Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Σωκράτης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Σωκράτης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Δευτέρα 26 Απριλίου 2021
Ancient Greeks - Real Faces
Είναι γνωστό πως η εικόνα που έχουμε από τους μεγάλους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, μαθηματικούς και γενικότερα επιφανείς άνδρες της ελληνικής αρχαιότητας, προέρχεται κυρίως από τις προτομές και τα αγάλματα των μουσείων. Χάρη στην τεχνολογία ωστόσο, πλέον έχουμε μια καλύτερη άποψη για την εικόνα και τα χαρακτηριστικά τους!
Συγκεκριμένα μέσω 3D modelling software, ο Κύπριος Παναγιώτης Κωνσταντίνου φέρνει “στη ζωή” τα πρόσωπα πολλών επιφανών αρχαίων Ελλήνων μέσα από δύο νέα του βίντεο. Η απεικόνισή τους με χρώμα, σε τρισδιάστατο περιβάλλον, και με τα χαρακτηριστικά του προσώπου του μάλιστα σε κίνηση, μας φέρνει λίγο πιο κοντά τους.
Κυριακή 1 Δεκεμβρίου 2019
ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ THE GREEKS #C2
Η συνεισφορά της αρχαίας ελληνικής σκέψης στην ερμηνεία του κόσμου. Η γέννηση της επιστήμης. Ο πολεποννησιακός πόλεμος και η πανώλη. Η αρχή του τέλους για την Αθήνα.
Πέμπτη 19 Σεπτεμβρίου 2019
Η ερωτική φιλοσοφία του Πλάτωνα: μεταξύ μύθου και λόγου
Ἔθελξας πόθῳ με, Χριστέ, καὶ ἠλλοίωσας τῷ θείῳ σου ἔρωτι· ἀλλὰ κατάφλεξον πυρὶ ἀΰλῳ τὰς ἁμαρτίας μου, καὶ ἐμπλησθῆναι τῆς ἐν σοὶ τρυφῆς καταξίωσον, ἵνα τὰς δύο σκιρτῶν μεγαλύνω, Ἀγαθέ, παρουσίας σου.
ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΜΕΤΑΛΗΨΕΩΣ
------------------------------
Το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης εγκαινιάζει τακτικούς κύκλους μαθημάτων με θεματικές που συνδέονται με το εκδοτικό του πρόγραμμα. Τα μαθήματα γίνονται κάθε εβδομάδα από ομάδα συνεργαζόμενων διδασκόντων και απευθύνονται στο ευρύτερο μορφωμένο κοινό. Κάθε χρόνο προσφέρονται δύο θεματικοί κύκλοι μαθημάτων.
Ο πρώτος κύκλος του 2019 έχει ως κεντρικό άξονα την αρχαία φιλοσοφία.
Η ερωτική φιλοσοφία του Πλάτωνα: μεταξύ μύθου και λόγου
Το δραματικό πλαίσιο αρκετών πλατωνικών διαλόγων είναι εμφανώς ερωτικό (π.χ. Χαρμίδης, Λύσις, Αλκιβιάδης Ι). Στο ειδικό όμως ζήτημα του έρωτα ο Πλάτων επικέντρωσε την προσοχή του σε δύο κυρίως αριστουργηματικά έργα: στο Συμπόσιο και τον Φαίδρο. Το πρώτο αποτελεί μια σειρά εστιασμένων εγκωμίων στον έρωτα και τη δύναμή του από διαφορετικούς ομιλητές και ποικίλες οπτικές γωνίες. Το δεύτερο περιλαμβάνει μια θέση πάνω στην αξία της ερωτικής έξαρσης, σε συνδυασμό με άλλα θέματα, και κυρίως την κριτική αποτίμηση του γραπτού ρητορικού λόγου έναντι της διαλεκτικής ανάλυσης και σύνθεσης που συντελείται προφορικά. Οι δύο αυτοί διάλογοι είναι συμπληρωματικοί και προβάλλουν, για πρώτη φορά ολοκληρωμένα, το συναίσθημα ή και πάθος του έρωτα μέσα από μια προοπτική φιλοσοφικής ενόρασης που χρησιμοποιεί όχι μόνον έλλογη σκέψη αλλά και ποιητική μυθολογία. Ο Πλάτων υπήρξε ένας πρωτοπόρος στοχαστής του έρωτα, οι αντιλήψεις του οποίου επηρέασαν σημαντικά πολλούς μεταγενέστερους φιλοσόφους της πλατωνικής ή πλατωνίζουσας παράδοσης (Πλούταρχο, Πλωτίνο, Πρόκλο, ψευδο-Διονύσιο Αρεοπαγίτη, Marsilio Ficino, Thomas Taylor κ.ά.).
Σκοπός των τριών διαλέξεων είναι η ανάδειξη του φιλοσοφικού περιεχομένου των δύο ερωτικών διαλόγων του Πλάτωνα μέσα από μια ενδελεχή ανάλυση τόσο των δραματικών όσο και των λογικών στοιχείων τους, τόσο των μύθων που περιλαμβάνουν όσο και των επιχειρημάτων που περικλείουν. Σε ένα πρώτο επίπεδο προσέγγισης, τα ιδιάζοντα στοιχεία της πλατωνικής αντίληψης για τον έρωτα θα ενταχθούν μέσα στα ιστορικά και πολιτιστικά συμφραζόμενά τους, προκειμένου, σε ένα δεύτερο επίπεδο ερμηνευτικής κατανόησης, να καταστεί σαφής η επικαιρότητα ή και διαχρονικότητα του πλατωνικού περί έρωτος στοχασμού.
Γενικό σχεδιάγραμμα διαλέξεων• 1η διάλεξη: Γενική εισαγωγή στον αρχαιοελληνικό έρωτα (Όμηρος, Ησίοδος, λυρική
ποίηση, Εμπεδοκλής). Η μορφή των πλατωνικών διαλόγων. Τα εγκώμια στον έρωτα του
Συμποσίου.
• 2η διάλεξη: Τα “μυστήρια” της Διοτίμας και η πλατωνική θεωρία των Ιδεών. Η εισαγωγή
του Αλκιβιάδη. Μύθος και λόγος στο Συμπόσιο.
• 3η διάλεξη: Ο Φαίδρος και η “παλινωδία” του Σωκράτη. Σύνοψη της πλατωνικής
ερωτολογίας.
Σχεδιάγραμμα 1ης διάλεξης• Η σημασία του ἔρωτος στον Όμηρο και τον Ησίοδο: από την σφοδρή επιθυμία στην
δημιουργική του σύμπαντος αρχή.
• Η σημασία της φιλότητος στον Εμπεδοκλή: η σύνδεση των διαφορετικών στοιχείων.
• Σημασιολογία του ἔρωτος και της φιλίας: οι αντιθέσεις (ισότητα-ανισότητα, αμοιβαιότητα-
αναμοιβαιότητα) και οι διαφορές.
• Η μορφή των πλατωνικών διαλόγων.
• Εισαγωγή στο Συμπόσιο.
• Τα πρώτα εγκώμια στον έρωτα
◦ Φαίδρος: έρωτας και ανδρεία
◦ Παυσανίας: ουράνιος και πάνδημος έρωτας
◦ Ερυξίμαχος: ο έρωτας ως κοσμική δύναμη (ἔρως και ἔρις)
◦ Αριστοφάνης: ο μύθος της διχοτόμησης και η σημασία του (διάκριση μεταξύ έρωτα και
σεξουαλικής επιθυμίας, ο έρωτας ως γιατρός)
◦ Αγάθων: ο έρωτας ως θεός (κάλλιστος και ἄριστος)
• Ο έλεγχος του Αγάθωνα από τον Σωκράτη και το καίριο λάθος του πρώτου.
• Η εισαγωγή της Διοτίμας και ο ρόλος της.
• O μύθος της γέννησης του Έρωτα από την Πενία και τον Πόρο.
Γενικό σχεδιάγραμμα διαλέξεων• 1η διάλεξη: Γενική εισαγωγή στον αρχαιοελληνικό έρωτα (Όμηρος, Ησίοδος, λυρική
ποίηση, Εμπεδοκλής). Η μορφή των πλατωνικών διαλόγων. Τα εγκώμια στον έρωτα του
Συμποσίου.
• 2η διάλεξη: Τα “μυστήρια” της Διοτίμας και η πλατωνική θεωρία των Ιδεών. Η εισαγωγή
του Αλκιβιάδη. Μύθος και λόγος στο Συμπόσιο.
• 3η διάλεξη: Ο Φαίδρος και η “παλινωδία” του Σωκράτη. Σύνοψη της πλατωνικής
ερωτολογίας.
Σχεδιάγραμμα 1ης διάλεξης• Η σημασία του ἔρωτος στον Όμηρο και τον Ησίοδο: από την σφοδρή επιθυμία στην
δημιουργική του σύμπαντος αρχή.
• Η σημασία της φιλότητος στον Εμπεδοκλή: η σύνδεση των διαφορετικών στοιχείων.
• Σημασιολογία του ἔρωτος και της φιλίας: οι αντιθέσεις (ισότητα-ανισότητα, αμοιβαιότητα-
αναμοιβαιότητα) και οι διαφορές.
• Η μορφή των πλατωνικών διαλόγων.
• Εισαγωγή στο Συμπόσιο.
• Τα πρώτα εγκώμια στον έρωτα
◦ Φαίδρος: έρωτας και ανδρεία
◦ Παυσανίας: ουράνιος και πάνδημος έρωτας
◦ Ερυξίμαχος: ο έρωτας ως κοσμική δύναμη (ἔρως και ἔρις)
◦ Αριστοφάνης: ο μύθος της διχοτόμησης και η σημασία του (διάκριση μεταξύ έρωτα και
σεξουαλικής επιθυμίας, ο έρωτας ως γιατρός)
◦ Αγάθων: ο έρωτας ως θεός (κάλλιστος και ἄριστος)
• Ο έλεγχος του Αγάθωνα από τον Σωκράτη και το καίριο λάθος του πρώτου.
• Η εισαγωγή της Διοτίμας και ο ρόλος της.
• O μύθος της γέννησης του Έρωτα από την Πενία και τον Πόρο.
Πηγή: blod.gr
Τρίτη 17 Σεπτεμβρίου 2019
Το MIT ανέδειξε τον Αριστοτέλη ως την πιο διάσημη προσωπικότητα στην ιστορία της ανθρωπότητας
Έντονο ελληνικό χρώμα έχει η λίστα που έφτιαξε το MIT και περιλαμβάνει τις πιο διάσημες προσωπικότητες στον κόσμο. Σε αυτή υπάρχουν άνθρωποι που έζησαν από το 4.000 π.Χ μέχρι και το 2010 μ.Χ.
Στην κορυφή είναι ο Αριστοτέλης. Ο οποίος ακολουθείται από τον δάσκαλό του Πλάτωνα. Στη δεκάδα υπάρχουν ακόμα ο Σωκράτης, ο Μέγας Αλέξανδρος ο Όμηρος και ο Πυθαγόρας.
Η ιστοσελίδα συγκέντρωσε στοιχεία και ηλεκτρονικά δεδομένα από 100 χώρες του κόσμου και συνέταξε την λίστα υπολογίζοντας το πόσο διάσημος θεωρείται κάποιος από τον αριθμό των γλωσσών στις οποίες έχουν μεταφραστεί τα στοιχεία του στη Wikipedia, και το πόσες φορές έχουν ανοιχτεί συνολικά οι σελίδες αυτές (pageviews).
Στην κορυφή είναι ο Αριστοτέλης. Ο οποίος ακολουθείται από τον δάσκαλό του Πλάτωνα. Στη δεκάδα υπάρχουν ακόμα ο Σωκράτης, ο Μέγας Αλέξανδρος ο Όμηρος και ο Πυθαγόρας.
Η ιστοσελίδα συγκέντρωσε στοιχεία και ηλεκτρονικά δεδομένα από 100 χώρες του κόσμου και συνέταξε την λίστα υπολογίζοντας το πόσο διάσημος θεωρείται κάποιος από τον αριθμό των γλωσσών στις οποίες έχουν μεταφραστεί τα στοιχεία του στη Wikipedia, και το πόσες φορές έχουν ανοιχτεί συνολικά οι σελίδες αυτές (pageviews).
Source: viralman
Σάββατο 7 Σεπτεμβρίου 2019
Δημιουργική Εργασία "Σωκράτης-Πλάτων-Αριστοτέλης-Αλέξανδρος: διακριτικές σχέσεις διεθνούς ρεπερτορίου"
Η δημιουργική εργασία «Σωκράτης-Πλάτωνας-Αριστοτέλης-Αλέξανδρος: διακριτικές σχέσεις διεθνούς ρεπερτορίου» εκπονήθηκε από το σύνολο των μαθητών της Β’ Λυκείου (16 μαθητές) του Μουσικού Σχολείου Βέροιας και παρουσιάστηκε στο συνέδριο για τον Αριστοτέλη στη Νάουσα την Τετάρτη 17 Απριλίου. Η ιδέα προέκυψε μέσα από συζητήσεις για τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους που έγιναν στο πλαίσιο του μαθήματος της Φιλοσοφίας Β’ Λυκείου και με αφορμή τις μουσικές αναζητήσεις και τα μουσικά ερεθίσματα των μαθητών σε συνεργασία με την καθηγήτρια Μουσικής κα Έλσα Ιωαννίδου. Οι μαθητές διερεύνησαν την παιδαγωγική σχέση που αναπτύχθηκε διαδοχικά ανάμεση στους Σωκράτη-Πλάτωνα-Αριστοτέλη-Αλεξάνδρου και την επίδραση που άσκησε κάθε δάσκαλος στο μαθητή του. Η έρευνα αξιοποιήθηκε στη συγγραφή τριών θεατρικών σκηνών. Στην πρώτη ο γέρος Σωκράτης συνομιλεί με τρεις Αθηναίους νέους ανάμεσα στους οποίους βρίσκεται και ο Πλάτωνας. Στη δεύτερη σκηνή ο γέρο Πλάτωνας συνομιλεί με τον νεαρό Αριστοτέλη και στην τρίτη σκηνή ο νεαρός Αλέξανδρος με τον γέρο Αριστοτέλη.
