Τετάρτη 12 Φεβρουαρίου 2025
Παρασκευή 20 Σεπτεμβρίου 2024
«Η Μικρασιατική Καταστροφή» - Animation - Καταστροφή της Σμύρνης 13-09-1922
Τα αίτια της πυρκαγιάς:
- Ο ξεριζωμός του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας: Μετά την ήττα των Ελλήνων στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1919-1922 και τη συνθήκη της Λωζάνης, ακολούθησε μια μαζική ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Η ελληνική κοινότητα της Σμύρνης βρέθηκε αντιμέτωπη με βιαιοπραγίες και διωγμούς.
- Σκόπιμη πυρπόληση: Υπάρχουν ενδείξεις ότι η πυρκαγιά δεν ξεκίνησε τυχαία, αλλά προκλήθηκε σκόπιμα από Τούρκους στρατιώτες και ακραίους εθνικιστές.
- Χάος και αναρχία: Το κενό εξουσίας που δημιουργήθηκε μετά την αποχώρηση των ελληνικών δυνάμεων και την είσοδο των Τούρκων στην πόλη, συνέβαλε στην εξάπλωση της φωτιάς.
Οι συνέπειες της καταστροφής:
- Ανθρωπιστική κρίση: Χιλιάδες Έλληνες έχασαν τη ζωή τους ή αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να καταφύγουν σε άλλες περιοχές.
- Καλλιτεχνική και πολιτιστική απώλεια: Καταστράφηκαν ανεκτίμητα μνημεία, βιβλιοθήκες και αρχαιολογικοί χώροι.
- Βαθιά τραύματα: Η καταστροφή της Σμύρνης άφησε ανεξίτηλα σημάδια στη συλλογική μνήμη των Ελλήνων και των Τούρκων.
Η Μικρασιατική Καταστροφή και η πυρκαγιά της Σμύρνης αποτελούν ένα από τα πιο τραγικά κεφάλαια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
ΣΥΝΤΑΞΗ: Προιόν ΑΙ google bard
Τετάρτη 18 Οκτωβρίου 2023
Δευτέρα 19 Σεπτεμβρίου 2022
Τετάρτη 21 Ιουλίου 2021
Μοιραίοι και ανεύθυνοι στην Κιουτάχεια το 1921 Το πολεμικό συμβούλιο της 15ης Ιουλίου – Πώς απεφασίσθη η ολέθρια προέλαση προς την Άγκυρα
Στις 15 Ιουλίου 1921 έγινε πολεμικό συμβούλιο στην Κιουτάχεια και αποφασίστηκε προέλαση προς τον ποταμό Σαγγάριο, με στόχο την κατάληψη της Αγκυρας. Από όσους συμμετείχαν, επικράτησαν, όπως φαίνεται, οι γνώμες ή, καλύτερα, οι επιθυμίες του Γούναρη, του Θεοτόκη και του Στρατηγού, παρά τις επιφυλάξεις και τους ενδοιασμούς του Παπούλα, του Πάλλη, του Δούσμανη και του ίδιου του Κωνσταντίνου.
