Λιζέτα Καλημέρα, Θαλασσάκι: παραδοσιακό Καλύμνου

Ιουλία Καραπατάκη, θαλασσάκι: διασκευή παραδοσιακού σκυριανού τραγουδιού

"Ηπειρώτικο Μοιρολόι" στο Μουσικό Κουτί | Τετάρτη 12/04/2023, στις 22:00...

Σαβίνα Γιαννάτου - Έλα ύπνε και πάρε το | Official Audio Release

έλα ύπνε και πάρε το (θράκης)

ΦΛΕΡΥ ΝΤΑΝΤΩΝΑΚΗ & ΔΗΜ. ΨΑΡΙΑΝΟΣ - τα λιανοτράγουδα

Στίχοι: Από δημοτικά τραγούδια. Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις. Πρώτη εκτέλεση: Φλέρυ Νταντωνάκη & Δημήτρης Ψαριανός, « Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΡΩΤΙΚΟΣ», 1972. Απ' όλα τ' άστρα τ' ουρανού ένα είναι που σου μοιάζει ένα που βγαίνει το πουρνό όταν γλυκοχαράζει. Κυπαρισσάκι μου ψηλό, ποια βρύση σε ποτίζει, που στέκεις πάντα δροσερό, κι ανθείς και λουλουδίζεις. Να 'χα το σύννεφ' άλογο και τ' άστρι χαλινάρι το φεγγαράκι της αυγής να 'ρχόμουν κάθε βράδυ. Αν μ' αγαπάς κι είν' όνειρο, ποτέ να μην ξυπνήσω γιατί με την αγάπη σου ποθώ να ξεψυχήσω. Της θάλασσας τα κύματα τρέχω και δεν τρομάζω κι όταν σε συλλογίζομαι, τρέμω κι αναστενάζω. Τι να σου πω; Τι να μου πεις; Εσύ καλά γνωρίζεις και την ψυχή και την καρδιά εσύ μου την ορίζεις. Να 'χα το σύννεφ' άλογο και τ' άστρι χαλινάρι το φεγγαράκι της αυγής να 'ρχόμουν κάθε βράδυ. Αν μ' αγαπάς κι είν' όνειρο, ποτέ να μην ξυπνήσω γιατί με την αγάπη σου ποθώ να ξεψυχήσω. Εγώ είμ' εκείνο το πουλί που στη φωτιά σιμώνω, καίγομαι, στάχτη γίνουμαι και πάλι ξανανιώνω. Σαν είν' η αγάπη μπιστική, παλιώνει, μηδέ λιώνει ανθεί και δένει στην καρδιά και ξανακαινουργώνει. Χωρίς αέρα το πουλί, χωρίς νερό το ψάρι χωρίς αγάπη δε βαστούν κόρη και παλικάρι. Αν μ' αγαπάς κι είν' όνειρο, ποτέ να μην ξυπνήσω γιατί με την αγάπη σου ποθώ να ξεψυχήσω.

Σύγχρονοι ραψωδοί - ΝΙΚΟΣ ΖΩ'Ι'ΔΑΚΗΣ - Σίφνιοι αυτοσχεδιασμοί σε πανηγύρι

ᾨδὴ ς'   ΤΟ ΑΚΟΥΤΕ

Τὴν δέησιν ἐκχεῶ πρὸς Κύριον, καὶ αὐτῷ ἀπαγγελῶ μου τὰς θλίψεις, ὅτι κακῶν ἡ ψυχή μου ἐπλήσθη, καὶ ἡ ζωή μου τῷ ᾍδῃ προσήγγισε, καὶ δέομαι ὡς Ἰωνᾶς· Ἐκ φθορᾶς, ὁ Θεὸς με ἀνάγαγε.

 

Θανάτου καὶ τῆς φθορᾶς ὡς ἔσωσεν, ἑαυτὸν ἐκδεδωκὼς τῷ θανάτῳ, τὴν τῇ φθορᾷ καὶ θανάτῳ μου φύσιν, κατασχεθεῖσαν, Παρθένε, δυσώπησον, τὸν Κύριόν σου καὶ Υἱόν, τῆς ἐχθρῶν κακουργίας με ῥύσασθαι.

 

Προστάτιν σε τῆς ζωῆς ἐπίσταμαι, καὶ φρουρὰν ἀσφαλεστάτην, Παρθένε, τῶν πειρασμῶν διαλύουσαν ὄχλον, καὶ ἐπηρείας δαιμόνων ἐλαύνουσαν, καὶ δέομαι διαπαντός, ἐκ φθορᾶς τῶν παθῶν μου ῥυσθῆναί με.

Στιχουργικοί αυτοσχεδιασμοί στην Κρήτη και στις Κυκλάδες. 

Amalgamation Choir | Live at the Library - Tis Trihas to Gefyri (Pontos)

Σην γέφυραν, σην γέφυραν, έλα Δάφνε μ’ ποταμέ,
ση Τρίχας το γεφύρι, ε Δάφνε μ’ και μυριγμένε,
ση Τρίχας το γεφύρι, ε Δάφνε μ’ και μυριγμένε,
χίλιοι μαστόροι έχτιζαν, έλα Δάφνε μ’ ποταμέ,
και μύριοι μαθητάδες, ε Δάφνε μ’ και μυριγμένε.