Παράλληλα, οι μαθητές εξερεύνησαν πώς παρουσιάζονται και επιβιώνουν οι μορφές των παραπάνω ανδρών στο νεοελληνικό τραγούδι και μελέτησαν και ανέλυσαν φιλολογικά και μουσικά: μελοποιημένα αποφθέγματα του Αριστοτέλη, το τραγούδι «Σωκράτη εσύ σούπερ σταρ» που εκπροσώπησε την Ελλάδα στη Eurovision , το τραγούδι “Η μάνα του Αλάξανδρου” του Γιάννη Μαρκόπουλου και το τραγούδι “Alexander the Great” των Iron Maiden.
Οι μαθητές χωρίστηκαν στις εξής ομάδες:
ΟΜΑΔΑ ΜΟΥΣΙΚΩΝ : Κετίκογλου Αναστάσιος, Μαντρατζής Γιάννης, Ιωαννίδης Νίκος, Καλαντζόπουλος Σπύρος, Τσιρώνη Αγνή, Σαρήογλου Αναστάσιος Λιολιόπουλος Βασίλης
ΟΜΑΔΑ ΧΟΡΩΔΩΝ : Χατζίδου Εύα, Αβραάμ Δήμητρα, Μπλατσιώτη Ευαγγελία, Γκέγκα Ραφαέλα
ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ: Καλαντζόπουλος Σπύρος, Πελεκίδου Αγνή
ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΧΟΡΟΓΡΑΦΙΑΣ: Μποσμαλή Ιωάννα
ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΒΙΝΤΕΟΣΚΟΠΗΣΗΣ : Τσάνι Αλέξανδρος
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΣΗ: Πελεκίδου Αγνή
ΜΟΝΤΑΖ: Κετίκογλου Αναστάσιος
ΜΟΝΤΑΖ: Κετίκογλου Αναστάσιος
ΟΜΑΔΑ ΚΟΣΤΟΥΜΙΩΝ ΚΑΙ ΣΚΗΝΙΚΩΝ : Μακρίδου Ευδοκία, Γαλανίδου Ράνια, Γκέγκα Ραφαέλα, Μπλατσιώτη Ευαγγελία
ΟΜΑΔΑ ΗΘΟΠΟΙΩΝ: Μακρίδου Ευδοκία, Γαλανίδου Ράνια, Λιολιόπουλος Βασίλης, Καλαντζόπουλος Σπύρος, Ιωαννίδης Νίκος, Σαρήογλου Αναστάσιος, Κετίκογλου Αναστάσιος, Πελεκίδου Αγνή
Στο βίντεο που προηγήθηκε παρακολουθούμε στιγμές από την ηχογράφηση και την παρουσίαση του τραγουδιού “Σωκράτη Εσύ Σούπερ Σταρ”.
https://youtu.be/NeJpDu2Bxrk
ΑΡΝΗΤΙΚΑ
Η Φιλοσοφία ως μάθημα στη Β’ Λυκείου στα Μουσικά Σχολεία είναι μονόωρο. Αφιερώσαμε τις 4 ώρες που προβλέπονταν από την Εγκύκλιο για την προετοιμασία στην τάξη και επειδή δεν έφταναν, «έκλεψα» άλλες 4 ώρες από το μάθημα της Λογοτεχνίας προκειμένου να προετοιμαστούμε επαρκώς για τη συμμετοχή μας στο μαθητικό συνέδριο για τον Αριστοτέλη. Ευτυχώς, από μουσική άποψη οι μαθητές είχαν τη δυνανατότητα να επεξεργάζονται τα κομμάτια τους στο μάθημα των Μουσικών Συνόλων μαζί με την καθηγήτρια Μουσικής Έλσα Ιωαννίδου.
Δεν μάς δόθηκε η ευκαιρία να παρουσιάσουμε την εργασία στο σύνολο των μαθητών του Μουσικού Σχολείου λόγω του όγκου των προγραμματισμένων συναυλιών του σχολείου στο τέλος της χρονιάς και της εξεταστικής των μουσικών μαθημάτων.
Οι μαθητές επίσης δεν μπόρεσαν να παρουσιάσουν το χορευτικό κομμάτι που είχαν προετοιμάσει, γιατί δεν υπήρχαν τα κατάλληλα μικρόφωνα και η κατάλληλος ηχητικός εξοπλισμός στην αίθουσα του συνεδρίου.
ΘΕΤΙΚΑ
Οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να παρουσιάσουν τη δουλειά τους σε άλλα σχολεία με τη συμμετοχή τους στο συνέδριο.
Είχαν την ευκαιρία να ακούσουν διαφορετικές απόψεις, παρουσιάσεις και πληροφορίες σχετικά με τον Αριστοτέλη.
Δούλεψαν για πρώτη φορά ομαδικά και αρμονικά ως τάξη.
Συνέγραψαν μόνοι τους τα κείμενα παρουσίασης και τους θεατρικούς διαλόγους.
Προσέγγισαν με βιωματικό τρόπο την αρχαία ελληνική φιλοσοφία.
Στο βίντεο που προηγήθηκε παρακολουθούμε στιγμές από την ηχογράφηση και την παρουσίαση του τραγουδιού “Σωκράτη Εσύ Σούπερ Σταρ”.
https://youtu.be/NeJpDu2Bxrk
ΑΡΝΗΤΙΚΑ
Η Φιλοσοφία ως μάθημα στη Β’ Λυκείου στα Μουσικά Σχολεία είναι μονόωρο. Αφιερώσαμε τις 4 ώρες που προβλέπονταν από την Εγκύκλιο για την προετοιμασία στην τάξη και επειδή δεν έφταναν, «έκλεψα» άλλες 4 ώρες από το μάθημα της Λογοτεχνίας προκειμένου να προετοιμαστούμε επαρκώς για τη συμμετοχή μας στο μαθητικό συνέδριο για τον Αριστοτέλη. Ευτυχώς, από μουσική άποψη οι μαθητές είχαν τη δυνανατότητα να επεξεργάζονται τα κομμάτια τους στο μάθημα των Μουσικών Συνόλων μαζί με την καθηγήτρια Μουσικής Έλσα Ιωαννίδου.
Δεν μάς δόθηκε η ευκαιρία να παρουσιάσουμε την εργασία στο σύνολο των μαθητών του Μουσικού Σχολείου λόγω του όγκου των προγραμματισμένων συναυλιών του σχολείου στο τέλος της χρονιάς και της εξεταστικής των μουσικών μαθημάτων.
Οι μαθητές επίσης δεν μπόρεσαν να παρουσιάσουν το χορευτικό κομμάτι που είχαν προετοιμάσει, γιατί δεν υπήρχαν τα κατάλληλα μικρόφωνα και η κατάλληλος ηχητικός εξοπλισμός στην αίθουσα του συνεδρίου.
ΘΕΤΙΚΑ
Οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να παρουσιάσουν τη δουλειά τους σε άλλα σχολεία με τη συμμετοχή τους στο συνέδριο.
Είχαν την ευκαιρία να ακούσουν διαφορετικές απόψεις, παρουσιάσεις και πληροφορίες σχετικά με τον Αριστοτέλη.
Δούλεψαν για πρώτη φορά ομαδικά και αρμονικά ως τάξη.
Συνέγραψαν μόνοι τους τα κείμενα παρουσίασης και τους θεατρικούς διαλόγους.
Προσέγγισαν με βιωματικό τρόπο την αρχαία ελληνική φιλοσοφία.
ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Σπύρος Καλαντζόπουλος
Αγνή: Χαιρετισμός εισαγωγή πληροφορίες για Σωκράτη.
Σκηνή 1
Ήρωες: Σωκράτης, Πλάτωνας, Μαθητής 1, Μαθητής 2.
Σωκράτης: (Πλησιάζει την παρέα των νεαρών) Καλησπέρα νεαροί μου. Μήπως θα θέλατε να προσφέρετε την παρέα σας σ’ έναν γέρο;
Μ1: Φυσικά κύριε. Ελάτε.
Σ: Σας ευχαριστώ πολύ. Μα νιώθω πως διέκοψα την συζήτησή σας.
Μ2: Μην ανησυχείτε κύριε. Δεν μιλούσαμε για κάτι σημαντικό. Να, από εδώ κληρώθηκε βουλευτής και τα έχει παραλύσει από το άγχος του.
Σ: Εσύ κληρώθηκες κορίτσι μου. Κοίτα να δεις. Θα σε περνούσα για κανένα παιδί.
Μ1: Έχω συμπληρώσει τα 24 κύριε.
Σ: Τότε μάλλον εγώ παραμεγάλωσα και όλοι εσείς μου φαίνεστε μικροί. Και για πες κορίτσι μου. Πώς βλέπεις τα πράγματα;
Μ1: Μπερδεμένα κύριε. Δεν βγάζεις άκρη. Τί είναι σωστό και τί δεν είναι; Τί πρέπει να κάνεις και τί όχι; Όλο κανόνες, νόμοι, συστήματα. Ποια είναι η ουσία; Κι είναι κι αυτοί οι ρήτορες, αυτοί οι σοφιστές που βγάζουν το άσπρο μαύρο. Ποια είναι η αλήθεια;
Σ: Κι εγώ αυτήν αναζητώ παιδί μου. 60 χρόνια και το μόνο πράγμα για το οποίο είμαι σίγουρος είναι πως πραγματικά δεν ξέρω τίποτα. Είμαι βαθιά νυχτωμένος. Πες μου όμως. Ποιός πιστεύεις πως είναι ο ιδανικός τρόπος διακυβέρνησης;
Μ1: Μα φυσικά η δημοκρατία κύριε. Το πολίτευμα που όλοι έχουν ίσο λόγο.
Σ: Ακόμα κι εκείνος ο φτωχός ψαράς που πουλάει την πραμάτεια του εδώ πιο κάτω; Ίσα δικαιώματα αυτός κι οι πιο φωτισμένοι άρχοντες της πόλης;
Μ2: Μα φυσικά κύριε. Έτσι είναι το σωστό.
Σ: Και πιστεύετε πως μπορεί να λειτουργήσει; Πιστεύετε πως ο ψαράς θα ήταν το ίδιο ικανός στην διακυβέρνηση με έναν μορφωμένο άρχοντα.
Μ2: (το σκέφτεται) Ίσως να έχετε δίκιο.
Σ: Μα δεν είπα τίποτα. Απλώς εξέθεσα μία απορία. Εγώ δεν ξέρω τίποτα το είπαμε αυτό. Απλώς αναρωτιέμαι.
Π: Ίσως σε μία κοινωνία απόλυτης ισότητας να μην υπήρχε διαφορά ανάμεσα στον ψαρά και τον άρχοντα.
Σ: Και ποιος είσαι εσύ παιδί μου;
Π: Με λένε Πλάτωνα κύριε.
Σ: Πλάτωνα, και τι όνομα είναι αυτό;
Π: Με λένε έτσι επειδή έχω φαρδύ μέτωπο.
Σ: Μάλιστα. Ένας άντρας που περηφανεύεται επειδή έχει μεγάλο μέτωπο μάλλον δεν έχει τίποτα άλλο μεγάλο. Μιλάς λοιπόν για μία κοινωνία απόλυτης ισότητας. Και τι αξία θα είχε λοιπόν η ατομική ιδιοκτησία σε μία τέτοια κοινωνία;
Π: Δεν ξέρω, ίσως και να μην υπήρχε.
Σ: Και η οικογένεια; Τα ανδρόγυνα θα υπήρχαν; Πιστεύεις στον έρωτα;
Π: Φυσικά κύριε. Πιστεύω πως οι άνθρωποι είναι πλασμένοι για να αναζητούν το άλλο τους μισό. Και πως μόνο όταν το βρουν είναι ευτυχισμένοι
Σ: (γελάει) Αυτή είναι η πιο τρελή θεωρία που έχω ακούσει ποτέ. (φεύγει)
Μ1: Και άραγε ποιος την διατύπωσε; Εσύ ή ο γέρος;
Π: Δεν ξέρω. Αυτός ο άνθρωπος με οδήγησε να σκεφτώ πράγματα που μέχρι τώρα δεν είχα καν φανταστεί. Ξέρετε πώς μπορώ να τον ξαναβρώ;
Μ2: Λένε πως έρχεται κάθε μέρα στην αγορά και πιάνει κουβέντα με τους νέους
Π: Τότε θα έρχομαι εδώ κάθε μέρα. Θα τον ακούω να μιλάει και θα καταγράφω τις συζητήσεις του. Δεν θα αφήσω το πνεύμα αυτού του ανθρώπου να πεθάνει.
Αγνή: Και όντως δεν το άφησε. Ακόμη και σήμερα κανείς δεν μπορεί να ξέρει με σιγουριά αν στα έργα του Πλάτωνα δια στόματος Σωκράτη γράφονται πράγματα που όντως έχει διατυπώσει ο Σωκράτης ή αν είναι αυτούσιες ιδέες του Πλάτωνα. ( Και συνεχίζει για Πλάτωνα και Αριστοτέλη)
Σκηνή 2
Ήρωες: Πλάτωνας, Αριστοτέλης
Πλάτωνας: Αριστοτέλη παιδί μου τα πάντα είναι εδώ (δείχνει το κεφάλι του)
Αριστοτέλης: Διαφωνώ δάσκαλε. Όλα είναι εδώ (δείχνει το περιβάλλον). Εδώ γύρω μας.
Π: Όχι παιδί μου. Τα πάντα ξεκινούν από μέσα μας. Η συνείδησή μας προϋπάρχει.