Ο Παπούλας είχε πει στον πρίγκιπα Ανδρέα ότι θα υπέβαλλε παραίτηση αν η κυβέρνηση αποφάσιζε προέλαση, αλλά δεν το έκανε. Εμεινε κολλημένος στη θέση του. Από την πλευρά του, ο ανίδεος Θεοτόκης εξήγησε στον πρίγκιπα Ανδρέα ότι επρόκειτο απλώς για ένα «raid» (επιδρομή). Δεν θα το έκανε όμως μόνη η Ταξιαρχία Ιππικού –όπως σκέφτηκε αμέσως ο πρίγκιπας ως στρατιωτικός– αλλά ολόκληρη η Στρατιά! Σε κοσμικούς και συγγενικούς του κύκλους, ο Θεοτόκης δικαιολογούσε την εξόρμηση προς Αγκυρα λέγοντας ότι «θέλει, τελοσπάντων, να πάρει το τσάι του στην Αγκυρα»…
Οχι, δεν έφτασε η Στρατιά Μικράς Ασίας στην Αγκυρα, όπως ίσως διαβάσετε σε αγγλόφωνο βιβλίο που υπόσχεται να σας μάθει «όσα ο καθένας πρέπει να γνωρίζει» για τη νεότερη Ελλάδα. Μετά την αποτυχία της προέλασης τον Αύγουστο και την υποχώρηση του εξουθενωμένου στρατού στις αρχικές του θέσεις τον Σεπτέμβριο, συνεχίστηκε αδίστακτα η εκμετάλλευση του Κωνσταντίνου για την εξαπάτηση στρατού και λαού. Πριν επιστρέψει στην Αθήνα, απευθύνθηκε στη Στρατιά Μικράς Ασίας από την Προύσα, στις 11 Σεπτεμβρίου 1921, «επί τη αναχωρήσει του». Το «διάγγελμα», που δημοσιεύθηκε και στις εφημερίδες, περιλάμβανε ασύστολα ψέματα: «Ηκουσα να φωνάζητε “Στην Αγκυρα! Στην Αγκυρα!” αλλά δεν ηθέλησα να σας αφήσω να πάτε εκεί […] διότι το έργον το οποίον έως τώρα εκάματε μας είναι αρκετόν δια τον σκοπόν μας». Και στο τέλος: «Αμα συμπληρώσητε και το ολίγον έργον όπου σας απομένει, θα επιστρέψητε εις τα σπίτια σας ευτυχείς και υπερήφανοι…».
Ισως δεν έλεγε συνειδητά ψέματα στους στρατιώτες του ο άλλοτε Στρατηλάτης. Είχε ο ίδιος τόσο μικρή επαφή με την πραγματικότητα, στην κατάσταση που βρισκόταν η υγεία του, ώστε έγραφε λίγο νωρίτερα στην Ιταλίδα (πρώην) ερωμένη του Πάολα, σχετικά με την εχθρική στάση των ευρωπαϊκών εφημερίδων: «Εγραψαν ότι ηττηθήκαμε, πράγμα που είναι ακριβώς το ανάποδο από την αλήθεια. […] Αλλά θα δουν σύντομα, όταν θα προσαρτήσουμε τις χώρες που έχουμε κατακτήσει, ότι δεν είμαστε τόσο ηττημένοι όσο θα ήθελαν τόσο πολύ να πιστέψουν». Στο ίδιο γράμμα την πληροφορούσε ότι είχε περάσει πρόσφατα σοβαρή κρίση (επιληψίας), είχε υποστεί αφαίμαξη και είχε μείνει στο κρεβάτι αρκετές μέρες.
Αυτοί που έλεγαν συνειδητά ψέματα με την υπογραφή του Κωνσταντίνου ήσαν εκείνοι που τον έφεραν και τον περιέφεραν στη Μικρά Ασία σαν ζωντανό ακόμη σύμβολο. Στάθηκαν πολύ τυχεροί που δεν πέθανε εκεί στα χέρια τους, αντί στο Παλέρμο ενάμιση χρόνο αργότερα. Στάθηκαν όμως, για τον ίδιο ακριβώς λόγο, πολύ άτυχοι οι χιλιάδες αδικοχαμένοι που αυτοί πήραν στον λαιμό τους εκείνο το φοβερό καλοκαίρι του 1921. Ανάμεσά τους και ο θείος μου ταγματάρχης Θεόδωρος Β. Τσούμπελης.
* Ο κ. Γιώργος Θ. Μαυρογορδάτος είναι τ. καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.
https://www.kathimerini.gr/politics/561436408/moiraioi-kai-aneythynoi-stin-kioytacheia-to-1921/
Παρασκευή 23 Απριλίου 2021
Αναγνώριση γενοκτονίας Αρμενίων από τις ΗΠΑ
O πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν φέρεται να έχει ήδη ενημερώσει τον Τούρκο ομόλογό του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στην τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν, ότι σκοπεύει να αναγνωρίσει ως γενοκτονία τις σφαγές και τις αναγκαστικές εκτοπίσεις των Αρμενίων το 1915.