Όλεν την μέραν έχτιζαν το βράδον εχαλάουτον.
– Ντο δεις με πρωτομάστορα να στένω το γεφύρι σ’;
– Αν δίγω σε τον κύρην μου, άλλον κύρην πα κι έχω,
αν δίγω σε την μάναν μου, άλλον μάναν πα κι έχω,
αν δίγω σε την κάλη μου καλύτερον ευρίκω.

Ο θρήνος στο δημοτικό τραγούδι - ο θρήνος της Ελένης και του Χορού, ο θρήνος της Αντιγόνης

Τὸ εὐρύτατα διαδεδομένο σ᾿ ὅλο τὸν ἑλληνικὸ χῶρο Μοιρολόϊ, ἢ Καταλόϊ τῆς Παναγιᾶς εἶναι ἕνα μεσαιωνικὸ μακροσκελὲς ὁμοιοκατάληκτο στιχούργημα λόγιας προέλευσης, ἀλλὰ ἐντυπωσιακὰ πλατιᾶς λαϊκῆς ἀποδοχῆς. Ἐπηρεασμένο ἀπὸ τὶς σχετικὲς περικοπὲς τῶν Εὐαγγελίων καὶ τὴν ὑμνογραφία τῆς Ἐκκλησίας ἀποτελεῖ ἕναν ἀνθρωποκεντρικὸ ἀφηγηματικὸ θρῆνο γιὰ τὴ μαρτυρικὴ πορεία τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν σταυρικὸ θάνατό Του, ἰδωμένη μέσα ἀπὸ τὰ μάτια καὶ τὰ συναισθήματα τῆς τραγικῆς του μάνας. Τραγουδισμένο ἀπὸ τὶς γυναῖκες γύρω ἀπὸ τὸν «τάφο» τοῦ Χριστοῦ, κατὰ τὸ ἦθος καὶ τὸ ὕφος τῶν οἰκείων τους κοσμικῶν μοιρολογιῶν, ἐκφράζει τὴ συμπόνοια, τὴν ταύτισή τους μὲ τὴ μητρική, ἀνθρώπινη πλευρὰ τῆς Παναγιᾶς. Ὡστόσο ὁ τρόπος τῆς τελετουργικῆς του ἐπιτέλεσης ἀποκαλύπτει τὶς προχριστιανικὲς ρίζες τοῦ ἐθίμου. Ἂν καὶ ὑπάρχουν κατὰ τόπους διαφορές, σὲ ἐπὶ μέρους στοιχεῖα τοῦ τραγουδιοῦ ἢ στὴ μελῳδική του ἐκφορά, ἡ δομὴ καὶ ἡ φόρμα τοῦ Μοιρολογιοῦ καθὼς καὶ ἡ λειτουργία του παρουσιάζουν ἐντυπωσιακὲς ὁμοιότητες ἀπὸ τὴν Κάτω Ἰταλία μέχρι τὸν Πόντο καὶ τὴν Κύπρο. Ἡ συνέχεια τῆς ἀφηγηματικῆς ροῆς, ὅπως προκύπτει μέσα ἀπὸ τὴν ἀλληλοδιαδοχὴ τῶν ἀποσπασμάτων διαφορετικῆς προέλευσης, τὸ καθιστᾷ ἐμφανές.

Από το "ω γλυκύ μου έαρ" στο "γλυκερόν φάος" και στο 

"μ᾽ ὁ παγκοίτας Ἅιδας ζῶσαν ἄγει τὰν Ἀχέροντος ἀκτάν,"

 

♫ Ο θρύλος της Ροκ Eric Burdon στο «Μουσικό κουτί» ΕΡΤ1 (29.9.2021)

Οδυσσέας Ελύτης, Ο ήλιος ο ηλιάτορας

 

Μοντερνισμός και παραδοσιακή ποίηση 

Ποια στοιχεία της δημοτικής ποίησης μπορείτε να εντοπίσετε στο παρακάτω ποίημα: 

Ο ήλιος επαντρεύτηκε και πήρε το φεγγάρι

ακάλεσε και στη χαρά συμπεθερούς τ' αστέρια

τα σύγνεφα τους έστρωσε στρώματα για να κάτσουν, 

τους έβαλε προσκέφαλα τις ράχες ν' ακουμπήσουν,

τους έβαλε και τράπεζα στους κάμπους τα λουλούδια,

τους έβαλε φαϊ να φαν το μόσκο και τα άνθια. 

Κρασί τους έδωσε να πιουν θάλασσες και ποτάμια,

κι απ' όλα τ' άστρα του ουρανού Αυγερνός δεν ήρθε, 

κι αυτού προς το ξημέρωμα Αυγερινός εφάνη, 

φέρνει τον ύπνο ζωντανό στα νιόγαμπρα πεσκέσι,

φέρνει και τους συμπεθερούς λυχνάρι να τους φέξει, 

να φύγ' ν να παν στα σπίτια τους, τα νιόγαμπρα νυστάζουν. 