Α: Η συνείδηση δεν είναι τίποτε άλλο από ένα σύνολο εμπειριών. Ζούμε σε αυτόν τον κόσμο, παρατηρούμε, συγκρίνουμε και βγάζουμε συμπεράσματα. Οτιδήποτε επινοούμε υπάρχει ήδη στη φύση και το μιμούμαστε. Χτίζουμε σπίτια μιμούμενοι τις φωλιές των ζώων. Ο τροχός μιμείται το σχήμα του φεγγαριού και των φρούτων. Το τόξο λυγίζει και τινάζεται όπως τα κλαδιά των δέντρων.
Π: Και η δικαιοσύνη; Η θρησκεία; Ο έρωτας; Τα βλέπεις πουθενά αυτά στη φύση; Ακόμα και η εκδίκηση, η ζήλεια και η τρέλα τα πιο αισχρά πάθη του ανθρώπου. Δεν τα συναντάς στα ζώα ούτε πουθενά αλλού στη φύση.
Α: Ναι, γιατί ο άνθρωπος έχει την ικανότητα να αντιλαμβάνεται, να σκέφτεται. Έχει συνείδηση.
Π: Προφανώς και έχει συνείδηση. Αλλά η συνείδηση δεν είναι κάτι που του δίνεται από τη φύση. Προϋπάρχει της γέννησής του και θα συνεχίσει να υπάρχει μετά το θάνατό του. Αυτή του υπαγορεύει τι να κάνει και τι να μην κάνει. Ο άνθρωπος επιθυμεί τη δικαιοσύνη γιατί στο μυαλό του προϋπάρχει η ιδέα της δικαιοσύνης. Επιθυμεί την αρμονία και το μέτρο γιατί ξέρει πως μόνο έτσι μπορεί να είναι ευτυχισμένος.
Α: Μα η αρμονία και το μέτρο υπάρχουν στη φύση δάσκαλε.
Π: Αλήθεια; Και τι είναι για σένα αρμονία;
Α: Αρμονία είναι όταν όλα έχουν τι θέση τους. Όταν όλα λειτουργούν όπως πρέπει και κανείς δεν παραβιάζει την ισορροπία των πραγμάτων. Όταν όλα βρίσκονται σε μία μέση κατάσταση ανάμεσα στην έλλειψη και την υπερβολή. Αλλά πάνω από όλα όταν όλοι ξέρουν τι θέση τους. Οι γυναίκες, οι δούλοι, όλοι.
Π: (Γελάει) Πρόσεξε Αριστοτέλη μην σε πιάσουν στο στόμα τους αυτές απ’ το #metoo. Άκου μία συμβουλή. Απόλυτη αρμονία υπάρχει μόνο στον κόσμο των Ιδεών. Εκεί όπου ενσαρκώνονται όλες οι ιδέες των ανθρώπων. Και ανώτερη Ιδέα είναι αυτή του αγαθού. Του καλού. Όταν όλοι γνωρίζουν τί είναι το καλό, τότε βρίσκουν και τη θέση που τους ταιριάζει. Αν προσπαθείς συνέχεια να βάλεις τα πράγματα σε τάξη με το ζόρι, δεν θα πετύχεις ποτέ τίποτα.
Α: Είσαι πολύ ονειροπόλος. Εγώ δεν πιστεύω σε παράλληλα σύμπαντα και βλακείες. Εγώ πιστεύω μόνο ότι μπορώ να εξηγήσω. Και μ’ αυτές τις θεωρίες που έχεις δεν πρόκειται να σε θυμάται κανείς σε λίγα χρόνια.
Αγνή: (Πληροφορίες για Αλέξανδρο)
Σκηνή 3
Ήρωες: Αριστοτέλης, Αλέξανδρος.
Αλ: Δάσκαλε, ήρθα να σε χαιρετήσω. Φεύγω, πάω να πολεμήσω τους Πέρσες.
Αρ: (είναι σκυμμένος και κάτι κάνει) Παιδί μου συγχώρησέ με. Τα χέρια μου είναι γεμάτα χώματα.
Αλ: Μα τι κάνεις εκεί πέρα;
Αρ: Μελετώ φυτά αγόρι μου. Τα μελετώ και τα καταγράφω.
Αλ: Και γιατί το κάνεις αυτό;
Αρ: Μόνο έτσι μπορώ να τα κατανοήσω.
Αλ: Μ’ αφού τα βλέπεις, τα αγγίζεις, τα μυρίζεις.
Αρ: Ναι αλλά οι αισθήσεις δεν έχουν κανένα νόημα αν δεν τις χρησιμοποιείς για να βγάζεις λογικά συμπεράσματα. Δες, άγγιξε, μύρισε και μετά σκέψου, σύγκρινε και ταξινόμησε. Όταν αφήνεις τη μαγεία των αισθήσεων να σε μεθάει δεν καταλήγεις πουθενά. Όταν όμως τις τιθασεύεις και τις θέτεις στην υπηρεσία της λογικής σου, τότε είναι πραγματικά σαν να βλέπεις για πρώτη φορά τον κόσμο νηφάλιος. Κι εσύ καλό θα ήταν να ξεμεθύσεις καμιά φορά έτσι δεν είναι;
Αλ: Μα δάσκαλε δεν είναι τα πάντα λογική. Δεν είναι τα πάντα μέτρο.
Αρ: Ολόκληρος ο πολιτισμός μας βασίζεται στο μέτρο και την αρμονία αγόρι μου. Δες την αρχιτεκτονική μας, τη μουσική, το θέατρο. Όλα έτσι τα έπλασε ο Απόλλωνας, ο θεός της λογικής και της ορθής σκέψης.
Αλ: Μα δεν υπάρχει μόνο ο Απόλλωνας δάσκαλε. Υπάρχει και ο Διόνυσος. Εκτός από τη λογική υπάρχει και το παραλήρημα, ο παροξυσμός, η τρέλα. Ο πατέρας μου δεν θα κατάφερνε ποτέ να ενώσει όλους τους Έλληνες αν δεν ξεπερνούσε το μέτρο. Ούτε εγώ ποτέ δεν θα καταφέρω να νικήσω τους Πέρσες αν δεν ξεπεράσω το μέτρο, αν δεν ξεπεράσω τα όριά μου.
Αρ: Πολύ φοβάμαι πως δε θα μπορέσω να σου αλλάξω γνώμη ό,τι κι αν πω. Η ψυχή σου δεν κρατιέται σε αυτόν τον κόσμο. Πέταξε σαν πουλί. Φτάσε μέχρι τα πέρατα του κόσμου αλλά μην ξεχάσεις ποτέ όσα σου δίδαξα. Κουβαλάς βαριά κληρονομιά. Του Πλάτωνα και του Σωκράτη. Μην την εγκαταλείψεις. Και ποτέ μην ξεχάσεις τη γλώσσα σου, ούτε τον πολιτισμό μας. Όσο μακριά κι αν φτάσεις. Διέδωσε αυτήν τη γλώσσα, διέδωσε αυτόν τον πολιτισμό και κάνε τον αθάνατο. Ώστε όσα χρόνια κι αν περάσουν κανείς να μην ξεχάσει ούτε εσένα, ούτε τον δάσκαλό σου, ούτε τους δικούς μου.
Αγνή: ( Ακούγεται από πίσω playback το Alexander the Great των Iron Maiden). Ο πολιτισμός και η γνώση των αρχαίων Ελλήνων χάρη στον Αλέξανδρο διαδόθηκαν παντού, ενέπνευσαν εκατοντάδες μεταγενέστερους φιλοσόφους και όχι μόνο και συνεχίζουν να εμπνέουν μέχρι και σήμερα. Ακούμε το metal τραγούδι Alexander the Great από τους Iron Maiden. (τραγούδια. Στο κλείσιμο αναφέρει τους ηθοποιούς και τους μουσικούς)
Πέμπτη 14 Φεβρουαρίου 2019
Τρίτη 12 Φεβρουαρίου 2019
''Του έρωτα μέγα κακό'' - "Έρως ανίκατε μάχαν" - "Συμπόσιον"
σπαράζεις τους ανθρώπους
Με ματωμένους κόπους
αυτοί που αγάπησαν ξεχνούν
Με ματωμένους κόπους
αυτοί που αγάπησαν πενθούν
για όλη τους τη ζωή
Αχ Δέσποινά μου παρακαλώ
το βέλος σου που είναι χρυσό
λυπήσου με και ποτέ
μη μου σημαδέψει την ψυχή
Με τη βαμμένη την αιχμή
στον πόθο βαφτισμένη
Ας είναι ευλογημένη
η σωφροσύνη των θεών
που με κρατεί
αυτόν που αγαπώ μην τον πληγώσω
Ω εσύ ξόρκι των ερώτων των κρυφών
από στάχτη παρθένων εραστών
φύλαγέ με, ποτέ έρωτα μη νιώσω
Το ξέρω καλά μη μου το λες σε είδα
δεν έχεις πόλη ούτε πατρίδα
δεν έχεις φίλο για να γιάνει
στην δυστυχία σου να σκύψει με φροντίδα
Κι αν η Κατάρα πιάνει
τέτοιο κακό να πάθει
όποιος στο πλάι μου μ’ αγάπη δεν εστάθη
ΜΗΔΕΙΑ, ΕΥΡΥΠΙΔΗΣ
Απόδοση στίχων: Γιώργος Χειμωνάς
Μελοποίηση: Σταμάτης Κραουνάκης
Έρωτα εσύ, με περισσή
όταν λαβώνεις δύναμη,
μηδ’ όνομα καλό από σε
μηδ’ αρετή μπορεί να βγει.
Μα μετρημένα αν πορευτεί
η Κύπριδα, άλλη σαν αυτή
θεά δεν έχει νοστιμιά.
Ω δέσποινά μου, απάνου μου
με το χρυσό δοξάρι σου
μη ρίξεις την αφεύγατη
σαγίτα, που `χει την αιχμή
βαμμένη στην αποθυμιά.
Διασκευή στίχων: Παντελής Πρεβελάκης
Μελοποίηση: Μάνος Χατζιδάκις
Έρωτα, που δε γονάτισες ποτέ στον πόλεμο,
Έρωτα, που ορμάς και γεμίζεις την πλάση,
που στ' απαλά τα μάγουλα
της κόρης νυχτερεύεις,
που σεργιανάς τις θάλασσες
και των ξωμάχων τα κατώφλια,
κανείς δε σου γλυτώνει
μηδέ θνητός μηδέ αθάνατος·
φωλιάζεις στο κορμί και το μανίζεις.
Εσύ των δικαίων ξεστρατίζεις το νου
και στο χαμό τον σέρνεις·
εσύ και τούτη την αμάχη φούντωσες
μέσα σ' αυτό το σόι·
της γόνιμης νύφης νικά
λαγαρός των βλεφάρων ο πόθος
που κυβερνά συντροφικά
με τους άλλους θεσμούς τους μεγάλους.
Η Αφροδίτη δίχως μέριμνες μας περιπαίζει.
ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗ, ΣΤΑΣΙΜΟ Γ'
Για τις πράξεις μου δεν δίνω αναφορά.....
Πέμπτη 7 Φεβρουαρίου 2019
Ep.6 Σωκράτης - "Animated...Φιλόσοφοι" Official / Socrates - "Animated....
Fm
Θεό, Θεό, Θεό, Θεό δεν σε λένε
Fm
Κεριά, κεριά, κεριά, κεριά δεν σου καίνε
C
αλλά τα λό-, τα λό-, τα λόγια σου καίνε
Fm
κι ακό-, ακό-, ακό-, ακόμα τα λένε
C# Eb F
Σωκράτη, εσύ, σούπερ σταρ
Fm
Αγνός και καλός, ο πρώτος Χριστός
C# Fm
Σωκράτη, εσύ σούπερ σταρ
Bbm Fm
με κάπα ζητιάνου γυρνούσες
G C
και στ’ άσπρα σου γένια πουλιά
Τριγύρω λαός κι εσύ άγιο φως
Σωκράτη, εσύ σούπερ σταρ
γι’ αγάπη και φως τούς μιλούσες
σοφέ των σοφών βασιλιά
Γύρισμα πριν το ρεφραίν:
Fm Gm G# Bbm C
Fm...
Θεό, Θεό, Θεό, Θεό δεν σε λένε...
Πιλάτος λαός σού πήρε το φως
Σωκράτη, εσύ σούπερ σταρ
η Αθήνα που τόσο αγαπούσες
φαρμάκι σού δίνει πικρό
Πικρή χαραυγή, ορφάνευε η γη
Σωκράτη, εσύ σούπερ σταρ
την ώρα που εσύ ξεκινούσες
να βρεις τον αιώνιο Θεό
Θεό, Θεό, Θεό, Θεό δεν σε λένε...
Μουσική:Γεωργιάδης Δώρος
Στίχοι: Σώτου Τσώτια:
Πηγή: https://kithara.to/stixoi/MzE0ODc0NTAz/sokrati-souper-star-elpida-lyrics
Τετάρτη 6 Φεβρουαρίου 2019
Δάσκαλος-μαθητής: Σωκράτης - Πλάτων - Αριστοτέλης - Αλέξανδρος
ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΙ ΠΛΑΤΩΝ
Βικιπαίδεια: O Σωκράτης (470 π.Χ./469[1] – 399 π.Χ.) ήταν Έλληνας Αθηναίος φιλόσοφος, μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του ελληνικού και παγκόσμιου πνεύματος και πολιτισμού και ένας από τους ιδρυτές της Δυτικής φιλοσοφίας.