Την πληροφορία μετέδωσε το πρακτορείο Reuters, επικαλούμενο πηγές που έχουν γνώση της συζήτησης μεταξύ των δύο ηγετών.
Νωρίτερα τo State Department γνωστοποίησε ότι αύριο Σάββατο θα υπάρξουν ανακοινώσεις για την «Γενοκτονία των Αρμενίων».
«Όσον αφορά στη Γενοκτονία των Αρμενίων, μπορείτε να περιμένετε μία ανακοίνωση αύριο», ήταν η διατύπωση της αναπληρώτριας εκπροσώπου της αμερικανικής διπλωματίας Τζαλίνα Πόρτερ.
Μέχρι τώρα η αμερικανική κυβέρνηση απέφευγε να χρησιμοποιεί τον όρο «γενοκτονία».
Η Γενοκτονία των Αρμενίων, που αναγνωρίζεται από περισσότερες από είκοσι χώρες και πολλούς ιστορικούς, αμφισβητείται από την Τουρκία.
Το 2019, η αμερικανική Γερουσία πέρασε μη δεσμευτική απόφαση για την αναγνώριση της γενοκτονίας, κάτι που μέχρι σήμερα ουδείς Αμερικανός πρόεδρος έχει πράξει. Πέρυσι τέτοιον καιρό, όταν ήταν ακόμη προεδρικός υποψήφιος, ο Τζο Μπάιντεν είχε δεσμευθεί στο μήνυμά του προς την αρμενική διασπορά ότι θα αναγνώριζε επισήμως τη γενοκτονία, εφόσον κέρδιζε τις εκλογές.
ΠΗΓΗ
https://www.kathimerini.gr/world/561342337/state-department-anakoinoseis-to-savvato-gia-tin-genoktonia-ton-armenion/
Πρέπει να λάβουμε υπόψη τα ιστορικά γεγονότα, διαμηνύει σε όλους τους τόνους η Ουάσιγκτον, προ της έντονης αντίδρασης της Άγκυρας στην αναγνώριση από τον Αμερικανό Πρόεδρο Τζο Μπάιντεν της Γενοκτονίας των Αρμενίων το Σάββατο.
Στόχος της αναγνώρισης του μεγέθους του ιστορικού γεγονότος της περιόδου 1915-1923 είναι «να αποδοθεί τιμή στα θύματα, όχι να κατηγορηθεί οιοσδήποτε», υπογράμμισε Αμερικανίδα αξιωματούχος που ζήτησε να μην κατονομαστεί. «Συνεχίζουμε να θεωρούμε την Τουρκία έναν κρίσιμο σύμμαχο στο ΝΑΤΟ», πρόσθεσε.
Αναφέρεται ότι κατά τη τηλεφωνική συνομιλία που είχε την Παρασκευή ο κ. Μπάιντεν με τον Τούρκο ομόλογό του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν να συναντηθούν τον Ιούνιο στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες.
«Υπάρχουν πολλά κοινά συμφέροντα, αλλά ταυτόχρονα δεν είναι μυστικό για κανέναν ότι υπάρχουν επίσης αποκλίσεις μεταξύ των χωρών μας», είπε η αξιωματούχος.
«Ένα κρίσιμο μέρος αυτής της διαδικασίας είναι να λάβουμε υπόψη τα ιστορικά γεγονότα», υπογράμμισε η αξιωματούχος.
Οι Αμερικανοί πρόεδροι συνηθίζουν εδώ και δεκαετίες να εκδίδουν στις 24 Απριλίου μια ανακοίνωση για την «Ημέρα Μνήμης των Αρμενίων», χωρίς, ωστόσο, να αναφέρουν τον επίμαχο όρο της γενοκτονίας.
Μέχρι το Σάββατο ο μοναδικός πρόεδρος που είχει τολμήσει να χρησιμοποιήσει τη λέξη ήταν ο Ρόναλντ Ρέιγκαν κατά την διάρκεια μιας δημόσιας εκδήλωσης για τα εγκαίνια του Μουσείου Ολοκαυτώματος στην Ουάσιγκτον.