(Ζωγράφειος Αγών, Α', Κωνσταντινούπολη 1981, σ. 168, Ήπειρος)

Στο ποίημα του Ελύτη: 

https://tetradia.blogspot.com/2016/12/Odysseas-Elytis-O-Hlios-O-Hliatoras-Olokliro-to-POIHMA.html

Ερωτόκριτος - Φύλλο Εργασίας

 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 

Βιτσέντζος Κορνάρος, Ερωτόκριτος, Κείμενα ΝΕΛ Α' Λυκείου

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Μπορείτε να αναγνωρίσετε ποια είναι τα βασικά μουσικά θέματα που ντύνουν την ταινία "Ερωτόκριτος"; 

2. Τα θεωρείτε πετυχημένα; Ταιριάζουν με το ύφος της ταινίας και τις σκηνές που ντύνουν μουσικά;

3. Ποια είναι τα βασικά πρόσωπα του Ερωτόκριτου και ποιο είναι το βασικό θέμα του έργου; Ποια άλλα βασικά θέματα/μοτίβα διακρίνετε (πχ εξορία, ξενιτειά, χάσμα γενεών κλπ) ;

4. Σε ποια σκηνή της Οδύσσειας υπάρχει το μοτίβο της μεταμόρφωσης και της δοκιμασίας;   

5. Σε ποιους τόπους και σε ποια εποχή εκτυλίσσεται το έργο;

6. Πόσους αφηγητές έχουμε στην ταινία και ποιος είναι ο ρόλος τους; 

7. Ποια είναι τα μυθολογικά/φανταστικά στοιχεία που περιέχει το έργο;

8. Ποια είναι η άποψη του βασιλιά Ηρακλή για το γάμο της κόρης του; Ποια είναι η άποψη της Αρετούσας; Τι συμπεράσματα βγάζουμε για τις σχέσεις ανάμεσα στα φύλα εκείνη την εποχή;

9. Πώς χαρακτηρίζετε τον Ερωτόκριτο και πώς την Αρετούσα, το βασιλιά και τη βασίλισσα;

10. Ποια από τα τρία βασικά χαρακτηριστικά της κρητικής λογοτεχνίας βρίσκουμε στο έργο; (Να απαντήσετε αφού πρώτα ξαναδιαβάσετε τα αντίστοιχα εισαγωγικά σημειώματα από το βιβλίο των Κειμένων )

11. Ποια είναι η άποψή σας για την ταινία που παρακολουθήσατε;

 

12. Πώς σας φαίνονται τα αποσπάσματα του έργου που υπάρχουν στο σχολικό εγχειρίδιο;

Β. Κορνάρος, απόσπασμα από τον Ερωτόκριτο που έχει μελοποιηθεί

ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΕΡΜΗΝΕΥΜΕΝΟΣ ΑΠΟ 77 ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΣΕ 40 ΣΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ 

https://youtu.be/vEb_4tiS9bM

Ι. 
Του Κύκλου τα γυρίσματα που ανεβοκατεβαίνου 

Και του τροχού που ώρες ψηλά κι ώρες στα βάθη πηαίνου, 

Και των αρμάτω οι ταραχές, έχθρητες και τα βάρη, 

Του Έρωτα η μπόρεση και της φιλιάς η χάρη, 

Ετούτα μ'εκινήσασι τη σήμερον ημέρα

 ν'αναθιβαλω και να πω τα κάμαν και τα φέρα 

Τότες μια άγάπη μπιστική στον κόσμο έφανερώθη 

Κ'εγράφτη μέσα στην καρδιά κι ουδέ ποτέ τση έλειώθη. 

Και με τιμή ήταν (ήσαν) δυό κορμιά στου πόθου το καμίνι 

Και κάμωμα πολλά ακριβό σ' έτοιους καιρούς εγίνη 

ΙΙ. 

Ήκουσες Αρετούσα μου τα θλιβερά μαντάτα, 

Που ό κύρης σου μ' έξόρισε στης ξενιτιάς τη στράτα; 

Τέσσερεις μέρες μοναχάς μου'δωκε ν'ανιμένω

Κι άπόκει να ξενίτευτώ,πολλά μακρά να πηαίνω 

Και πως να σ' άποχωριστώ και πως να σου μακρύνω 

Και πως να ζήσω δίχως σου στον ξορισμόν έκείνο; 

Κατέχω το κι ο κύρης σου γλήγορα σε παντρεύγει 

Ρηγόπουλο, αφεντόπουλο, σαν έισ' έσύ γυρεύει .  

Κι ο κύρης όντε βουληθεί και θε να με παντρέψη 

Και δω πως γάμο κτάσσεται και το γαμπρό γυρέψη, 

Καλλιά θανάτους εκατό την ώρα θέλω πάρει, 

Άλλος παρά ο Ρωτόκριτος γυναίκα να με πάρη. 

Παρακαλώ, θυμού καλά, ό,τι σου λέγω τώρα 

Και γρήγορα μισεύγω σου, μακραίνω από τη χώρα 

Μα όπου κι αν πάγω, όπου βρεθώ και τον καιρό που ζήσω 

Τάσσω σου άλλη να μη δω μηδέ ν' ανατρανίσω 

Καλλιά 'χω εσέ με θάνατο παρ' άλλη με ζωή μου, 

Για σέναν εγεννήθηκε στον κόσμο το κορμί μου. 