Ενδεικτικό της σημασίας του για την Αρχαία ελληνική φιλοσοφία είναι ότι όλοι οι Έλληνες φιλόσοφοι πριν από αυτόν ονομάστηκαν Προσωκρατικοί. Αναρίθμητοι είναι οι μελετητές που έχουν ασχοληθεί με τον Σωκράτη, στους αιώνες που ακολούθησαν το θάνατό του, πολλοί από τους οποίους είναι ιδιαίτερα φημισμένοι, έτσι ώστε ο W.K.C. Guthrie να γράψει πως «στο τέλος ο καθένας έχει το δικό του, ως ένα βαθμό Σωκράτη, που δεν είναι ίδιος ακριβώς με τον Σωκράτη κανενός άλλου».[2] Είχε έναν πολυάριθμο κύκλο πιστών φίλων, κυρίως νέων από αριστοκρατικές οικογένειες, απ' όλη την Ελλάδα. Ορισμένοι από αυτούς έγιναν γνωστοί ως ιδρυτές φιλοσοφικών σχολών διαφόρων κατευθύνσεων. Οι γνωστότεροι ήταν ο Πλάτων και ο Αντισθένης στην Αθήνα, ο Ευκλείδης στα Μέγαρα, ο Φαίδων στην Ηλεία και ο Αρίστιππος στην Κυρήνη.[3]Οι κυριότερες πηγές για τη ζωή του είναι κατ' αρχάς ο μαθητής του Πλάτων, ο ιστορικός Ξενοφών, ο φιλόσοφος Αριστοτέλης και ο συγγραφέας κωμωδιών Αριστοφάνης.
To σύνολο της επιρροής του, συχνά τον κατατάσσει μεταξύ των κορυφαίων παγκοσμίων προσωπικοτήτων όλων των εποχών με τη μεγαλύτερη επιρροή. μαζί με τον μαθητή του, τον Πλάτωνα.
Βικιπαίδεια: Ο Πλάτων (427 π.Χ. – 347 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτηκαι δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει σωθεί ολόκληρο (του αποδίδονται ακόμα και μερικά νόθα έργα)· άσκησε τεράστια επιρροή στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και γενικότερα στη δυτική φιλοσοφική παράδοση μέχρι και σήμερα. Κύριος οικοδόμος της φιλοσοφίας, οδηγητής είτε προάγγελος μεταγενεστέρων προβάσεών της, εμπνευστής άμεσα ή έμμεσα των σπουδαιότερων κοινωνικοπολιτικών οραματισμών.[1] Ο Πλάτων, μεταξύ άλλων, έγραψε την Απολογία του Σωκράτους,[2]α΄[›] η οποία θεωρείται ως μια σχετικά ακριβής καταγραφή της απολογίας του Σωκράτη στη δίκη που τον καταδίκασε σε θάνατο, το Συμπόσιο όπου μιλά για τη φύση του έρωτα,[3] τον «Πρωταγόρα» όπου μεταξύ άλλων θεμελιώνεται θεωρητικά η αρχή της «πρόληψης» που δεν λαμβάνει την ποινή ως απολύτως «ανταποδοτική» 324b,[4] τον Παρμενίδη και τον Θεαίτητο, όπου θεμελιώνει την αντικειμενικότητα του λόγου και της ιδέας, ενώ σε δύο μακρούς διαλόγους, την Πολιτεία και τους Νόμους περιέγραψε την ιδανική πολιτεία.β΄[›]
To σύνολο του έργου του, συχνά τον κατατάσσει μεταξύ των κορυφαίων παγκοσμίων προσωπικοτήτων όλων των εποχών με τη μεγαλύτερη επιρροή, μαζί με τον δάσκαλο του, Σωκράτη, και τον μαθητή του, Αριστοτέλη.[5][6][7]
Ο Πλάτων και η εποχή του
Γεννημένος στην Αθήνα το 427 π.Χ., ο Πλάτων καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια και έζησε στα παιδικά του χρόνια τις τελευταίες μέρες του μεγαλείου της Αθήνας του Χρυσού αιώνα του Περικλή. Μορφώθηκε με προσοχή και επιμέλεια. Χαρισματική προσωπικότητα, με εξαιρετικά πνευματικά και ψυχικά χαρίσματα, ήταν προικισμένος με ποιητική και καλλιτεχνική διάθεση. Μυήθηκε στη φιλοσοφία στη νεανική του ηλικία και ενηλικιώθηκε με την επιθυμία να δημιουργήσει μια καλύτερη πολιτική οργάνωση από αυτήν που είχε γνωρίσει επί των Τριάκοντα τυράννων αλλά και στην περίοδο της δημοκρατίας. Για τον λόγο αυτόν άρχισε να συναναστρέφεται στην αγορά άλλους νεαρούς αριστοκράτες, που σχετίζονταν με τον Σωκράτη, τον οποίο γνώρισε σε ηλικία 20 ετών και τον θαύμαζε ως δημιουργό ενός είδους φιλοσοφικής αμφιβολίας αλλά και ως πρότυπο φιλοσόφου.
Πιστός μαθητής του Σωκράτη πληγώθηκε από τον τραγικό και άδικο θάνατό του (399 π.Χ.). Πικραμένος από το γεγονός αυτό εγκατέλειψε την Αθήνα και έζησε για ένα διάστημα στα Μέγαρα, κοντά στον φιλόσοφο Ευκλείδη τον Mεγαρέα. Επέστρεψε στην Αθήνα, όπου έμεινε μέχρι το 390 π.Χ. Kατόπιν ταξίδεψε για να ικανοποιήσει τις πνευματικές του ανησυχίες στην Αίγυπτο, όπου εντυπωσιάστηκε από το πολίτευμα και τους σταθερούς πολιτικούς και κοινωνικούς θεσμούς της χώρας αυτής, στην Κυρήνη της Λιβύης και στην Κάτω Ιταλία (389 π.Χ.), όπου πλούτισε τις γνώσεις του στη γεωμετρία κοντά στον διάσημο μαθηματικό Θεόδωρο και ήρθε σε επαφή με τους Πυθαγόρειους. Επισκέφτηκε επίσης τη Σικελία, όπου φιλοξενήθηκε στην αυλή του τυράννου των Συρακουσών Διονυσίου A' και απέκτησε την εμπειρία ενός τυραννικού πολιτεύματος. Το 388 π.Χ. επέστρεψε στην Αθήνα.
Η επίδραση και η επικαιρότητα της σωκρατικής – πλατωνικής φιλοσοφίας
Έχει λεχθεί πως όλη η φιλοσοφία μετά τον Πλάτωνα είναι υποσημειώσεις στο έργο του. Η πλατωνική φιλοσοφία επηρέασε τις Σχολές των Νεοπλατωνικών, κατά την ύστερη αρχαιότητα, ενώ με τις συριακές και αραβικές μεταφράσεις άσκησε επίδραση στην αραβική και δυτική φιλοσοφία. Στην εποχή της Αναγέννησης ιδρύθηκε στη Φλωρεντία η Πλατωνική Aκαδημία. Tο ενδιαφέρον για τις πλατωνικές μελέτες αναζωπυρώθηκε τον 18o και τον 20ό αιώνα. Πράγματι, τα πλατωνικά έργα προσελκύουν μέχρι σήμερα το ενδιαφέρον των φιλοσόφων, διατηρούν τη ζωντάνια τους και προβληματίζουν με τις ιδέες και τα φιλοσοφικά μηνύματα που περιέχουν.
πηγή: Ανθολόγιο Φιλοσοφικών Κειμένων Γ' Γυμνασίου
ΠΛΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ
O Aριστοτέλης είναι ο πρώτος Έλληνας φιλόσοφος με πολυετείς συστηματικές σπουδές. Aπό τα 17 του χρόνια εισάγεται στην πλατωνική Aκαδημία και παραμένει μέλος της για 20 ολόκληρα χρόνια. Θα πρέπει να φανταστούμε ότι πέρασε από όλα τα στάδια της εκπαιδευτικής διαδικασίας· ξεκίνησε από δόκιμο μέλος, στη συνέχεια εντάχθηκε στον στενό κύκλο των μαθητών του Πλάτωνα που διατηρούσαν προσωπική σχέση με τον δάσκαλο, και στα τελευταία χρόνια έγινε κι αυτός μέλος του διδακτικού προσωπικού της Σχολής. H θέση του στον πλατωνικό κύκλο ήταν σίγουρα ηγετική, αφού, μετά τον θάνατο του Πλάτωνα, λέγεται ότι διεκδίκησε τη θέση του σχολάρχη της Aκαδημίας, χωρίς όμως επιτυχία. Eίναι κρίμα ότι, αν εξαιρέσει κανείς τον Aριστοτέλη, γνωρίζουμε λίγα πράγματα για τους άλλους σημαντικούς φιλοσόφους του πλατωνικού κύκλου. Kαι από τα λίγα όμως πράγματα που γνωρίζουμε προκύπτει ότι η πλατωνική σχολή δεν ήταν δογματική ούτε ιδιαίτερα πιστή στο γράμμα της διδασκαλίας του ιδρυτή της. Tο πιο πιθανό είναι ότι και ο ίδιος ο Πλάτων θα πρέπει να ενθάρρυνε τις θεωρητικές διαφωνίες και την ανεξαρτησία της σκέψης των μαθητών του.
Δημιουργήθηκε έτσι μια ζωντανή κοινότητα στοχαστών, που έδινε ερεθίσματα τόσο στον ίδιο τον Πλάτωνα για την ανάπτυξη της τελευταίας φάσης της φιλοσοφίας του όσο και στους μαθητές τους για να ανοίξουν τα δικά τους φτερά. Όλοι λοιπόν ξεκινούσαν από κάποιο κοινό υπόβαθρο, από μια βασική εκδοχή της πλατωνικής φιλοσοφίας, στη συνέχεια όμως ακολουθούσαν αποκλίνουσες διαδρομές. Eίναι χαρακτηριστικό ότι ο Aριστοτέλης στα πρώτα του γραπτά μιλάει για τους Πλατωνικούς χρησιμοποιώντας το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο. Aπό την αρχή ωστόσο κρατά μια κριτική απόσταση από τις θεωρίες του Πλάτωνα, και γρήγορα θα προχωρήσει στην απόρριψη της θεωρίας των Iδεών και στην προβολή της δικής του σύλληψης της πραγματικότητας. Δεν είναι εύκολο να σταθμίσει κανείς τι οφείλει ο Αριστοτέλης στην πλατωνική του εκπαίδευση και τι είναι αποκλειστικά δική του κατάκτηση. Το σίγουρο είναι ο Πλάτων δεν ευνοούσε την πολυμάθεια, η οποία είναι βασικό χαρακτηριστικό της αριστοτελικής σκέψης. Στην πλατωνική ακαδημία η έμφαση δινόταν μόνο στη φιλοσοφία, ενώ από τις επιστήμες διδάσκονταν μόνο τα μαθηματικά, στα οποία εντάσσονταν και η αστρονομία.
Όταν λοιπόν μαθαίνουμε από τη βιογραφική παράδοση ότι ο Πλάτων είχε αποδώσει στον Aριστοτέλη το προσωνύμιο «ο αναγνώστης», μάλλον θα πρέπει να υποθέσουμε ότι ο χαρακτηρισμός αυτός θα είχε ειρωνική χροιά. Για τον Πλάτωνα η εκτεταμένη και συστηματική συλλογή υλικού, πάνω στην οποία στηρίχθηκε η βιολογία του Αριστοτέλη, μάλλον θα φαινόταν χαμένος χρόνος. Και σίγουρα δεν θα καταλάβαινε τι δουλειά είχε ένας φιλόσοφος να καταγράφει και να ταξινομεί τα υπάρχοντα πολιτεύματα ή να συντάσσει καταλόγους με τους νικητές των Ολυμπιακών αγώνων ή των δραματικών διαγωνισμών της Αθηναϊκής δημοκρατίας. Ο Αριστοτέλης ξεκίνησε τη συγγραφική του καριέρα γράφοντας διαλόγους, οι οποίοι δυστυχώς δεν έχουν σωθεί. Το λογοτεχνικό αυτό είδος, που καθιέρωσε με την αξεπέραστη μαεστρία του ο ίδιος ο Πλάτων, θα πρέπει να λειτουργούσε ως πρότυπο γραφής για τους φιλοσοφικούς κύκλους της εποχής. Η θεματολογία των αριστοτελικών διαλόγων, απ' όσο γνωρίζουμε, μαρτυρεί κι αυτή πλατωνικές καταβολές: ηθική, ρητορική, κοσμολογία, θεωρία της ποίησης. Το ύφος του θα πρέπει να ήταν προσεγμένο, με αναφορές και παραθέματα από την ποιητική παράδοση, ιδίως από τον Ευριπίδη. Ο Κικέρων, που είχε άμεση πρόσβαση στα κείμενα αυτά, εξυμνεί το λογοτεχνικό ύφος του Αριστοτέλη, γεγονός που φαίνεται παράδοξο σε όσους γνωρίζουν μόνο τα διδακτικά του συγγράμματα.
Πηγή: Βασίλης Κάλφας, Η Γλώσσα του Αριστοτέλη
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΚΑΙ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ
«χωρίς την ηθική φιλοσοφία, τη λογική, τις γνώσεις της γεωγραφίας, της γεωμετρίας, αλλά και την ποίηση, τη μουσική, τη λογοτεχνία και όλες τις άλλες επιστημονικές γνώσεις που του μετέδωσε ο σοφός Σταγειρίτης, θα ήταν μάλλον ένας συνήθης κατακτητής, χαρισματικός μεν, αλλά χωρίς το κατάλληλο πνευματικό και επιστημονικό υπόβαθρο, και την καλλιέργεια που διακρίνει μία συγκροτημένη ηγετική προσωπικότητα.» (σσ. 215-216).
Πηγή: Ιωάννης Παρίσης, Αριστοτέλης και Αλέξανδρος
Βικιπαίδεια: O Σωκράτης (470 π.Χ./469[1] – 399 π.Χ.) ήταν Έλληνας Αθηναίος φιλόσοφος, μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του ελληνικού και παγκόσμιου πνεύματος και πολιτισμού και ένας από τους ιδρυτές της Δυτικής φιλοσοφίας.