Υπενθυμίζεται ότι και ο Μπαράκ Ομπάμα είχε αναγνωρίσει προεκλογικά ότι πρόκειται για γενοκτονία. Παρόλα αυτά όμως, δεν πρόφερε τη λέξη ούτε μια φορά κατά τη διάρκεια της θητείας του.
Έτσι ο Τζο Μπάιντεν έγινε ο πρώτος Αμερικανός πρόεδρος τόλμησε να κάνει το επόμενο βήμα, αναγνωρίζοντας επίσημα τη Γενοκτονία των Αρμενίων.
ΠΗΓΗ: https://www.kathimerini.gr/world/561343384/genoktonia-ton-armenion-simasia-echoyn-ta-istorika-gegonota-lene-oi-ipa/
NEW YORK TIMES
Τι σημαίνει η αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων
Γιατί ο Μπάιντεν έκανε αυτό που είχαν αποφύγει οι προκάτοχοί του
Με τον κίνδυνο να εξοργίσει την Τουρκία ο Τζο Μπάιντεν αποφάσισε να αναγνωρίσει ότι η εξόντωση 1,5 εκατ. Αρμενίων από Τούρκους πριν από περισσότερο από έναν αιώνα ήταν το πιο φρικαλέο έγκλημα όλων: γενοκτονία.
Αυτό αναφέρουν σε άρθρο τους οι NYT και εξηγούν πώς φτάσαμε στην αναγνώριση και ποια η σημασία της.
Ο Μπάιντεν ουσιαστικά σπάει τη γραμμή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής των προκατόχων του, που δεν ήθελαν αν τραβήξουν το σχοινί στις σχέσεις με την Τουρκία, έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ και μία χώρα στρατηγικής σημασίας ανάμεσα στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, σχολιάζουν οι NYT και προσθέτουν: «Φέρει τεράστιο συμβολικό βάρος, εξισώνοντας τη βία κατά των Αρμενίων με τα εγκλήματα των Ναζί». Σημειώνουν δε ότι πρόκειται για «ένα ηθικό ράπισμα στον πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν».
Όπως αναφέρεται στο άρθρο η άρνηση της γενοκτονίας είναι «βαθιά ριζωμένη» τουρκική κοινωνία. Συγγραφείς που έχουν τολμήσει να χρησιμοποιήσουν τον όρο έχουν εκδιωχθεί στη βάση του Άρθρου 301 του ποινικού κώδικα που απαγορεύει την «υποτίμηση της τουρκικότητας». Η άρνηση μαθαίνεται σε νεαρή ηλικία, με τα σχολικά βιβλία να αποκαλούν τα περί γενοκτονίας ψεύδη και να περιγράφουν τους Αρμενίους ως προδότες και τις πράξεις των Οθωμανών εναντίον τους ως αναγκαίες.
Όμως άρνηση χαρακτήριζε έως τώρα και τους Αμερικανούς προέδρους τουλάχιστον στις επίσημες διακηρύξεις τους. Κάποιοι έφτασαν κοντά. Ο Ρόναλντ Ρέιγκαν το 1981 είχε χρησιμοποιήσει τον όρο σε μία ομιλία, αλλά είχε μείνει εκεί. Στις κυβερνήσεις Ομπάμα και Τραμπ υπήρχαν σκέψεις, αλλά δεν προχώρησαν. Τι άλλαξε; Η δυσφορία στις ΗΠΑ έναντι της Άγκυρας έχει αυξηθεί και είναι διακομματική, σημειώνουν οι NYT. Οι προκλήσεις απέναντι σε άλλα μέλη του ΝΑΤΟ και κυρίως η αγορά των ρωσικών S400 και η προσέγγιση με τον Πούτιν έχουν οδηγήσει σε βαρομετρικό χαμηλό τις σχέσεις των δύο χωρών.
ΠΗΓΗ: https://www.moneyreview.gr/world/28958/nyt-ti-simainei-i-anagnorisi-tis-genoktonias-ton-armenion/
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ
Γενοκτονία Αρμενίων: Η αναφορά του Μπάιντεν στην «Κωνσταντινούπολη» και όχι στην «Istanbul»
Στο ναδίρ βρίσκονται οι σχέσεις Ουάσινγκτον – Άγκυρας μετά την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων το 1915 από τον Αμερικανό πρόεδρο Τζο Μπάιντεν.