Τούτο εδώθη σ'ολους μας: ότι κι αν πεθυμούμε, 

Μ'ολον οπού 'ναι δύσκολον, εύκολο το κρατούμε 

Κι εύκολα το πιστεύγομε κείνο που μας αρέσει 

Και κάθα είς σ' τούτο μπορεί να σφάλει και να φταίση. 

ΙΙΙ. 

Τα πάθη πια δεν κιλαδεί το πικραμένο αηδόνι, αμέ πετά πασίχαρο, μ' άλλα πουλιά σιμώνει. 

Ετούτ' η αγάπη η μπιστική με τη χαρά ετελειώθη 

Και πλερωμή στα βάσανα μεγάλη τως εδόθη.

 Για τούτο οπού 'ναι φρόνιμος , μηδέ χαθή στα πάθη 

Το ρόδο κι όμορφος αθός γεννάται μες στ' αγκάθι. 

Και κάθα είς που εδιάβασεν εδά κι ας το κατέχη : 

Μη χάνεται στον κίνδυνο, μα πάντα ελπίδα άς έχη. 

Στάλα τη στάλα το νερό το μάρμαρο τρυπάτο 

Εκείνο που μισεί κανείς γυρίζει κι αγαπάτω. 

Τα μάτια δεν καλοθωρούν στο μάκρεμα του τόπου 

Μα πιο καλά και πιο μακριά θωρεί (βλέπει) η καρδιά του ανθρώπου. 

Απ'οτι κάλλη έχει ο άνθρωπος τα λόγια έχουν τη χάρη 

Και κάνουσι κάθε καρδιά παρηγοριά να πάρει 

Για μένα όλα σφάλουσι και πάσιν άνω-κάτω 

Για ΜΕ Ξαναγεννήθηκε η φύση των πραγμάτων. 

Για μένα όλα σφάλουσι και πάσιν άνω-κάτω

Για ΜΕ Ξαναγεννήθηκε η φύση των πραγμάτων.

77 καλλιτέχνες, 40 διαφορετικά σημεία της Αττικής και ένα αριστούργημα της ελληνικής λογοτεχνίας, συνθέτουν τον καμβά της δράσης και της δημιουργίας του «εναλλακτικού» video «Παίζουμε Οικολογικά -- Ζούμε Λογικά -- Ενεργούμε Ομαδικά»! Επιμέλεια Μανώλης Ρασούλης.

Ερωτήσεις

1. Τι είδους ομοιοκαταληξία έχουμε στο παραπάνω απόσπασμα

2. Ποια γλώσσα χρησιμοποιεί ο ποιητής

3. Τι απόψεις εκφράζονται στο απόσπασμα Ι, στο απόσπασμα ΙΙ και στο απόσπασμα ΙΙΙ;

Γ. Σύγκριση κειμένων: βρίσκεται κάποια ομοιότητα ανάμεσα στον Ερωτόκριτο και το δημοτικό ποίημα που ακολουθεί;

«Ο γυρισμός του ξενιτεμένου» (δημοτικό τραγούδι)

Ερρόδισε γ’ η ανατολή και ξημερώνει η δύση,[...]

παν τα πουλάκια στη βοσκή κι οι λυγερές στη βρύση.

Βγαίνω κι εγώ κι ο μαύρος μου και τα λαγωνικά μου.

Βρίσκω μια κόρη πόπλενε σε μαρμαρένια γούρνα.

Τη χαιρετάω, δε μου μιλεί, της κρένω, δεν μου κρένει.

—Κόρη, για βγάλε μας νερό, την καλή μοίρα να ’χεις,

να πιω κι εγώ κι ο μαύρος μου και τα λαγωνικά μου.

Σαράντα σίκλους έβγαλε, στα μάτια δεν την είδα,

κι απάνω στους σαρανταδυό τη βλέπω δακρυσμένη.

—Γιατί δακρύζεις, λυγερή, και βαριαναστενάζεις;

Μήνα πεινάς, μήνα διψάς, μην έχεις κακή μάνα;

—Μήτε πεινώ, μήτε διψώ, μήτ’ έχω κακή μάνα.

Ξένε μου, κι αν εδάκρυσα κι αν βαριαναστενάζω,

τον άντρα ’χω στην ξενιτειά και λείπει δέκα χρόνους[...].

—Κόρη μου, ο άντρας σου πέθανε, κόρη μου, ο άντρας σου χάθη·

τα χέρια μου τον κράτησαν, τα χέρια μου τον θάψαν,

ψωμί κερί τού μοίρασα, κι είπε να τα πλερώσεις,

τον έδωκα κι ένα φιλί, κι είπε να μου το δώσεις.

—Ψωμί κερί τού μοίρασες, διπλά να σε πλερώσω,

μα για τ’ εκείνο το φιλί, σύρε να σου το δώσει.

—Κόρη μου, εγώ είμαι ο άντρας σου, εγώ είμαι κι ο καλός σου.