Ενδεικτικό της σημασίας του για την Αρχαία ελληνική φιλοσοφία είναι ότι όλοι οι Έλληνες φιλόσοφοι πριν από αυτόν ονομάστηκαν Προσωκρατικοί. Αναρίθμητοι είναι οι μελετητές που έχουν ασχοληθεί με τον Σωκράτη, στους αιώνες που ακολούθησαν το θάνατό του, πολλοί από τους οποίους είναι ιδιαίτερα φημισμένοι, έτσι ώστε ο W.K.C. Guthrie να γράψει πως «στο τέλος ο καθένας έχει το δικό του, ως ένα βαθμό Σωκράτη, που δεν είναι ίδιος ακριβώς με τον Σωκράτη κανενός άλλου».[2] Είχε έναν πολυάριθμο κύκλο πιστών φίλων, κυρίως νέων από αριστοκρατικές οικογένειες, απ' όλη την Ελλάδα. Ορισμένοι από αυτούς έγιναν γνωστοί ως ιδρυτές φιλοσοφικών σχολών διαφόρων κατευθύνσεων. Οι γνωστότεροι ήταν ο Πλάτων και ο Αντισθένης στην Αθήνα, ο Ευκλείδης στα Μέγαρα, ο Φαίδων στην Ηλεία και ο Αρίστιππος στην Κυρήνη.[3]Οι κυριότερες πηγές για τη ζωή του είναι κατ' αρχάς ο μαθητής του Πλάτων, ο ιστορικός Ξενοφών, ο φιλόσοφος Αριστοτέλης και ο συγγραφέας κωμωδιών Αριστοφάνης.
To σύνολο της επιρροής του, συχνά τον κατατάσσει μεταξύ των κορυφαίων παγκοσμίων προσωπικοτήτων όλων των εποχών με τη μεγαλύτερη επιρροή. μαζί με τον μαθητή του, τον Πλάτωνα.
Βικιπαίδεια: Ο Πλάτων (427 π.Χ. – 347 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτηκαι δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει σωθεί ολόκληρο (του αποδίδονται ακόμα και μερικά νόθα έργα)· άσκησε τεράστια επιρροή στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και γενικότερα στη δυτική φιλοσοφική παράδοση μέχρι και σήμερα. Κύριος οικοδόμος της φιλοσοφίας, οδηγητής είτε προάγγελος μεταγενεστέρων προβάσεών της, εμπνευστής άμεσα ή έμμεσα των σπουδαιότερων κοινωνικοπολιτικών οραματισμών.[1] Ο Πλάτων, μεταξύ άλλων, έγραψε την Απολογία του Σωκράτους,[2]α΄[›] η οποία θεωρείται ως μια σχετικά ακριβής καταγραφή της απολογίας του Σωκράτη στη δίκη που τον καταδίκασε σε θάνατο, το Συμπόσιο όπου μιλά για τη φύση του έρωτα,[3] τον «Πρωταγόρα» όπου μεταξύ άλλων θεμελιώνεται θεωρητικά η αρχή της «πρόληψης» που δεν λαμβάνει την ποινή ως απολύτως «ανταποδοτική» 324b,[4] τον Παρμενίδη και τον Θεαίτητο, όπου θεμελιώνει την αντικειμενικότητα του λόγου και της ιδέας, ενώ σε δύο μακρούς διαλόγους, την Πολιτεία και τους Νόμους περιέγραψε την ιδανική πολιτεία.β΄[›]
To σύνολο του έργου του, συχνά τον κατατάσσει μεταξύ των κορυφαίων παγκοσμίων προσωπικοτήτων όλων των εποχών με τη μεγαλύτερη επιρροή, μαζί με τον δάσκαλο του, Σωκράτη, και τον μαθητή του, Αριστοτέλη.[5][6][7]
![]() |
| Ραφαήλ, Η Σχολή των Αθηνών (Πλάτων και Αριστοτέλης στο κέντρο) |
Ο Πλάτων και η εποχή του
Γεννημένος στην Αθήνα το 427 π.Χ., ο Πλάτων καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια και έζησε στα παιδικά του χρόνια τις τελευταίες μέρες του μεγαλείου της Αθήνας του Χρυσού αιώνα του Περικλή. Μορφώθηκε με προσοχή και επιμέλεια. Χαρισματική προσωπικότητα, με εξαιρετικά πνευματικά και ψυχικά χαρίσματα, ήταν προικισμένος με ποιητική και καλλιτεχνική διάθεση. Μυήθηκε στη φιλοσοφία στη νεανική του ηλικία και ενηλικιώθηκε με την επιθυμία να δημιουργήσει μια καλύτερη πολιτική οργάνωση από αυτήν που είχε γνωρίσει επί των Τριάκοντα τυράννων αλλά και στην περίοδο της δημοκρατίας. Για τον λόγο αυτόν άρχισε να συναναστρέφεται στην αγορά άλλους νεαρούς αριστοκράτες, που σχετίζονταν με τον Σωκράτη, τον οποίο γνώρισε σε ηλικία 20 ετών και τον θαύμαζε ως δημιουργό ενός είδους φιλοσοφικής αμφιβολίας αλλά και ως πρότυπο φιλοσόφου.
Πιστός μαθητής του Σωκράτη πληγώθηκε από τον τραγικό και άδικο θάνατό του (399 π.Χ.). Πικραμένος από το γεγονός αυτό εγκατέλειψε την Αθήνα και έζησε για ένα διάστημα στα Μέγαρα, κοντά στον φιλόσοφο Ευκλείδη τον Mεγαρέα. Επέστρεψε στην Αθήνα, όπου έμεινε μέχρι το 390 π.Χ. Kατόπιν ταξίδεψε για να ικανοποιήσει τις πνευματικές του ανησυχίες στην Αίγυπτο, όπου εντυπωσιάστηκε από το πολίτευμα και τους σταθερούς πολιτικούς και κοινωνικούς θεσμούς της χώρας αυτής, στην Κυρήνη της Λιβύης και στην Κάτω Ιταλία (389 π.Χ.), όπου πλούτισε τις γνώσεις του στη γεωμετρία κοντά στον διάσημο μαθηματικό Θεόδωρο και ήρθε σε επαφή με τους Πυθαγόρειους. Επισκέφτηκε επίσης τη Σικελία, όπου φιλοξενήθηκε στην αυλή του τυράννου των Συρακουσών Διονυσίου A' και απέκτησε την εμπειρία ενός τυραννικού πολιτεύματος. Το 388 π.Χ. επέστρεψε στην Αθήνα.
Η επίδραση και η επικαιρότητα της σωκρατικής – πλατωνικής φιλοσοφίας
Έχει λεχθεί πως όλη η φιλοσοφία μετά τον Πλάτωνα είναι υποσημειώσεις στο έργο του. Η πλατωνική φιλοσοφία επηρέασε τις Σχολές των Νεοπλατωνικών, κατά την ύστερη αρχαιότητα, ενώ με τις συριακές και αραβικές μεταφράσεις άσκησε επίδραση στην αραβική και δυτική φιλοσοφία. Στην εποχή της Αναγέννησης ιδρύθηκε στη Φλωρεντία η Πλατωνική Aκαδημία. Tο ενδιαφέρον για τις πλατωνικές μελέτες αναζωπυρώθηκε τον 18o και τον 20ό αιώνα. Πράγματι, τα πλατωνικά έργα προσελκύουν μέχρι σήμερα το ενδιαφέρον των φιλοσόφων, διατηρούν τη ζωντάνια τους και προβληματίζουν με τις ιδέες και τα φιλοσοφικά μηνύματα που περιέχουν.
πηγή: Ανθολόγιο Φιλοσοφικών Κειμένων Γ' Γυμνασίου
![]() |
| Αριστοτέλης |
ΠΛΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ
O Aριστοτέλης είναι ο πρώτος Έλληνας φιλόσοφος με πολυετείς συστηματικές σπουδές. Aπό τα 17 του χρόνια εισάγεται στην πλατωνική Aκαδημία και παραμένει μέλος της για 20 ολόκληρα χρόνια. Θα πρέπει να φανταστούμε ότι πέρασε από όλα τα στάδια της εκπαιδευτικής διαδικασίας· ξεκίνησε από δόκιμο μέλος, στη συνέχεια εντάχθηκε στον στενό κύκλο των μαθητών του Πλάτωνα που διατηρούσαν προσωπική σχέση με τον δάσκαλο, και στα τελευταία χρόνια έγινε κι αυτός μέλος του διδακτικού προσωπικού της Σχολής. H θέση του στον πλατωνικό κύκλο ήταν σίγουρα ηγετική, αφού, μετά τον θάνατο του Πλάτωνα, λέγεται ότι διεκδίκησε τη θέση του σχολάρχη της Aκαδημίας, χωρίς όμως επιτυχία. Eίναι κρίμα ότι, αν εξαιρέσει κανείς τον Aριστοτέλη, γνωρίζουμε λίγα πράγματα για τους άλλους σημαντικούς φιλοσόφους του πλατωνικού κύκλου. Kαι από τα λίγα όμως πράγματα που γνωρίζουμε προκύπτει ότι η πλατωνική σχολή δεν ήταν δογματική ούτε ιδιαίτερα πιστή στο γράμμα της διδασκαλίας του ιδρυτή της. Tο πιο πιθανό είναι ότι και ο ίδιος ο Πλάτων θα πρέπει να ενθάρρυνε τις θεωρητικές διαφωνίες και την ανεξαρτησία της σκέψης των μαθητών του.
Δημιουργήθηκε έτσι μια ζωντανή κοινότητα στοχαστών, που έδινε ερεθίσματα τόσο στον ίδιο τον Πλάτωνα για την ανάπτυξη της τελευταίας φάσης της φιλοσοφίας του όσο και στους μαθητές τους για να ανοίξουν τα δικά τους φτερά. Όλοι λοιπόν ξεκινούσαν από κάποιο κοινό υπόβαθρο, από μια βασική εκδοχή της πλατωνικής φιλοσοφίας, στη συνέχεια όμως ακολουθούσαν αποκλίνουσες διαδρομές. Eίναι χαρακτηριστικό ότι ο Aριστοτέλης στα πρώτα του γραπτά μιλάει για τους Πλατωνικούς χρησιμοποιώντας το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο. Aπό την αρχή ωστόσο κρατά μια κριτική απόσταση από τις θεωρίες του Πλάτωνα, και γρήγορα θα προχωρήσει στην απόρριψη της θεωρίας των Iδεών και στην προβολή της δικής του σύλληψης της πραγματικότητας. Δεν είναι εύκολο να σταθμίσει κανείς τι οφείλει ο Αριστοτέλης στην πλατωνική του εκπαίδευση και τι είναι αποκλειστικά δική του κατάκτηση. Το σίγουρο είναι ο Πλάτων δεν ευνοούσε την πολυμάθεια, η οποία είναι βασικό χαρακτηριστικό της αριστοτελικής σκέψης. Στην πλατωνική ακαδημία η έμφαση δινόταν μόνο στη φιλοσοφία, ενώ από τις επιστήμες διδάσκονταν μόνο τα μαθηματικά, στα οποία εντάσσονταν και η αστρονομία.
Όταν λοιπόν μαθαίνουμε από τη βιογραφική παράδοση ότι ο Πλάτων είχε αποδώσει στον Aριστοτέλη το προσωνύμιο «ο αναγνώστης», μάλλον θα πρέπει να υποθέσουμε ότι ο χαρακτηρισμός αυτός θα είχε ειρωνική χροιά. Για τον Πλάτωνα η εκτεταμένη και συστηματική συλλογή υλικού, πάνω στην οποία στηρίχθηκε η βιολογία του Αριστοτέλη, μάλλον θα φαινόταν χαμένος χρόνος. Και σίγουρα δεν θα καταλάβαινε τι δουλειά είχε ένας φιλόσοφος να καταγράφει και να ταξινομεί τα υπάρχοντα πολιτεύματα ή να συντάσσει καταλόγους με τους νικητές των Ολυμπιακών αγώνων ή των δραματικών διαγωνισμών της Αθηναϊκής δημοκρατίας. Ο Αριστοτέλης ξεκίνησε τη συγγραφική του καριέρα γράφοντας διαλόγους, οι οποίοι δυστυχώς δεν έχουν σωθεί. Το λογοτεχνικό αυτό είδος, που καθιέρωσε με την αξεπέραστη μαεστρία του ο ίδιος ο Πλάτων, θα πρέπει να λειτουργούσε ως πρότυπο γραφής για τους φιλοσοφικούς κύκλους της εποχής. Η θεματολογία των αριστοτελικών διαλόγων, απ' όσο γνωρίζουμε, μαρτυρεί κι αυτή πλατωνικές καταβολές: ηθική, ρητορική, κοσμολογία, θεωρία της ποίησης. Το ύφος του θα πρέπει να ήταν προσεγμένο, με αναφορές και παραθέματα από την ποιητική παράδοση, ιδίως από τον Ευριπίδη. Ο Κικέρων, που είχε άμεση πρόσβαση στα κείμενα αυτά, εξυμνεί το λογοτεχνικό ύφος του Αριστοτέλη, γεγονός που φαίνεται παράδοξο σε όσους γνωρίζουν μόνο τα διδακτικά του συγγράμματα.
Πηγή: Βασίλης Κάλφας, Η Γλώσσα του Αριστοτέλη
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΚΑΙ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ
«χωρίς την ηθική φιλοσοφία, τη λογική, τις γνώσεις της γεωγραφίας, της γεωμετρίας, αλλά και την ποίηση, τη μουσική, τη λογοτεχνία και όλες τις άλλες επιστημονικές γνώσεις που του μετέδωσε ο σοφός Σταγειρίτης, θα ήταν μάλλον ένας συνήθης κατακτητής, χαρισματικός μεν, αλλά χωρίς το κατάλληλο πνευματικό και επιστημονικό υπόβαθρο, και την καλλιέργεια που διακρίνει μία συγκροτημένη ηγετική προσωπικότητα.» (σσ. 215-216).