Η οργή της Άγκυρας εκφράστηκε τόσο με δήλωση του Μεβλούτ Τσαβούσογλου όσο και με ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών. Παρά τις αιτιάσεις περί μη ιστορικής και επιστημονικής βάσης, η ανάγνωση της δήλωσης του Αμερικανού προέδρου δείχνει πόσο προσεκτικά είναι γραμμένη.
Μάλιστα, αναφέρεται στο πώς ξεκίνησε η επιχείρηση εξόντωσης. «Ξεκινώντας στις 24 Απριλίου 1915, με τη σύλληψη Αρμενίων διανοουμένων και ηγετών της κοινότητας στην Κωνσταντινούπολη από τις οθωμανικές αρχές, ενάμισι εκατομμύριο Αρμένιοι απελάθηκαν, σφαγιάστηκαν ή οδηγήθηκαν στον θάνατο σε μια εκστρατεία εξόντωσης» κάνοντας χρήσης της λέξης «Constantinople» και όχι «Istanbul».
Η προσεκτικά διατυπωμένη δήλωση οφείλεται στο ότι η Κωνσταντινούπολη ονομαζόταν έτσι μέχρι το 1923, ενώ μετονομάστηκε επίσημα από την Τουρκική Δημοκρατία ως Ινστάμπουλ στις 28 Μαρτίου του 1930.
ΠΗΓΗ https://www.protothema.gr/world/article/1118203/genoktonia-armenion-i-anafora-tou-baiden-stin-konstadinoupoli-kai-ohi-stin-istanbul/
Κυριακή 4 Απριλίου 2021
Γενοκτονία στη Ναμίμπια
Όποιο και εάν είναι το ποσό που θα συμφωνηθεί, δεν μπορεί να φέρει πίσω τις ζωές και τα χρόνια που χάθηκαν. Θα έχει όμως τεράστια σημασία, θα σημάνει μία δικαίωση έστω σε συμβολικό επίπεδο.
«Κατά μήκος αυτής της παραλίας ήταν ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης« λέει στο BBC ο Λάιντλο Περιγκάντα, καλλιτέχνης και ακτιβιστής. Πρόγονοί μου μεταφέρθηκαν με τη βία εδώ και πέθαναν» προσθέτει.
Μιλάει για την περίοδο 1904-1908 όταν η σημερινή Ναμίμπια ήταν η γερμανική αποικία της Νοτιοδυτικής Αφρικής. Δεκάδες χιλιάδες οδηγήθηκαν στον θάνατο από την καταπίεση και τις ωμότητες των αποικιακών δυνάμεων. 65.000 έως 80.000 άνθρωποι πέθαναν από λιμό και βία. Δεκάδες χιλιάδες ακόμη έζησαν ως σκλάβοι.
Από το 2015 όταν η Γερμανία αναγνώρισε επισήμως τις φρικαλεότητες ως γενοκτονία, διαπραγματεύεται μία συμφωνία αποζημίωσης με τη Ναμίμπια, η οποία μπορεί να λειτουργήσει ως πρότυπο παγκοσμίως. Είναι η πρώτη φορά που μία πρώην αποικιακή δύναμη κάθεται στο τραπέζι με την πρώην αποικία της για να διαπραγματευθεί μία συμφωνία για το παρελθόν που θα αφήσει κληρονομιά και για το μέλλον.