—Ξένε μου, αν είσαι ο άντρας μου, αν είσαι κι ο καλός μου.

δείξε σημάδια της αυλής και τότες να πιστέψω.

—Έχεις μηλιά στην πόρτα σου και κλήμα στην αυλή σου,

κάνει σταφύλι ροζακί και το κρασί μοσκάτο,

κι όποιος το πιει δροσίζεται και πάλι αναζητά το.

—Αυτά είν’ σημάδια της αυλής, τα ξέρει ο κόσμος όλος,

διαβάτης ήσουν, πέρασες, τά-είδες και μου τα λέεις.

Πες μου σημάδια του σπιτιού και τότες να πιστέψω.

—Ανάμεσα στην κάμαρα χρυσό καντήλι ανάφτει,

και φέγγει σου που γδύνεσαι και πλέκεις τα μαλλιά σου,

φέγγει σου τις γλυκές αυγές που τα καλά σου βάζεις.

—Κάποιος κακός μου γείτονας σου τα ’πε και τα ξέρεις.

Πες μου σημάδια του κορμιού, σημάδια της αγάπης.

—Έχεις ελιά στα στήθη σου κι ελιά στην αμασκάλη [...].

—Ξένε μου εσύ είσαι ο άντρας μου, εσύ είσαι κι ο καλός μου.

[πηγή: Ν. Γ. Πολίτης, Δημοτικά Τραγούδια. Εκλογαί από τα τραγούδια του Ελληνικού λαού, Αθήνα 1958 (παρατίθεται στο Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, Α΄ Γυμνασίου, μτφ. Δ.Ν. Μαρωνίτης, Αθήνα: ΟΕΔΒ]

Ο Διγενής (Ριζίτικο) - Ν. Ξυλούρης, Γ. Μαρκόπουλος

Aπό τη συναυλία του Γιάννη Μαρκόπουλου στο Ηρώδειο, το 1976 .
(Ο χορός είναι από την ταινία "El Greco" (2007) του Γιάννη Σμαραγδή)

Psalms 104 sung in ancient Hebrew | ברכי נפשי את ה' - תהלים ק"ד

Amalgamation Choir | Live at the Library - Ksenitia tou Erota (Giorgos K...

Amalgamation Choir | Live at the Library - Η Ξενητειά του Έρωτα (Στίχοι, Μουσική: Γιώργος Καλογήρου)
Info: http://www.louvana.com.cy http://www.facebook.com/AmalgamationC...

Produced by Andreas Trachonitis for Louvana Records

Vocal Arrangement by Vasiliki Anastasiou.

Amalgamation Choir are: Andria Avgousti. Rafaella Antoniou, Demetra Hadjiyiannis, Natalie Kalli, Marianna Moumdji, Evgenia-Evangelia Chatzaki, Evri Demetriou, Argyro Christodoulou, Anastasia Taki, Gaia Zaccagni, Margarita Gritzela, Constantina Agathocleous, Elena Artemiou, Maria Vassiliou 

Conductor: Vasiliki Anastasiou 

Directed by Michalis Kalopedis (Zedem Media). 

Recorded, mixed and mastered by Andreas Trachonitis and Mikaela Tsangari (Studio eleven63). Camera operators: Michalis Kalopedis, Antonis Mikallos, Constantinos Christou and Andreas Christophides. Edited by Michalis Kalopedis and Andreas Trachonitis. 

Makeup artist: Mari Mannaridou. Assistant engineer: Paris Christophi. Catering by Crepaland Cyprus. Special thanks to Nopi Nikolaou, Andreas Panteli and Giorgos Kalogirou 

All rights reserved by Louvana Diskoi (2016)

Δημοτικό τραγούδι, Λάμπουν τα χιόνια στα βουνά, Κείμενα ΝΕΛ Α' Λυκείου

Από την ιστοσελίδα της Δόμνα Σαμίου το κείμενο σώζεται ως εξής:

Λάμπουν τα χιό- μωρέ, τα χιόνια στα βουνά
κι ο ήλιος στα λαγκάδια
ν-έτσι λάμπει, μωρέ, λάμπει κι η κλεφτουριά.

Έτσι λάμπει κι η κλεφτουριά, οι Kολοκοτρωναίοι
π’ αυτοί δεν καταδέχουνται τη γης να την πατήσουν.
Kαβάλα παν στην εκκλησιά, καβάλα προσκυνάνε,
καβάλα παίρν’ αντίδωρο απ’ του παπά το χέρι.
Φλωριά ρίχνουν στην Παναγιά, φλωριά ρίχνουν στους άγιους
και στον αφέντη το Xριστό ρίχνουνε τ’ άρματά τους.

Μέρος του τραγουδιού είναι διαθέσιμο εδώ. 

Στο youtube το τραγουδάει ο Τάκης Καρναβάς. Επίσης και ο Τάκης Ρουμελιώτης με παραλλαγμένους στίχους. Μια άλλη εκτέλεση από τη "Χάλκινη Πανδαισία" από το cd "Στα βήματα της Παράδοσης - Ακούσματα της Σιάτιστας"  εδώ. 