Πηγή: Ιωάννης Παρίσης, Αριστοτέλης και Αλέξανδρος
Τρίτη 5 Φεβρουαρίου 2019
Τρίτη 30 Ιανουαρίου 2018
Σωκράτης και ασκήσεις συγκέντρωσης
Πλάτων, Συμπόσιον, 220c-d
«συννοήσας γὰρ αὐτόθι ἕωθέν τι εἱστήκει σκοπῶν, καὶ ἐπειδὴ οὐ προυχώρει αὐτῷ, οὐκ ἀνίει ἀλλὰ εἱστήκει ζητῶν. καὶ ἤδη ἦν μεσημβρία, καὶ ἄνθρωποι ᾐσθάνοντο, καὶ θαυμάζοντες ἄλλος ἄλλῳ ἔλεγεν ὅτι Σωκράτης ἐξ ἑωθινοῦ φροντίζων τι ἕστηκε. τελευτῶντες δε τινες τῶν Ἰώνων, ἐπειδὴ ἑσπέρα ἦν, δειπνήσαντες—καὶ γὰρ θέρος τότε γ’ ἦν—χαμεύνια ἐξενεγκάμενοι ἅμα μὲν ἐν τῷ ψύχει καθηῦδον, ἅμα δ’ ἐφύλαττον αὐτὸν εἰ καὶ τὴν νύκτα ἑστήξοι. ὁ δὲ εἱστήκει μέχρι ἕως ἐγένετο καὶ ἥλιος ἀνέσχεν· ἔπειτα ᾤχετ’ ἀπιὼν προσευξάμενος τῷ ἡλίῳ.»
ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ
ανίημι: χαλαρώνω, ηρεμώ, ξεσφίγγω, σε Ηρόδ., Πλάτ.· έπειτα, παραμελώ, εγκαταλείπω, αμβλύνω,
φροντίζω, μέλ. Αττ. -ιῶ, αόρ. αʹ ἐφρόντισα, παρακ. πεφρόντικα· I. απόλ., σκέφτομαι, συλλογίζομαι, μελετώ, μεριμνώ, φροντίζω, δίνω προσοχή
τελευτάω: φτάνω σ' ένα τέλος, τελειώνω, Λατ. finire, στον ίδ., Αττ.·
χαμεύνια: στρώματα
καθ-εύδω, Ιων. κατ-εύδω· παρατ. καθεῦδον, Αττ. επίσης καθηῦδον και ἐκάθευδον, μέλ.καθευδήσω· I. πέφτω, ξαπλώνω, πλαγιάζω για να κοιμηθώ, κοιμάμαι, σε Όμηρ. κ.λπ.· ἐκ τοῦ καθεύδοντος (μτχ. ουδ.), από την κατάσταση του ύπνου, σε Πλάτ. II. μεταφ., μένω κοιμισμένος, μένω αργός, νωθρός, τεμπέλης, οκνηρός, σε Αισχύλ. κ.λπ.· επίσης λέγεται για πράγματα, βρίσκομαι σε λήθαργο, καλμάρω, ησυχάζω, ἐλπίδες καθεύδουσιν, σε Ευρ.
οἴχομαι, παρατ. ᾠχόμην, Ιων. οἰχόμην· μέλ. οἰχήσομαι, παρακ. ᾤχωκα, Ιων. οἴχωκα· Ιων. γʹ ενικ. υπερσ. οἰχώκεε· επίσης, Παθ. παρακ. ᾤχημαι, Ιων. οἴχημαι· I. αποθ., απέρχομαι, φεύγω, Λατ.abesse (όχι abire), με σημασία παρακ. και παρατ. ᾠχόμην, με σημασία υπερσ., αντίθ. προς το ἥκω, έχω έρθει, ενώ το ἔρχομαι, πηγαίνω ή έρχομαι, λειτουργεί ως ενεστ. και των δύο, σε Όμηρ. κ.λπ.· συχνά με μτχ., οἴχεται φεύγων, έφυγε και χάθηκε, σε Ομήρ. Ιλ.· ὤχετ' ἀποπτάμενος, πέταξε και εξαφανίστηκε, στο ίδ.· οἴχεται θανών (βλ. κατωτ. II. 1)· επίσης, με επίθ., οἴχεται φροῦδος, εξαφανίστηκε εντελώς, έγινε καπνός, σε Αριστοφ.· με αιτ., έχω δραπετεύσει, ξεφύγει από, στον ίδ. II. Ειδικότερες χρήσεις: 1. ευφημ. αντί θνῄσκω, έχω απέλθει, έχω πεθάνει, οἴχεται εἰς Ἀΐδαο, σε Ομήρ. Ιλ.· στην Αττ., οἴχεται θανών, σε Σοφ. κ.λπ.· στον Όμηρ., απλώς απών ή ξενιτεμένος, Ὀδυσσῆος πόθος οἰχομένοιο, λαχτάρα για τον απόντα Οδυσσέα, σε Ομήρ. Οδ. 2. είμαι αφανισμένος, κατεστραμμένος, σε Σοφ.· ιδίως στα ᾤχωκα ή οἴχωκα, Λατ. perii, σε Αισχύλ. κ.λπ. 3. λέγεται για πράγματα, προκειμένου να δηλώσει οποιαδήποτε γρήγορη, αιφνιδιαστική, βίαιη κίνηση, ορμώ, επιπίπτω, σε Ομήρ. Ιλ.
ἀπ-έρχομαι, μέλ. -ελεύσομαι (ο Αττ. μέλ. όμως είναι ἄπειμι)· παρακ. -ελήλυθα, αόρ. -ῆλθον· αποθ.· 1. απέρχομαι, αποχωρώ από, αναχωρώ, με γεν., σε Όμηρ., Αττ.· ἀπὸ ή ἐκ τόπου, σε Θουκ. 2.όταν συντάσσεται με την πρόθ. εἰς, υπονοείται η αναχώρηση από έναν τόπο και η άφιξη σε κάποιον άλλο, ἀπέρχομαι ἐς τὰς Σάρδις, σε Ηρόδ. κ.λπ. 3. απόλ., αναχωρώ, αποχωρώ, στον ίδ., Θουκ. κ.λπ.· αναχωρώ από την ζωή, πεθαίνω, σε Ανθ.
«συννοήσας γὰρ αὐτόθι ἕωθέν τι εἱστήκει σκοπῶν, καὶ ἐπειδὴ οὐ προυχώρει αὐτῷ, οὐκ ἀνίει ἀλλὰ εἱστήκει ζητῶν. καὶ ἤδη ἦν μεσημβρία, καὶ ἄνθρωποι ᾐσθάνοντο, καὶ θαυμάζοντες ἄλλος ἄλλῳ ἔλεγεν ὅτι Σωκράτης ἐξ ἑωθινοῦ φροντίζων τι ἕστηκε. τελευτῶντες δε τινες τῶν Ἰώνων, ἐπειδὴ ἑσπέρα ἦν, δειπνήσαντες—καὶ γὰρ θέρος τότε γ’ ἦν—χαμεύνια ἐξενεγκάμενοι ἅμα μὲν ἐν τῷ ψύχει καθηῦδον, ἅμα δ’ ἐφύλαττον αὐτὸν εἰ καὶ τὴν νύκτα ἑστήξοι. ὁ δὲ εἱστήκει μέχρι ἕως ἐγένετο καὶ ἥλιος ἀνέσχεν· ἔπειτα ᾤχετ’ ἀπιὼν προσευξάμενος τῷ ἡλίῳ.»
ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ
ανίημι: χαλαρώνω, ηρεμώ, ξεσφίγγω, σε Ηρόδ., Πλάτ.· έπειτα, παραμελώ, εγκαταλείπω, αμβλύνω,
φροντίζω, μέλ. Αττ. -ιῶ, αόρ. αʹ ἐφρόντισα, παρακ. πεφρόντικα· I. απόλ., σκέφτομαι, συλλογίζομαι, μελετώ, μεριμνώ, φροντίζω, δίνω προσοχή
τελευτάω: φτάνω σ' ένα τέλος, τελειώνω, Λατ. finire, στον ίδ., Αττ.·
χαμεύνια: στρώματα
καθ-εύδω, Ιων. κατ-εύδω· παρατ. καθεῦδον, Αττ. επίσης καθηῦδον και ἐκάθευδον, μέλ.καθευδήσω· I. πέφτω, ξαπλώνω, πλαγιάζω για να κοιμηθώ, κοιμάμαι, σε Όμηρ. κ.λπ.· ἐκ τοῦ καθεύδοντος (μτχ. ουδ.), από την κατάσταση του ύπνου, σε Πλάτ. II. μεταφ., μένω κοιμισμένος, μένω αργός, νωθρός, τεμπέλης, οκνηρός, σε Αισχύλ. κ.λπ.· επίσης λέγεται για πράγματα, βρίσκομαι σε λήθαργο, καλμάρω, ησυχάζω, ἐλπίδες καθεύδουσιν, σε Ευρ.
οἴχομαι, παρατ. ᾠχόμην, Ιων. οἰχόμην· μέλ. οἰχήσομαι, παρακ. ᾤχωκα, Ιων. οἴχωκα· Ιων. γʹ ενικ. υπερσ. οἰχώκεε· επίσης, Παθ. παρακ. ᾤχημαι, Ιων. οἴχημαι· I. αποθ., απέρχομαι, φεύγω, Λατ.abesse (όχι abire), με σημασία παρακ. και παρατ. ᾠχόμην, με σημασία υπερσ., αντίθ. προς το ἥκω, έχω έρθει, ενώ το ἔρχομαι, πηγαίνω ή έρχομαι, λειτουργεί ως ενεστ. και των δύο, σε Όμηρ. κ.λπ.· συχνά με μτχ., οἴχεται φεύγων, έφυγε και χάθηκε, σε Ομήρ. Ιλ.· ὤχετ' ἀποπτάμενος, πέταξε και εξαφανίστηκε, στο ίδ.· οἴχεται θανών (βλ. κατωτ. II. 1)· επίσης, με επίθ., οἴχεται φροῦδος, εξαφανίστηκε εντελώς, έγινε καπνός, σε Αριστοφ.· με αιτ., έχω δραπετεύσει, ξεφύγει από, στον ίδ. II. Ειδικότερες χρήσεις: 1. ευφημ. αντί θνῄσκω, έχω απέλθει, έχω πεθάνει, οἴχεται εἰς Ἀΐδαο, σε Ομήρ. Ιλ.· στην Αττ., οἴχεται θανών, σε Σοφ. κ.λπ.· στον Όμηρ., απλώς απών ή ξενιτεμένος, Ὀδυσσῆος πόθος οἰχομένοιο, λαχτάρα για τον απόντα Οδυσσέα, σε Ομήρ. Οδ. 2. είμαι αφανισμένος, κατεστραμμένος, σε Σοφ.· ιδίως στα ᾤχωκα ή οἴχωκα, Λατ. perii, σε Αισχύλ. κ.λπ. 3. λέγεται για πράγματα, προκειμένου να δηλώσει οποιαδήποτε γρήγορη, αιφνιδιαστική, βίαιη κίνηση, ορμώ, επιπίπτω, σε Ομήρ. Ιλ.
ἀπ-έρχομαι, μέλ. -ελεύσομαι (ο Αττ. μέλ. όμως είναι ἄπειμι)· παρακ. -ελήλυθα, αόρ. -ῆλθον· αποθ.· 1. απέρχομαι, αποχωρώ από, αναχωρώ, με γεν., σε Όμηρ., Αττ.· ἀπὸ ή ἐκ τόπου, σε Θουκ. 2.όταν συντάσσεται με την πρόθ. εἰς, υπονοείται η αναχώρηση από έναν τόπο και η άφιξη σε κάποιον άλλο, ἀπέρχομαι ἐς τὰς Σάρδις, σε Ηρόδ. κ.λπ. 3. απόλ., αναχωρώ, αποχωρώ, στον ίδ., Θουκ. κ.λπ.· αναχωρώ από την ζωή, πεθαίνω, σε Ανθ.
Σωκράτης και Διοτίμα, Περί έρωτος (από το πρωτότυπο)
Ο έρως δαίμων μέγας
Πηγή: http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/anthology/literature/browse.html?text_id=315
Τετάρτη 26 Ιουλίου 2017
Σωκράτης, Λάο Τσε, Καστοριάδης: το φιλοσοφικό και πολιτικό βάθος της Αντιγόνης
O Σωκράτης (Αλωπεκή, Αρχαία Αθήνα, 470 π.Χ./469[4] – Αρχαία Αθήνα, 399 π.Χ.) ήταν Έλληνας Αθηναίος φιλόσοφος, μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του ελληνικού και παγκόσμιου πνεύματος και πολιτισμού και ένας από τους ιδρυτές της Δυτικής φιλοσοφίας.
Ο Λάο Τσε (κινεζικά: 老子, πινγίν: Lǎozǐ, επίσης Lao Tzŭ, Lao Tse ή Laotze) είναι ένα από τα σημαντικότερα πρόσωπα της κινέζικης φιλοσοφίας. Σύμφωνα με την κινέζικη παράδοση, έζησε κατά τον 6ο αιώνα π.Χ. Πολλοί ιστορικοί τοποθετούν τη ζωή του στον 4ο αιώνα π.Χ. την περίοδο δηλαδή των “εκατό σχολών σκέψης” ενώ άλλοι αμφισβητούν την ιστορική του ύπαρξη.
Στο Τάο Τε Τσινγκ ο Λάο-τσε ανέπτυξε την έννοια του Τάο, της ύστατης οδού της φύσης, και την εφάρμοσε σε κάθε τομέα ανθρώπινης δραστηριότητας.
«[Υπήρχε] κάτι που σχηματίστηκε μυστηριωδώς,
Που γεννήθηκε πριν από τον ουρανό και τη γη. . . .
Ίσως είναι η μητέρα δέκα χιλιάδων πραγμάτων.
Δεν ξέρω ποιο είναι το όνομά του.