moneyreview.gr με πληροφορίες από BBC
Αναδημοσιευμένο από την Καθημερινή: https://www.moneyreview.gr/world/25751/poso-einai-to-timima-mias-genoktonias-i-germania-tha-mathei-syntoma/
Τρίτη 25 Φεβρουαρίου 2020
Τρίτη 18 Ιουνίου 2019
Γενοκτονίες των χριστιανικών πληθυσμών
«Συνολικά, μεταξύ του 1919 και του 1923, σχεδόν ενάμισι εκατομμύριο Ελληνες εκδιώχθηκαν από τη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη. Σχεδόν όλοι εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα. Ωστόσο, αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες Οθωμανοί Ελληνες πέθαναν. Είτε διότι δολοφονήθηκαν κατευθείαν ή ήταν σκοπίμως θύματα πείνας, ασθενειών και έκθεσης (σε κακουχίες)», γράφουν οι Ισραηλινοί καθηγητές Μπένι Μόρις και Ντρορ Ζεέβι στην ογκώδη μελέτη τους που κυκλοφόρησε πρόσφατα στα αγγλικά και υποστηρίζουν ότι οι οθωμανικές κυβερνήσεις από το 1894 έως το 1924 αποδύθηκαν σε μια κλιμακωτή εξάλειψη των χριστιανικών μειονοτήτων που ζούσαν στην επικράτειά τους.
Το βιβλίο που συνυπογράφουν, «The thirty year genocide - Turkey’s destruction of its christian minorities 1894-1924» («Τριάντα χρόνια γενοκτονία - Η τουρκική καταστροφή των χριστιανικών μειονοτήτων 1894-1924»), κυκλοφόρησε πριν από μερικές εβδομάδες από τις εκδόσεις του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και παρουσιάζει την πολύχρονη έρευνά τους για τα αίτια και τη διαδικασία εξόντωσης των Ασσύριων, των Αρμενίων και των Ελλήνων Οθωμανών, που βασίζεται σε αρχεία του τουρκικού κράτους, αλλά κυρίως ξένων προξενικών αρχών που βρέθηκαν στην τουρκική επικράτεια εκείνη την εποχή.
Αφορμή για την έρευνα ήταν η Γενοκτονία των Αρμενίων. «Ηθελα να μάθω τι πραγματικά συνέβη με τους Αρμενίους, αν και οι περισσότεροι δυτικοί ιστορικοί συμφωνούν ότι οι Οθωμανοί διέπραξαν γενοκτονία. Αλλά οι Τούρκοι έχουν το δικό τους αφήγημα. Ετσι ήθελα να ερευνήσω όλο το υλικό και να μάθω την αλήθεια», λέει στην «Κ» ο ομότιμος καθηγητής Σπουδών Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο Μπεν Γκουριόν, Μπένι Μόρις.
Πολυγραφότατος, εκπρόσωπος των «Νέων Ιστορικών» του Ισραήλ, με βιβλία και άρθρα στον διεθνή Τύπο για την πολύχρονη διένεξη μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης, ο 70χρονος σήμερα Μπένι Μόρις άρχισε την αναζήτηση σε μια θάλασσα αρχείων πριν από 10 χρόνια, με τη βοήθεια του συναδέλφου του Ντρορ Ζεέβι, ο οποίος ειδικεύεται στην οθωμανική ιστορία.
Η ιστορία, όπως αναφέρουν στην εισαγωγή του πολυσέλιδου τόμου, «είναι πιο βαθιά και πιο πλατιά από την αρμενική γενοκτονία». Οπως γράφουν, στο τέλος του 19ου αιώνα οι χριστιανοί αποτελούσαν το 20% του πληθυσμού της Μικράς Ασίας, αλλά «μέχρι το 1924 αυτό το ποσοστό έπεσε στο 2%».
Η πιο «φονική» περίοδος των τριάντα χρόνων υπήρξε η διετία 1915-1916, σύμφωνα με τον καθηγητή Μόρις. «Στην αρχή απέλασαν τους περισσότερους Αρμενίους που ζούσαν στην ανατολική και κεντρική Τουρκία και τους σκότωσαν είτε έξω από τις πόλεις ή κατά τη διάρκεια της διαδρομής. Το 1916 ολοκλήρωσαν τη σφαγή, σκοτώνοντας όσους κατάφεραν να φτάσουν στην έρημο της Συρίας. Μέσα σε μόλις δύο χρόνια θανατώθηκαν από 600.000 έως 800.000 Αρμένιοι», μας λέει, ενώ το σύνολο των θυμάτων μέσα στις τρεις δεκαετίες ίσως υπερβαίνει το ένα εκατομμύριο.