Πληροφορίες

• ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ: Πελοπόννησος
 
• ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ: Κλέφτικο
 
• ΡΥΘΜΟΣ: 3σημος
 
• ΧΟΡΟΣ: Τσάμικος
 

Φώτης Θαλασσινός, Η διαχρονικότητα των δημοτικών τραγουδιών

Χαρά Κοσεγιάν
Αρχαία επιβιώματα στα νεοελληνικά δημοτικά τραγούδια
εκδόσεις Παπαζήση, σ. 359, ευρώ 20,33

Ενα βιβλίο για τις παραδόσεις των αρχαίων πολιτισμών και τον απόηχό τους, όπως αυτός διασώζεται στις μεγάλες δημιουργίες των δημοτικών τραγουδιών. Ο Βασίλης Φίλιας πολύ σωστά στον πρόλογο του βιβλίου επισημαίνει και καταγγέλλει το φαινόμενο της απουσίας μελετών ανθρωπολογικού και λαογραφικού ενδιαφέροντος από τη βιβλιογραφία των ελλήνων συγγραφέων. Η Ελλάδα, εξαιτίας των μεγάλων γεωμορφολογικών διαφορών της και της κλιματικής διαφοροποίησης από τόπο σε τόπο, εμφανίζει αναλόγως και έναν τεράστιο αθησαύριστο εσωτερικό πολυπολιτισμικό πλούτο. Τα ήθη και τα έθιμα διαφοροποιούνται από τόπο σε τόπο, από πόλη σε πόλη της Ελλάδας. Η ευθύνη των πανεπιστημίων για την απουσία πολιτικής εκπόνησης μελετών λαογραφικού προσανατολισμού είναι τεράστια.

Η Χαρά Κοσεγιάν ασχολείται σ' αυτό το βιβλίο της με τα αρχαία επιβιώματα στα δημοτικά τραγούδια της νεοελληνικής ιστορίας στην Ολυμπο της Καρπάθου. Βρίσκει και εμφαίνει στον αναγνώστη τις διαδρομές από τους αρχικούς μύθους και τις, από στόμα σε στόμα, διαδόσεις και παραλλαγές προς το αποκρυστάλλωμά τους στη στιχουργική των δημοτικών τραγουδιών. Στην εισαγωγή της η συγγραφέας αναφέρει ότι η διαδρομή δεν είναι απαραίτητο να ακολουθεί τη χρονική σειρά από την αρχαιότητα στο σήμερα. Τα νάματα της έμπνευσης της σύνθεσης τραγουδιού για ένα μύθο ή κάποια ιστορία εντοπίζονται σε πολλές των περιπτώσεων σε κείμενα ή άλλα πολιτισμικά μορφώματα υστερόχρονων της αρχαιότητας ιστορικών περιόδων. Πολλές φορές ο ο εφαλτήριος συνειρμός της σύνθεσης των μικρών επών της Καρπάθου εντοπίζεται σε μύθους λαών της ευρύτερης Μεσογείου. Για τους αρχικούς μύθους και τον συσχετισμό τους δεν είναι απαραίτητη η άμεση πολιτισμική επικοινωνία ανάμεσα στους λαούς. Πολλές φορές κοινές ανησυχίες γεννιούνται την ίδια στιγμή σε διαφορετικούς τόπους. Η Χαρά Κοσεγιάν ασπάζεται την άποψη του Καρλ Γιουνγκ για τη συγχρονικότητα και το συλλογικό ασυνείδητο.

Το κυρίως θέμα του βιβλίου ξεκινάει με την καταγραφή των κοινών χαρακτηριστικών των δημοτικών τραγουδιών και στη συνέχεια με τη χάραξη του ταξιδιού του βασικού θέματός τους μέσα στον χρόνο. Η δομή των δημοτικών τραγουδιών, οι επαναλήψεις, οι κλιμακώσεις των στίχων είναι μερικά απ' τα γλωσσικά φαινόμενα που συναντά ο αναγνώστης στα τραγούδια. Ειδικά για τις επαναλήψεις των στίχων, μέσα στο ίδιο ποίημα, έχουμε τη γοητευτική επισήμανση πως πρόκειται για μέθοδο που χρησιμοποιείται για χάρη της εύκολης απομνημόνευσης του τραγουδιού από τον ραψωδό. Το γνώρισμα αυτό έχει τις ρίζες του στα αρχαία ομηρικά έπη.

Προχωρώντας η συγγραφέας στη δεξιοτεχνική ανατομία του θέματος, με το οποίο καταγίνεται, παρατηρεί πως όταν στα ομηρικά έπη η αφήγηση γίνεται, από τριτοπρόσωπη, αφήγηση δεύτερου προσώπου, ο ποιητής Ομηρος θέλει να αναδείξει τη συναισθηματική συμμετοχή του στο γεγονός που περιγράφει σε κάθε συγκεκριμένο χωρίο του έπους του. Συναντάμε το ίδιο φαινόμενο της αποστροφής της αφήγησης από τρίτο σε δεύτερο πρόσωπο και στα δημοτικά τραγούδια της Καρπάθου. Μόνο που εδώ δεν υποδηλώνεται η συμπόνια του αφηγητή προς τα παθήματα των ηρώων του, αλλά η διάθεσή του να απευθυνθεί στον αναγνώστη. Αυτή η διαφορά ανάμεσα στα ομηρικά έπη και τα δημοτικά της Καρπάθου οφείλεται στον σκληροτράχηλο χαρακτήρα των ορεσίβιων κατοίκων της Ολύμπου.