Το ονομάζουμε Τάο».—Κεφάλαιο 25.
«Όλα τα πράγματα απορρέουν από το Τάο.
Τρέφονται από την Αρετή [Τε].
Πλάθονται από την ύλη.
Διαμορφώνονται από το περιβάλλον.
Έτσι, τα δέκα χιλιάδες πράγματα σέβονται όλα τους το
«Καλύτερα να βάλεις λιγότερο παρά να γεμίσεις μέχρι το χείλος.
Τρόχισε πάρα πολύ τη λεπίδα, και η κόψη σύντομα θα εξασθενήσει.
Μάζεψε σε μια αποθήκη χρυσάφι και νεφρίτη, και κανείς δεν θα μπορεί να την προστατέψει.
Διεκδίκησε πλούτη και τίτλους, και θα επακολουθήσει συμφορά.
Παραιτήσου όταν ολοκληρωθεί το έργο.
Αυτή είναι η οδός του ουρανού».—Κεφάλαιο 9.
…...………...…...…...
Η Αντιγόνη του Σοφοκλή συγκέντρωσε και εξακολουθεί να συγκεντρώνει το ενδιαφέρον πολλών και σημαντικών διανοητών. Ανάμεσα σε αυτούς είναι ο Χέγκελ, ο Χάιντεγκερ και ο Καστοριάδης. Πρόκειται στ’ αλήθεια για μια τραγωδία που φέρει τον άνθρωπο στο κέντρο του ιστορικού του πεπρωμένου και τον καθιστά πρωταγωνιστή αυτού του πεπρωμένου. Ακριβώς επειδή πρόκειται περί ενός πολυσήμαντου έργου, οι εκάστοτε φιλοσοφικές περί αυτό ερμηνείες δεν μπορεί να είναι ταυτές μεταξύ τους, αλλά ούτε και οριστικές. Στο παράδειγμα έτσι των τριών προαναφερθέντων φιλοσόφων έχουμε τρεις διαφορετικές ερμηνείες, σχετικές με τον καιρό τους και με τις αντίστοιχες λογικές συνάφειες που θέλουν να αναδείξουν οι συγκεκριμένοι φιλόσοφοι. Εάν λάβουμε υπόψη ότι ο Σοφοκλής επιχειρούσε να παραστήσει τους ανθρώπους, όπως όφειλαν να είναι, τότε οι τραγωδίες του, στον ένα ή στον άλλο βαθμό, περιέχουν δέσμες ιδεών, ιδεωδών, ρήσεων και λόγων που η σημασία τους υπερβαίνει τα καθορισμένα έργα και διαχέεται μέσα στην ιστορία ωςστοχαστική δυνατότητα του ανθρώπου να αντιμάχεται τους περιορισμούς της εξωτερικής-άμεσης ύπαρξής του και να έρχεται προς εαυτόν. Ο Καστοριάδης, με τις ερμηνείες του, αξιοποιεί αυτή την πνευματική δυναμική της τραγωδίας για να σκεφτεί τον άνθρωπο, τον ανθρώπινο κόσμο ως ένα δημιουργικό και αυτο-δημιουργούμενο Είναι εντός ενός εκάστοτε συγκεκριμένου ιστορικο-κοινωνικού χώρου.
§2
Όπως παρατηρεί ο ίδιος, η Αντιγόνη του Σοφοκλή είναι «η τραγωδία με το μεγαλύτερο πολιτικό βάθος». Τι εννοεί με τη φράση αυτή; Εννοεί πως το εν λόγω έργο σχετίζεται, όσο κανένα άλλο, με την ουσία της πόλεως και με την πολιτική της έκφραση, ήτοι την πολιτική εξουσία. Ο Κρέων είναι ο κατ’ εξοχήν εκφραστής αυτής της πολιτικής εξουσίας υπό τη φαινομενικότητα τουυπερασπιστή της νομιμότητας [=του ανθρώπινου νόμου]. Και η Αντιγόνη; Με βάση τις καθιερωμένες ερμηνείες παριστάνεται να υπερασπίζεται τον θείο νόμο έναντι του προαναφερθέντος ανθρώπινου νόμου. Όπως σημειώνει ο Καστοριάδης, «διάφοροι ερμηνευτές επιχείρησαν να διαβάσουν την Αντιγόνη ως λίβελλο ενάντια στον ανθρώπινο νόμο και υπέρ του θείου», στην καλύτερη περίπτωση «ως απεικόνιση της διαμάχης» ανάμεσα σε αυτούς τους νόμους. Ο φιλόσοφος δεν αρνείται αυτή τη διαμάχη, μάλιστα την αξιολογεί ως δρώσα δύναμη της πλοκής του έργου και ως την πιο αισθητή όψη του. Ωστόσο, το σπινθηροβόλο βλέμμα του διακρίνει πίσω από το προφανές αυτής της διαμάχης αρκετές άλλες δυνατότητες συνάφειας, δυνάμει των οποίων η Αντιγόνη εκπροσωπώντας τον θείο νόμο εκπροσωπεί συγχρόνως και την υπεράσπιση τηςπατρίδας, καθώς μια τέτοια υπεράσπιση για τους Έλληνες, σύμφωνα με τον φιλόσοφο, δεν ταυτίζεται μόνο με τον ανθρώπινο νόμο, αλλά και με τον θείο.
§3
Η ιδέα ότι η Αντιγόνη εκπροσωπεί μόνο τον θείο νόμο διαψεύδεται και από τα λεγόμενά της στο τέλος του έργου (στ. 908–915), σύμφωνα με τα οποία επιμένει να θάψει τον αδελφό της, γιατί είναιμοναδικός και αναντικατάστατος, σε αντίθεση με την περίπτωση θανάτου του συζύγου, οπότε θα μπορούσε να παντρευτεί άλλον. Η εμμονή στη μοναδικότητα του αδελφού είναι καθαρά επίγειο χαρακτηριστικό και εντός του κοινωνικού κόσμου ισχύουσα αρχή ζωής. Συγχρόνως όμως, μια τέτοια εμμονή παραπέμπει στην έμμονη αγάπη της Αντιγόνης προς τον αδελφό της έναντι της έμμονης αγάπης του Κρέοντα προς την εξουσία. Τι συμβαίνει εδώ; Ο Καστοριάδης επεξηγεί: Πρόκειται για δυο αφηρημένες αρχές, οι οποίες ενσαρκώνουν εκλογίκευση προσωπικών παθών. Τα πάθη αυτά, ριζωμένα στην ψυχή και στο νου τους, προσδιορίζουν αμφότερους του πρωταγωνιστές ως τραγικά πρόσωπα μονοδιάστατης δράσης: το καθένα κινείται στα δικά του περιορισμένα και παθολογικά όρια, χωρίς να είναι σε θέση να ακούσει ή να προσχωρήσει στοιχειωδώς στην άποψη του άλλου. Η τραγωδία, επομένως, Αντιγόνη δεν θέλει να μας δείξει την ανωτερότητα του θείου νόμου απέναντι στον ανθρώπινο, αλλά την ανάγκη να ακούει ο ένας τον άλλο, να μελετά την άλλη άποψη, γιατί κανείς δεν έχει ποτέ δίκαιο μόνος του (στ. 707). Όποιος θέλει να ακούει μόνο τον εαυτό του, ακόμη κι αν έχει δίκαιο, αποδεικνύεται άδικος. Το καλό και το κακό, ως εκ τούτου, δεν κατανοείται από τον ποιητή με όρους ηθικολογίας, αλλά πολιτικά.
§4
Πολιτικά σημαίνει ότι ο πολίτης, όπως και ο κυβερνήτης, προάγει το καλό, όταν «κατορθώνει να συνυφάνει τους νόμους της πόλης του, της πάτριας γης, της πολιτικής κοινότητας, με τη δικαιοσύνη των θεών, την κατοχυρωμένη από τους όρκους». Όποιος επιτυγχάνει αυτό τον συνδυασμό χαρακτηρίζεται από τον Σοφοκλή υψίπολις με το νόημα του υψηλού ως μέλους της ανθρώπινης, της πολιτικής κοινότητας. Στην ενάντια περίπτωση χαρακτηρίζεται άπολις, δηλαδή εκείνος που λόγω της εμμονής του στη μονοδιάστατη άποψη, λόγω της υπερβολικής τόλμης, της αυθάδειας, με μια λέξη: λόγω της ύβρεως που διαπράττει «αφήνει το μη καλό να κατοικήσει». Ο άπολις θέτει εαυτόν εκτός πολιτικής κοινωνίας, άρα και εκτός πολιτικής, νοούμενης ως δυνάμει οικουμενικού χώρου που εδράζεται στην εύρυθμη, δημοκρατική λειτουργία της πόλης. Μια δίκαιη πολιτική απόφαση ή πράξη, για να είναι αυθεντικά δίκαιη, πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο στενά πολιτικούς παράγοντες, αλλά και πολλούς άλλους μη-πολιτικούς. Με αυτό περίπου το νόημα μίλησε και ο Χάιντεγκερ για τη μη-πολιτική διάσταση της πόλης. Αντιγόνη και Κρέων έδειξαν, με τη στάση τους, ότι δεν μπορούν να μετακινηθούν από τις θέσεις τους και να επιτύχουν την πιο πάνω συνύφανση. Ο καθένας, για λογαριασμό του, υπερασπίζεται με τυφλό και απόλυτο τρόπο τη γνώμη του και έτσι γίνεται υβριστής της πόλης, δηλαδή άπολις. Από εδώ συμπεραίνει ο Καστοριάδης πως «η Αντιγόνη του Σοφοκλή είναι μια κορυφή της δημοκρατικής πολιτικής σκέψης και στάσης, που αποκλείει και καταδικάζει το μόνος φρονείν, το οποίο αναγνωρίζει την έμφυτη ύβρη των ανθρώπων, και απαντά σε τούτη με τη φρόνηση»
Ο Σωκράτης, όπως και ο Πυθαγόρας, δεν άφησε κανένα σύγγραμμα, γι' αυτό και είναι πολύ δύσκολο να καθοριστεί ακριβώς το περιεχόμενο της φιλοσοφίας του. Ότι είναι γνωστό για τον Σωκράτη προήλθε κυρίως από όσα έγραψαν οι μαθητές του σχετικά με αυτόν, καθώς και ορισμένους συγγραφείς που επικεντρώθηκαν στη μελέτη της προσωπικότητάς του. Κατά τον Σωκράτη ο Θεός δεν φιλοσοφεί, γιατί κατέχει τη σοφία, φιλοσοφεί όμως ο άνθρωπος, που η ύπαρξή του είναι πεπερασμένη.
Ο Λάο Τσε (κινεζικά: 老子, πινγίν: Lǎozǐ, επίσης Lao Tzŭ, Lao Tse ή Laotze) είναι ένα από τα σημαντικότερα πρόσωπα της κινέζικης φιλοσοφίας. Σύμφωνα με την κινέζικη παράδοση, έζησε κατά τον 6ο αιώνα π.Χ. Πολλοί ιστορικοί τοποθετούν τη ζωή του στον 4ο αιώνα π.Χ. την περίοδο δηλαδή των “εκατό σχολών σκέψης” ενώ άλλοι αμφισβητούν την ιστορική του ύπαρξη.
Στο Τάο Τε Τσινγκ ο Λάο-τσε ανέπτυξε την έννοια του Τάο, της ύστατης οδού της φύσης, και την εφάρμοσε σε κάθε τομέα ανθρώπινης δραστηριότητας.
«[Υπήρχε] κάτι που σχηματίστηκε μυστηριωδώς,
Που γεννήθηκε πριν από τον ουρανό και τη γη. . . .
Ίσως είναι η μητέρα δέκα χιλιάδων πραγμάτων.
Δεν ξέρω ποιο είναι το όνομά του.
Το ονομάζουμε Τάο».—Κεφάλαιο 25.
«Όλα τα πράγματα απορρέουν από το Τάο.
Τρέφονται από την Αρετή [Τε].
Πλάθονται από την ύλη.
Διαμορφώνονται από το περιβάλλον.
Έτσι, τα δέκα χιλιάδες πράγματα σέβονται όλα τους το
Τάο και τιμούν την Αρετή [Τε]».—Κεφάλαιο 51.
«Καλύτερα να βάλεις λιγότερο παρά να γεμίσεις μέχρι το χείλος.
Τρόχισε πάρα πολύ τη λεπίδα, και η κόψη σύντομα θα εξασθενήσει.
Μάζεψε σε μια αποθήκη χρυσάφι και νεφρίτη, και κανείς δεν θα μπορεί να την προστατέψει.
Διεκδίκησε πλούτη και τίτλους, και θα επακολουθήσει συμφορά.
Παραιτήσου όταν ολοκληρωθεί το έργο.
Αυτή είναι η οδός του ουρανού».—Κεφάλαιο 9.
…...………...…...…...