Στο βιβλίο, οι συγγραφείς σημειώνουν ότι δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία για να προσδιοριστεί ο αριθμός των Ελλήνων που υπήρξαν θύματα των Οθωμανών την επίμαχη περίοδο. Τονίζουν όμως ότι την περίοδο 1919-1924 υπήρξαν εκατοντάδες χιλιάδες δολοφονίες Ελλήνων Οθωμανών πολιτών «όταν οι Τούρκοι έσφαζαν συστηματικά άνδρες σε ηλικία στρατού και απέλαυναν εκατοντάδες χιλιάδες άνδρες και γυναίκες στο εσωτερικό και σε δεύτερη φάση στα παράλια, απ’ όπου οι επιζώντες εστάλησαν στην Ελλάδα».
Επισημαίνουμε στον καθηγητή Μόρις το ζήτημα της ποντιακής γενοκτονίας και τις συζητήσεις μεταξύ των Ελλήνων ιστορικών με αφορμή τη συμπλήρωση των 100 χρόνων από τις τουρκικές θηριωδίες, και τον ρωτάμε εάν από την έρευνά του προκύπτει γενοκτονία και στην περίπτωση των Ελλήνων. «Ξέρω ότι Ελληνες ιστορικοί μιλούν για περίπου ένα εκατομμύριο θύματα, όμως δεν μπορέσαμε να καταλήξουμε σε έναν τελικό αριθμό. Σίγουρα τα θύματα έφτασαν τις εκατοντάδες χιλιάδες Ελλήνων, οπότε μπορούμε να πούμε ότι αυτό είναι γενοκτονία. Αν δείτε την ερμηνεία της γενοκτονίας από τα Ηνωμένα Εθνη δεν αφορά μόνο την εκτέλεση ανθρώπων, αλλά και την καταστροφή μιας κουλτούρας, των υποδομών ενός λαού, και πιστεύω ότι αυτό έγινε στην περίπτωση των Ελλήνων και των Αρμενίων. Νομίζω πως η πιο σωστή έκφραση είναι εθνοκάθαρση με χαρακτηριστικά γενοκτονίας σε θρησκευτικές μειονότητες», μας λέει.
Οι διώξεις
Ο ίδιος αναγνωρίζει ότι τα περισσότερα θύματα ήταν Ελληνες που ζούσαν στην περιοχή του Πόντου, αλλά εκτιμά πως οι διώξεις και οι σκοτωμοί αφορούν και τους ελληνικούς πληθυσμούς της ευρύτερης περιοχής. «Το 1923, οι Τούρκοι εκδίωξαν και σκότωσαν Ελληνες που ζούσαν στον Πόντο αλλά και Ελληνες που ζούσαν στο κέντρο της χώρας και στα νότια παράλια. Οπότε δεν αφορά μόνο τον Πόντο. Είναι πιθανό ότι οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις του ελληνικού πληθυσμού ήταν στον Πόντο, αυτό είναι αλήθεια».
Οι συγγραφείς επισημαίνουν στο βιβλίο σε αρκετά σημεία τις θηριωδίες και τις εγκλήματα που σημειώθηκαν από την ελληνική πλευρά κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία και την αποχώρηση των στρατιωτικών δυνάμεων το 1922, αλλά τονίζουν ότι το μέγεθός τους δεν δικαιολογούσε την τουρκική συμπεριφορά στη Σμύρνη. Σε αντίθεση, πάντως, με τους Αρμένιους, οι περισσότεροι Ελληνες, τονίζουν οι συγγραφείς, απελάθηκαν στην Ελλάδα και γλίτωσαν τον θάνατο.