Υπάρχουν πολλές κοινές συνιστώσες που συναπαρτίζουν τα δημοτικά τραγούδια. Τις συναντάμε με μικρές διαφοροποιήσεις στα περισσότερα απ' αυτά. Στα δημοτικά τραγούδια της Καρπάθου, η συγγραφέας ασχολείται με τη σημαντικότητα των παρομοιώσεων και των μεταφορών ως σχημάτων λόγου που απαντούν σ' αυτά. Τα δύο γλωσσικά σχήματα υπάρχουν εξίσου στα ομηρικά έπη. Απ' τις πιο γνωστές εικόνες στα τραγούδια της Ολύμπου είναι οι περιγραφές του Κάτω Κόσμου. Διανθισμένες με πλήθος παρομοιώσεων, δημιουργούν υποβλητικούς στίχους ικανούς μ' έναν παράταιρο τρόπο να δώσουν στον Αδη μία θελκτική μορφή. Οι μαγικοί αριθμοί τρία, και τα πολλαπλάσιά του, εφτά και σαράντα μπαίνουν στη θεματολογία της συγγραφέως και αναλύονται γοητευτικά. Ο αριθμός εφτά είναι αριθμός που χρησιμοποιείται πολύ συχνά απ' τον Ομηρο. Ο αριθμός σαράντα έχει περάσει ακόμη πιο βαθιά στη λαϊκή συνείδηση των περισσότερων λαών. Είναι ο αριθμός των ημερών που απαιτούνται για τον εξαγνισμό της λεχώνας. Τόσες μέρες πρέπει να παραμείνει μες στο σπίτι. Η έξοδός της, πριν από τη συμφωνημένη περίοδο περιορισμού της, μπορούσε να «προξενήσει» μεγάλο κακό. Μία παράδοση που είναι βαθιά ριζωμένη στο ελληνικό συλλογικό υποσυνείδητο και σε ορισμένους τόπους συνεχίζει να ισχύει ως πεποίθηση. Η Χαρά Κοσεγιάν εντοπίζει την απαρχή τις παράδοσης στις ακρώρειες της νησιωτικής και μεσογειακής ιστορίας. Σαράντα μέρες απαιτούνταν για την κάθαρση της λεχώνας στην Ερεσό της Λέσβου του 2ου π.Χ αιώνα, σύμφωνα με τα γραφόμενα σε σωζόμενη επιγραφή. Σαράντα μέρες ήταν επίσης ο αριθμός που επιβαλλόταν από το μωσαϊκό νόμο για τη λεχώνα να βρίσκεται στο σπίτι στην περίπτωση της γέννησης αγοριού. Αν το παιδί ήταν κορίτσι, ο αριθμός των ημερών διπλασιαζόταν. Μετά την πάροδο αυτού του χρόνου η γυναίκα μπορούσε με το παιδί στην αγκαλιά της να παρουσιαστεί στο ιερό προσφέροντας για θυσία στον Θεό δύο τρυγόνια ή δύο περιστέρια. Το αίμα των πουλιών ήταν το τίμημα του εξιλασμού τής λεχώνας. Στην Κάρπαθο υπάρχει το έθιμο της «γιορτής των εφτά». Με βάση την κατάθεση της συγγραφέως, «ονοματίζονται εφτά κεριά τα οποία αντιπροσωπεύουν τους εφτά αγίους του χωριού. Οποιο σβήσει πρώτο, αυτός ο άγιος θα είναι ο προστάτης του παιδιού και σ' αυτόν υπόσχονται οι γονείς ότι θα λειτουργήσουν μετά το σαράντισμα».

Οι μύθοι των δημοτικών τραγουδιών της Καρπάθου μπορεί να είναι στοχαστικές επινοήσεις μέσα στα ομηρικά έπη ή παραδόσεις και πίστη ευρύτερων γεωγραφικών περιοχών κατανεμημένων κυρίως στην περιφέρεια της Μεσογείου. Η συγγραφέας αναφέρει το τραγούδι «του μικροκωνσταντίνου» και «της αρπαγής» ως ενδεικτικά της πολυδαίδαλης διαδρομής από τον αρχικό μύθο στο σήμερα. Για το τραγούδι «του μικροκωνσταντίνου» αναφέρει ότι ο μύθος του περνάει από τον Ομηρο, τον Μέγα Αλέξανδρο και τους ακρίτες της βυζαντινής περιόδου, συγκεκριμένα τον ακρίτα Πορφύρη. Για το ίδιο τραγούδι σημειώνει ότι στο περιεχόμενό του εμφωλεύει ο απόηχος των άθλων του Ηρακλή, το σωτήριο πέρασμα του Χριστού ή ακόμη και τα παράδοξα ανδραγαθήματα του Γαργαντούα του Ραμπελαί. Απ' την άλλη -και σύμφωνα με τον μελετητή Στ. Κυριακίδη- το τραγούδι «του Πορφύρη» σχετίζεται με το εθνικό έπος των Περσών «σαχ ναμέχ» του ποιητή Φερντουσί. Ολα αυτά τα ταξίδια και οι στάσεις στις παραδόσεις των λαών δεν πρέπει να φαίνονται παράξενα στον αναγνώστη. Η Χαρά Κοσεγιάν δικαιολογεί το αλάργεμα της σκέψης της γράφοντας πως «η μαία στην περίπτωσή μας είναι ο συνειρμός και η ανάγκη (των ανθρώπων) να στηρίξουν αυτό που κάθε φορά ήθελαν να προβάλλουν ή είχανε ανάγκη να τραγουδήσουν». Για το δεύτερο δημοτικό τραγούδι «της αρπαγής», οι απαρχές βρίσκονται αδιαμφισβήτητα στα ομηρικά έπη και την πελασγική παράδοση των ναυτικών.

