η δουλειά του, είναι μεγάλη και εκλεκτή. Το ίδιο και ένας αγαλματοποιός· εάν φτιάξει ένα καλό άγαλμα, όπως είναι η δουλειά του, δεν μπορεί παρά να νιώθει ευτυχισμένος. Όλοι μας είμαστε εξουσιοδοτημένοι να επιτελούμε κάποιο έργο, που, εκτελώντας το σωστά, αισθανόμαστε ευτυχισμένοι. Ο δραματουργός έχει ως έργο να γράφει θεατρικά κείεμνα, ο δάσκαλος να διδάσκει, ο μαθητής να μαθαίνει, ο οικοδόμος να κατασκευάζει σπίτια κτλ.
Κατά τρόπο ανάλογο, ο άνθρωπος θα πρέπει επίσης να έχει κάποιο έργο. Το ερώτημα είναι: ποιο είναι το έργο του;

Θα μπορέσουμε, κατά τον Αριστοτέλη, να απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό αν προσδιορίσουμε την ιδιαίτερη φύση του ανθρώπου. Και αυτό θα το επιτύχουμε, αν συγκρίνουμε τον άνθρωπο με τα άλλα είδη οργανισμών και δούμε τι είναι εκείνο που διαθέτει ο άνθρωπος και δεν το έχουν ούτε τα φυτά ούτε τα ζώα.
Συγκρίνοντας λοιπόν τον άνθρωπο με τα φυτά, βλέπουμε ότι έχουν κοινή τη "θρεπτική" και την "αυξητική ζωή" όπως τα φυτά, οι άνθρωποι τρέφονται και αναπτύσσονται. Με τα ζώα εξάλλου ο άνθρωπος μοιράζεται τις ορέξεις, τα ένστικτα και τα πάθη. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά είναι κοινά στους ανθρώπους και στα ζώα.
Εκείνο που ξεχωρίζει τον άνθρωπο από τα φυτά και τα ζώα είναι ο "λόγος". Η ιδιαίτερη φύση του ανθρώπου συνίσταται στο γεγονός ότι σκέφτεται.

Ελέχθη παραπάνω ότι, κατά τον Αριστοτέλη, ο κατάλληλος τρόπος που πρέπει να συμπεριφερόμαστε, για να γίνουμε ευτυχισμένοι, είναι να ρυθμίζουμε τη συμπεριφορά μας σύμφωνα με το έργο που υπαγορεύεται από τη φύση μας, να κάνουμε δηλαδή ό,τι είναι σύμφωνο προς τη φύση μας. Μπορούμε τώρα λοιπόν να πούμε ότι, κατά τον Αριστοτέλη, γίνεται κανείς ευτυχισμένος, όταν συμπεριφέρεται σύμφωνα με το λογικό του. Διαφορετικά, αν αδιαφορήσει προς ό,τι του υπαγορεύει ο λόγος, είναι βέβειο ότι θα γίνει δυστυχισμένος. Το ερώτημα, σ' αυτή την περίπτωση, είναι σε τι συνίσταται η λειτουργία του λόγου, την οποία θα πρέπει να σεβαστούμε, προκειμένου να γίνουμε ευτυχισμένοι.

Ο Αριστοτέλης παρατηρεί ότι ο λόγος, από τη φύση του, επιδιώκει πάντοτε την "ισορροπία", τη "συμμετρία". Έτσι, συμπεριφέρομαι σύμφωνα με τη λογική φύση μου σημαίνει ότι επιλέγω κάτι που δεν είναι ακραίο, κάτι που ούτε υπερβολικό ούτε ελλειπτικό είναι. Αν, ας πούμε, θέλοντας να ικανοποιήσω την πείνα μου, φάω πάρα πολύ, και βαρυστομαχιάσω, ή πολύ λίγο, τόσο που να εξακολουθώ να αισθάνομαι τη δυσφορία της πείνας, είναι σαφές ότι δεν μπορώ να νιώθω ευχαριστημένος με καμιά από τις δύο αυτές επιλογές μου. Θα πρέπει, για να νιώθω ευτυχής, να φάω τόσο που να μην είνει ούτε πολύ ούτε λίγο, αλλά κάπου μεταξύ των δύο αυτών άκρων. Έτσι η ευδαιμονία βρίσκεται πάντοτε στην επιλογή της μέσης οδού μεταξύ δύο ακραίων προοπτικών, της υπερβολής και της έλλειψης.

Αυτή είναι η γνωστή θεωρία του Αριστοτέλη για τη μεσότητα, στο πλαίσιο της οποίας καθόρισε αυτός, πέρα από τη φύση της ευδαιμονίας, και το χαρακτήρα της αρετής.

[πηγή: Θ. Πελεγρίνης, Αρχές Φιλοσοφίας, ΟΕΔΒ, 2002, σελ. 87-9]



Ο Αριστοτέλης καταπιάνεται με το ζήτημα in medias res δηλώνοντας ότι, εφόσον κάθε κοινωνία αποσκοπεί σε κάποιο αγαθό, το κράτος, που είναι η υπέρτατη και καθολικότερη μορφή κοινωνίας, πρέπει να αποσκοπεί στο υπέρτατο αγαθό. Η τελεολογική αυτή άποψη χαρακτηρίζει όλο το σύστημα σκέψης του. Το νόημα και ο χαρακτήρας κάθε πράγματος στον κόσμο -είτε έμβιο είναι είτε εργαλείο είτε κοινωνία- πρέπει να αναζητηθεί στο σκοπό της ύπαρξής του.
Στην περίπτωση ενός εργαλείου πρόκειται για το σκοπό που επιθυμεί ο χρήστης του και, σύμφωνα με αυτόν το σκοπό, η μορφή του εργαλείου επιβάλλεται στη ύλη του έξωθεν. Στην περίπτωση ενός έμβιου όντος ή μιας κοινωνίας ο σκοπός είναι ενυπάρχων: για το φυτό είναι η αύξηση και η αναπαραγωγή, για το ζώο η αίσθηση και η όρεξη που επικαλύπτει την ηθική ζωή, για τον άνθρωπο και για την ανθρώπινη κοινωνία ο λόγος και η ηθική δράση που επικαλύπτουν τόσο τη φυτική ζωή όσο και τη ζωική. Η ερμηνεία των όντων δεν πρέπει να αναζητείται στην αρχή της ανάπτυξής τους, αλλά στην τελική μορφή προς την οποία κατατείνει· η φύση τους προκύπτει από τον προορισμό και όχι από την προέλευσή τους.

[πηγή: W. D. Ross, Αριστοτέλης, μτφ. Μαριλίζα Μητσού, ΜΙΕΤ, Αθήνα 1993, σελ. 335-6]

ΠΗΓΗ: http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-C128/680/4512,20348/extras/texts/indexF_01/indexF_01_evdaimoniki_koinwnia.html

Ετσι βλεπω τον κοσμο Επεισοδιο 15 - Αριστοτέλης