Η Αντιγόνη του Σοφοκλή συγκέντρωσε και εξακολουθεί να συγκεντρώνει το ενδιαφέρον πολλών και σημαντικών διανοητών. Ανάμεσα σε αυτούς είναι ο Χέγκελ, ο Χάιντεγκερ και ο Καστοριάδης. Πρόκειται στ’ αλήθεια για μια τραγωδία που φέρει τον άνθρωπο στο κέντρο του ιστορικού του πεπρωμένου και τον καθιστά πρωταγωνιστή αυτού του πεπρωμένου. Ακριβώς επειδή πρόκειται περί ενός πολυσήμαντου έργου, οι εκάστοτε φιλοσοφικές περί αυτό ερμηνείες δεν μπορεί να είναι ταυτές μεταξύ τους, αλλά ούτε και οριστικές. Στο παράδειγμα έτσι των τριών προαναφερθέντων φιλοσόφων έχουμε τρεις διαφορετικές ερμηνείες, σχετικές με τον καιρό τους και με τις αντίστοιχες λογικές συνάφειες που θέλουν να αναδείξουν οι συγκεκριμένοι φιλόσοφοι. Εάν λάβουμε υπόψη ότι ο Σοφοκλής επιχειρούσε να παραστήσει τους ανθρώπους, όπως όφειλαν να είναι, τότε οι τραγωδίες του, στον ένα ή στον άλλο βαθμό, περιέχουν δέσμες ιδεών, ιδεωδών, ρήσεων και λόγων που η σημασία τους υπερβαίνει τα καθορισμένα έργα και διαχέεται μέσα στην ιστορία ωςστοχαστική δυνατότητα του ανθρώπου να αντιμάχεται τους περιορισμούς της εξωτερικής-άμεσης ύπαρξής του και να έρχεται προς εαυτόν. Ο Καστοριάδης, με τις ερμηνείες του, αξιοποιεί αυτή την πνευματική δυναμική της τραγωδίας για να σκεφτεί τον άνθρωπο, τον ανθρώπινο κόσμο ως ένα δημιουργικό και αυτο-δημιουργούμενο Είναι εντός ενός εκάστοτε συγκεκριμένου ιστορικο-κοινωνικού χώρου.
§2
Όπως παρατηρεί ο ίδιος, η Αντιγόνη του Σοφοκλή είναι «η τραγωδία με το μεγαλύτερο πολιτικό βάθος». Τι εννοεί με τη φράση αυτή; Εννοεί πως το εν λόγω έργο σχετίζεται, όσο κανένα άλλο, με την ουσία της πόλεως και με την πολιτική της έκφραση, ήτοι την πολιτική εξουσία. Ο Κρέων είναι ο κατ’ εξοχήν εκφραστής αυτής της πολιτικής εξουσίας υπό τη φαινομενικότητα τουυπερασπιστή της νομιμότητας [=του ανθρώπινου νόμου]. Και η Αντιγόνη; Με βάση τις καθιερωμένες ερμηνείες παριστάνεται να υπερασπίζεται τον θείο νόμο έναντι του προαναφερθέντος ανθρώπινου νόμου. Όπως σημειώνει ο Καστοριάδης, «διάφοροι ερμηνευτές επιχείρησαν να διαβάσουν την Αντιγόνη ως λίβελλο ενάντια στον ανθρώπινο νόμο και υπέρ του θείου», στην καλύτερη περίπτωση «ως απεικόνιση της διαμάχης» ανάμεσα σε αυτούς τους νόμους. Ο φιλόσοφος δεν αρνείται αυτή τη διαμάχη, μάλιστα την αξιολογεί ως δρώσα δύναμη της πλοκής του έργου και ως την πιο αισθητή όψη του. Ωστόσο, το σπινθηροβόλο βλέμμα του διακρίνει πίσω από το προφανές αυτής της διαμάχης αρκετές άλλες δυνατότητες συνάφειας, δυνάμει των οποίων η Αντιγόνη εκπροσωπώντας τον θείο νόμο εκπροσωπεί συγχρόνως και την υπεράσπιση τηςπατρίδας, καθώς μια τέτοια υπεράσπιση για τους Έλληνες, σύμφωνα με τον φιλόσοφο, δεν ταυτίζεται μόνο με τον ανθρώπινο νόμο, αλλά και με τον θείο.
§3
Η ιδέα ότι η Αντιγόνη εκπροσωπεί μόνο τον θείο νόμο διαψεύδεται και από τα λεγόμενά της στο τέλος του έργου (στ. 908–915), σύμφωνα με τα οποία επιμένει να θάψει τον αδελφό της, γιατί είναιμοναδικός και αναντικατάστατος, σε αντίθεση με την περίπτωση θανάτου του συζύγου, οπότε θα μπορούσε να παντρευτεί άλλον. Η εμμονή στη μοναδικότητα του αδελφού είναι καθαρά επίγειο χαρακτηριστικό και εντός του κοινωνικού κόσμου ισχύουσα αρχή ζωής. Συγχρόνως όμως, μια τέτοια εμμονή παραπέμπει στην έμμονη αγάπη της Αντιγόνης προς τον αδελφό της έναντι της έμμονης αγάπης του Κρέοντα προς την εξουσία. Τι συμβαίνει εδώ; Ο Καστοριάδης επεξηγεί: Πρόκειται για δυο αφηρημένες αρχές, οι οποίες ενσαρκώνουν εκλογίκευση προσωπικών παθών. Τα πάθη αυτά, ριζωμένα στην ψυχή και στο νου τους, προσδιορίζουν αμφότερους του πρωταγωνιστές ως τραγικά πρόσωπα μονοδιάστατης δράσης: το καθένα κινείται στα δικά του περιορισμένα και παθολογικά όρια, χωρίς να είναι σε θέση να ακούσει ή να προσχωρήσει στοιχειωδώς στην άποψη του άλλου. Η τραγωδία, επομένως, Αντιγόνη δεν θέλει να μας δείξει την ανωτερότητα του θείου νόμου απέναντι στον ανθρώπινο, αλλά την ανάγκη να ακούει ο ένας τον άλλο, να μελετά την άλλη άποψη, γιατί κανείς δεν έχει ποτέ δίκαιο μόνος του (στ. 707). Όποιος θέλει να ακούει μόνο τον εαυτό του, ακόμη κι αν έχει δίκαιο, αποδεικνύεται άδικος. Το καλό και το κακό, ως εκ τούτου, δεν κατανοείται από τον ποιητή με όρους ηθικολογίας, αλλά πολιτικά.
§4
Πολιτικά σημαίνει ότι ο πολίτης, όπως και ο κυβερνήτης, προάγει το καλό, όταν «κατορθώνει να συνυφάνει τους νόμους της πόλης του, της πάτριας γης, της πολιτικής κοινότητας, με τη δικαιοσύνη των θεών, την κατοχυρωμένη από τους όρκους». Όποιος επιτυγχάνει αυτό τον συνδυασμό χαρακτηρίζεται από τον Σοφοκλή υψίπολις με το νόημα του υψηλού ως μέλους της ανθρώπινης, της πολιτικής κοινότητας. Στην ενάντια περίπτωση χαρακτηρίζεται άπολις, δηλαδή εκείνος που λόγω της εμμονής του στη μονοδιάστατη άποψη, λόγω της υπερβολικής τόλμης, της αυθάδειας, με μια λέξη: λόγω της ύβρεως που διαπράττει «αφήνει το μη καλό να κατοικήσει». Ο άπολις θέτει εαυτόν εκτός πολιτικής κοινωνίας, άρα και εκτός πολιτικής, νοούμενης ως δυνάμει οικουμενικού χώρου που εδράζεται στην εύρυθμη, δημοκρατική λειτουργία της πόλης. Μια δίκαιη πολιτική απόφαση ή πράξη, για να είναι αυθεντικά δίκαιη, πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο στενά πολιτικούς παράγοντες, αλλά και πολλούς άλλους μη-πολιτικούς. Με αυτό περίπου το νόημα μίλησε και ο Χάιντεγκερ για τη μη-πολιτική διάσταση της πόλης. Αντιγόνη και Κρέων έδειξαν, με τη στάση τους, ότι δεν μπορούν να μετακινηθούν από τις θέσεις τους και να επιτύχουν την πιο πάνω συνύφανση. Ο καθένας, για λογαριασμό του, υπερασπίζεται με τυφλό και απόλυτο τρόπο τη γνώμη του και έτσι γίνεται υβριστής της πόλης, δηλαδή άπολις. Από εδώ συμπεραίνει ο Καστοριάδης πως «η Αντιγόνη του Σοφοκλή είναι μια κορυφή της δημοκρατικής πολιτικής σκέψης και στάσης, που αποκλείει και καταδικάζει το μόνος φρονείν, το οποίο αναγνωρίζει την έμφυτη ύβρη των ανθρώπων, και απαντά σε τούτη με τη φρόνηση»
Πηγή: Hegel-Platon.blogspot.com: Καστοριάδης: το πολιτικό βάθος της Αντιγόνης: Κορνήλιος Καστοριάδης 1922–1997 Ὕβρις και πολιτική
Πέμπτη 29 Δεκεμβρίου 2016
ΣΩΚΡΑΤΗΣ - ΣΚΑΪ - ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ - 2009 (HQ)
Παρουσιάζει ο Βασίλης Καρασμάνης, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Μετσόβειο Πολυτεχνείου, σε φορμάτ του BBC.
Παρασκευή 11 Νοεμβρίου 2016
Αρχαία ελληνική Φιλοσοφία: Από τον Θαλή στον Αριστοτέλη (Νέο)
ΔΩΡΕΑΝ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ
Το μάθημα παρακολουθεί τα πρώτα βήματα της φιλοσοφίας στην αρχαία Ελλάδα, από τις αρχές του 6ου αιώνα ως την ενηλικίωσή της με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη. Υιοθετείται η χρονολογική εξιστόρηση, με τρεις βασικές ενότητες: 1. Η γέννηση της φιλοσοφίας, η μετάβαση από τον μύθο στον λόγο. 2. Η προσωκρατική περίοδος, από τον Θαλή στον Δημόκριτο. 3. Η κλασική περίοδος, από τους Σοφιστές και τον Σωκράτη στον Αριστοτέλη.
Διδάσκων: Βασίλης Κάλφας, Παν/μιο Θεσσαλονίκης
Ο κ. Β. Κάλφας είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Είναι επιστημονικός υπεύθυνος της μετάφρασης των απάντων του Aριστοτέλη από τις εκδόσεις Nήσος και το ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, και της συλλογικής ψηφιακής εγκυκλοπαίδειας «Πλάτων» από το ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. Διευθύνει τη σειρά «Οι πλατωνικοί διάλογοι» στις εκδόσεις Εστία.
Έχει δημοσιεύσει τα βιβλία:
Eπιστημονική Πρόοδος και Oρθολογικότητα: Προς μια ρεαλιστική Aνασυγκρότηση της Σύγχρονης Eπιστημολογίας, Σύγχρονα Θέματα, Θεσσαλονίκη 1983. 2η έκδοση, Nήσος, Aθήνα 1998.
(με τον M.Z. Kοππιδάκη και τον Δ. Kυρτάτα) Tα Eσόμενα: H αγωνία της πρόγνωσης στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, Kαρδαμίτσα, Aθήνα 1990. 2η έκδοση 1999.
Πλάτων «Tίμαιος», Πόλις, Aθήνα 1995. 2η Εστία 2013.
Aριστοτέλης «Περί φύσεως (Φυσικά 2ο βιβλίο)», Πόλις, Aθήνα 1999.
Φιλοσοφία και επιστήμη στην Aρχαία Eλλάδα, εκδ. Πόλις, Aθήνα 2005.
(με τον Γ. Zωγραφίδη) Aρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι, Ίδρυμα Nεοελληνικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 2006.
Aριστοτέλης, «Mετά τα φυσικά. βιβλίο A», Πόλις, Aθήνα 2009.
Aριστοτέλης, «Περί γενέσεως και φθοράς», Νήσος, Aθήνα 2011.
Aριστοτέλης, «Φυσικά», Νήσος, Aθήνα 2015.
Η φιλοσοφία του Αριστοτέλη. Εισαγωγή και ανθολόγιο κειμένων. Κάντε κλικ εδώ.
Το μάθημα παρακολουθεί τα πρώτα βήματα της φιλοσοφίας στην αρχαία Ελλάδα, από τις αρχές του 6ου αιώνα ως την ενηλικίωσή της με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη. Υιοθετείται η χρονολογική εξιστόρηση, με τρεις βασικές ενότητες: 1. Η γέννηση της φιλοσοφίας, η μετάβαση από τον μύθο στον λόγο. 2. Η προσωκρατική περίοδος, από τον Θαλή στον Δημόκριτο. 3. Η κλασική περίοδος, από τους Σοφιστές και τον Σωκράτη στον Αριστοτέλη.
Διδάσκων: Βασίλης Κάλφας, Παν/μιο Θεσσαλονίκης
Ο κ. Β. Κάλφας είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Είναι επιστημονικός υπεύθυνος της μετάφρασης των απάντων του Aριστοτέλη από τις εκδόσεις Nήσος και το ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, και της συλλογικής ψηφιακής εγκυκλοπαίδειας «Πλάτων» από το ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. Διευθύνει τη σειρά «Οι πλατωνικοί διάλογοι» στις εκδόσεις Εστία.
Έχει δημοσιεύσει τα βιβλία:
Eπιστημονική Πρόοδος και Oρθολογικότητα: Προς μια ρεαλιστική Aνασυγκρότηση της Σύγχρονης Eπιστημολογίας, Σύγχρονα Θέματα, Θεσσαλονίκη 1983. 2η έκδοση, Nήσος, Aθήνα 1998.
(με τον M.Z. Kοππιδάκη και τον Δ. Kυρτάτα) Tα Eσόμενα: H αγωνία της πρόγνωσης στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, Kαρδαμίτσα, Aθήνα 1990. 2η έκδοση 1999.
Πλάτων «Tίμαιος», Πόλις, Aθήνα 1995. 2η Εστία 2013.
Aριστοτέλης «Περί φύσεως (Φυσικά 2ο βιβλίο)», Πόλις, Aθήνα 1999.
Φιλοσοφία και επιστήμη στην Aρχαία Eλλάδα, εκδ. Πόλις, Aθήνα 2005.
(με τον Γ. Zωγραφίδη) Aρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι, Ίδρυμα Nεοελληνικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 2006.
Aριστοτέλης, «Mετά τα φυσικά. βιβλίο A», Πόλις, Aθήνα 2009.
Aριστοτέλης, «Περί γενέσεως και φθοράς», Νήσος, Aθήνα 2011.
Aριστοτέλης, «Φυσικά», Νήσος, Aθήνα 2015.
Η φιλοσοφία του Αριστοτέλη. Εισαγωγή και ανθολόγιο κειμένων. Κάντε κλικ εδώ.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)