Συνεχίζοντας με τις ομοιότητες στην ύφανση ενός δημοτικού τραγουδιού, η Χαρά Κοσεγιάν γράφει για το φαινόμενο της αναγνώρισης προσώπων μέσα στα ποιήματα της δημοτικής ποίησης. Η αναγνώριση προσώπων μεταξύ τους στην αφήγηση των τραγουδιών της Καρπάθου παραπέμπει στην τραγική κάθαρση, την έξοδο, τη λύτρωση. Συχνά συναντάμε στις ίδιες λαϊκές δημιουργίες το σχήμα του αδυνάτου. Τη γραπτή δήλωση του ανέφικτου της θετικής έκβασης μιας υπόθεσης. Η υπόθεση συνήθως εκφράζεται μέσω ποικίλων παραλληλισμών αδύνατων να ευοδωθούν. Ο ανέφικτος έρωτας της αγάπης ενός άντρα προς μια γυναίκα συνυποδηλώνεται απ' τη μεριά της γυναίκας ευγενικά με τη χρήση αδύνατων προτάσεων. «Οταν στερέψει η θάλασσα», «όταν το χιόνι πέσει μαύρο», «όταν ασπρίσει το κοράκι» είναι μερικές τέτοιες προτάσεις που καθιστούν φρούδες τις ελπίδες του ανδρός. Και τα δύο σχήματα, της αναγνώρισης και του αδυνάτου, συναντώνται στα ομηρικά έπη, για παράδειγμα κατά την αναγνώριση του Οδυσσέα από την Πηνελόπη. Το σχήμα της αναγνώρισης στον χριστιανισμό βρίσκει την πιο έντονη εκδήλωσή του στη δυσπιστία του Θωμά να πιστέψει την Ανάσταση του Θεανθρώπου μέχρι την τελική άρση των αμφιβολιών του απόστολου με την ψαύση των σημαδιών από τους ήλους.

Ενα άλλο μοτίβο των δημοτικών τραγουδιών είναι το αναπόδραστο και το αμετάκλητο του θανάτου. Ο έγκαιρος θάνατος είναι πάντοτε άκαιρος. Ο θάνατος είναι πάντοτε άκαιρος. Η φυσική απουσία του προσώπου που αγαπάμε είναι αναντικατάστατη. Την ίδια σχέση με τη σημερινή εποχή και τους νεκρούς είχαν και οι αρχαίοι με τους δικούς τους νεκρούς. Στα κείμενα, τις επιγραφές και τα τραγούδια έχει καταγραφεί ο διακαής πόθος των ανθρώπων για την επιστροφή του νεκρού τους από το βασίλειο του Αδη, έστω και για λίγες στιγμές. Τα δημοτικά τραγούδια της Καρπάθου εμφορούνται στο σύνολό τους από το συγκινητικό αυτό πόθο. Στην αρχαιότητα είναι γνωστή η απόδραση της Αλκήστιδος από τον Αδη για την αγάπη του συζύγου της Αδμήτου. Ο μύθος διασώζεται στην τραγωδία «Αλκηστις» του Ευριπίδη και στο «Συμπόσιο» του Πλάτωνα.

Η μελέτη προχωράει με την επισήμανση άλλων σημαντικών μοτίβων των δημοτικών τραγουδιών. Τέτοια είναι οι κατάρες της μητέρας προς τα παιδιά της ή ακόμη και η δολοφονία των γιων της για να μπορεί να έχει εραστή. Αυτά τα μοτίβα και πολύ περισσότερα απασχολούν τη συγγραφέα σε όλο το βιβλίο. Ο τρόπος που η Χαρά Κοσεγιάν αναζητεί τις απαρχές των μύθων των δημοτικών τραγουδιών μέσα στην ιστορία των πολιτισμών των λαών είναι απαράμιλλα συναρπαστικός. Το βιβλίο συνιστάται σε όλους τους αναγνώστες. Η προσέγγιση του θέματός του γίνεται με ιδιαίτερα γλαφυρό και υποβλητικό τρόπο. Είναι τόσα τα προτερήματα της γραφής που το βιβλίο αποκτά καθολικό ενδιαφέρον. *

πηγή: etenet