Τι είναι αυτό, όμως, που οδήγησε τις οθωμανικές κυβερνήσεις, από τον Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ μέχρι τους Νεότουρκους και τον Κεμάλ Ατατούρκ, να εφαρμόσουν μια πολιτική μαζικών διωγμών και μάλιστα με τη συμμετοχή απλών πολιτών; Η απάντηση είναι σύνθετη, μας λέει ο καθηγητής Μόρις, ο οποίος εκτιμά ότι δεν υπήρχε οργανωμένο σχέδιο εξαρχής, αλλά μια «πρόθεση» και «επιθυμία» των Αρχών που σε συγκεκριμένες περιόδους μετατράπηκε σε πολιτική. «Οι χριστιανικοί πληθυσμοί θεωρήθηκε γενικά ότι ήταν απειλή για το Ισλάμ και την ακεραιότητα του κράτους, αλλά δεν είναι μόνον αυτό». Ο Αμπντούλ Χαμίτ, προσθέτει, «διατάζει δολοφονίες και διωγμούς Αρμενίων με βάση τα θρησκευτικά πιστεύω του», ενώ αργότερα στην εποχή των Νεότουρκων «κυριαρχεί το στοιχείο του εθνικισμού» και ο φόβος πως οι χριστιανοί θα αποσταθεροποιήσουν το τουρκικό κράτος.
Ο εθνικισμός, εκτιμά, οδηγεί τις πράξεις του Κεμάλ Ατατούρκ, ενώ υπάρχει, τονίζει, και ένα οικονομικό σκέλος στην όλη υπόθεση. «Στους μαζικούς διωγμούς και σφαγές, όπου συμμετέχουν και πολίτες, έχουμε πλιάτσικο και προσπάθεια να πάρουν την περιουσία, τα σπίτια, τη γη τους, ακόμα και τις γυναίκες των χριστιανών. Το κράτος θέλει επίσης να πάρει τις επιχειρήσεις των χριστιανών, τις τράπεζες, τα εργοστάσια. Οπότε υπήρχε ένα οικονομικό ενδιαφέρον από τα πάνω, αλλά και από κάθε μεμονωμένο άτομο που συμμετείχε στην καταστροφή. Κάθε σφαγή συνοδεύεται από πλιάτσικο και βιασμούς», λέει ο Μπένι Μόρις.
Στα συμπεράσματα του βιβλίου υπάρχει μια μικρή αναφορά των συγγραφέων σε σχέση με τις υπερβολικές, «ακόμη και παρανοϊκές», όπως τις χαρακτηρίζουν, ανησυχίες των Οθωμανών για την απειλή των χριστιανικών πληθυσμών απέναντι στο τουρκικό κράτος. Οπως γράφουν, «αρκετοί τις πίστεψαν, όπως αργότερα αρκετοί ναζί πήραν στα σοβαρά την παράλογη ιδέα της εβραϊκής “απειλής” στη Γερμανία».
Οι ναζί
Υπάρχουν κοινά σημεία μεταξύ των τουρκικών διωγμών και του Ολοκαυτώματος; «Δεν έχουμε γραπτά στοιχεία ότι, π.χ., ο Χίτλερ ακολούθησε τους Τούρκους σε ό,τι έκανε, αλλά γνωρίζουμε ότι υπήρχε ένας μεγάλος θαυμασμός από τη Γερμανία του ’20 και του ’30 στον Ατατούρκ, διότι ήταν ένας δικτάτορας που κατάφερε να ξεφορτωθεί τις μειονότητες, όπως ήθελαν να κάνουν οι ναζί με τους Εβραίους. Ξέρουμε επίσης ότι κάποιες πρακτικές ήταν παρόμοιες, όπως η εξαπάτηση των θυμάτων πριν από τον θάνατό τους, η εκμετάλλευση άλλων λαών για να εκτελέσουν τις δολοφονίες και άλλα παρόμοια. Δεν ξέρουμε τι ισχύει, όμως αξίζει να θυμίσουμε ότι υπήρχαν πολλοί Γερμανοί αξιωματικοί στην Τουρκία την εποχή των διωγμών των Αρμενίων στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι οποίοι μετά γύρισαν στη Γερμανία και έγιναν μέλη του ναζιστικού κόμματος».
Το βιβλίο «Τριάντα χρόνια γενοκτονία - Η τουρκική καταστροφή των χριστιανικών μειονοτήτων 1894-1924» κυκλοφόρησε το 2019 από τις εκδόσεις του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ.
Πηγή: εφ. Καθημερινή